Skip to content Skip to navigation

En Büyük Süpernova Patlaması

Göksu Okar
25/01/2016 - 15:45

Yakın zamanlarda, bilinen en büyük süpernova patlaması gözlemlendi. Rekor kıran süpernova patlaması esnasındaki parlaklık Güneş’inkinin 600 milyar katına ulaştı. Öyle ki Samanyolu Gökadası’ndaki bütün yıldızlar bir araya gelse bile ASASSN-15lh adı verilen süpernova patlaması kadar parlak olamazlar. Hesaplamalara göre bu süpernova patlaması esnasında yayılan enerji, 10 tane Güneş’in 10 milyar yılda yayacağı enerjiye denk.

Bu keşif, süpernova patlamaları keşfetmeyi amaçlayan All-Sky Automated Survey for SuperNovae (ASASSN) adlı bir proje kapsamında Şili’deki teleskoplarla yapılan çalışmalar sırasında Dr. Suob Dong ve ekibi tarafından yapıldı. Başlangıçta sıradan gözüken patlamanın zaman geçtikçe hayli sıradışı olduğu fark edildi. Daha gelişmiş teleskoplar kullanılarak yapılan çalışmalar sonucunda süpernova patlamasının 3,8 milyar ışık yılı uzaklıkta olduğunun anlaşılması ve gözlemlenen muazzam parlaklığı, ASASSN-15lh’nin rekor büyüklükte olduğunu ortaya çıkardı. Bu güçte bir süpernova kendi gökadamız içinde patlasaydı gündüz vakti bile görülürdü, 10.000 ışık yılı mesafede patlasaydı Ay’ın hilal hali kadar, 8,6 ışık yılı mesafede patlasaydı Güneş kadar parlak olurdu. Eğer ASASSN-15lh Plüton kadar yakınımızda patlasaydı Dünya buharlaşırdı. Bu tip süpernovalara çok ender rastlanan “aşırı parlak süpernova” deniliyor, ancak ASASSN-15lh bu gruptaki gözlemlenmiş süpernovaların hepsinden daha parlak ve daha sıcak. Normalde süpernovalar, kütlesi Güneş’inkinin 15 katından daha büyük yıldızların, ömürlerinin sonunda kendi çekimlerine dayanamayıp içe göçmeleri ve bunun sonucunda patlamasıyla açıklanıyor. Ancak ASASSN-15lh büyüklüğünde bir patlamanın nasıl meydana geldiği hâlâ açıklanmayı bekliyor.

ASASSN ile ortak çalışan Ohio Eyalet Üniversitesi’nden Prof. Dr. Todd Thompson, bu büyüklükte süpernovaların magnetarlardan kaynaklandığını öne sürüyor. Magnetarlar, dev yıldızların ölürken dış katmanlarını atmasıyla oluşan, aşırı yoğun, çok hızlı dönen ve çok güçlü manyetik alanlara sahip çekirdekleridir. Thompson’ın kuramına göre bir süpernovanın bu denli büyük bir ışımaya neden olabilmesi için magnetarın her milisaniyede bir kendi ekseni etrafında bir kez dönmesi gerekir. Thompson’ın açıklaması matematiksel olarak mümkün olsa da gerekli yüksek hızlar neredeyse sınır değerlerdedir. Bu nedenle, eğer Thompson’ın kuramı doğru çıkarsa ASASSN-15lh yalnızca şu ana kadar görülen değil aynı zamanda mümkün olan en parlak süpernova da olacaktır. Böyle bir süpernovanın daha önce hiç görülmemiş olması da bahsedilen hıza ulaşmanın ne kadar ender rastlanır olduğuyla açıklanabilir, ancak henüz kesin bir sonuca varılabilmiş değil.

Bir başka kurama göre ise ASASSN-15lh büyüklüğünde süpernova patlamaları bizim henüz varlığından haberdar olmadığımız, kütlesi Güneş’inkinin yüzlerce katı kadar olan çok büyük yıldızların ölümlerinden kaynaklanıyor olabilir.

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Kızıl Gezegen Mars, 31 Temmuz’da 15 yıl aradan sonra Dünya’ya en yakın konumda olacak. Mars 27 Temmuz’da ise karşı konumda. Bu konumdayken Güneş, Dünya ve Mars aynı hizadadır ve Dünya Güneş ile Mars arasında bulunur.

Gökbilim ve Uzay

21 Haziran yaz gündönümü yani gündüz süresinin en uzun, gece süresinin en kısa olduğu zaman.

Gökbilim ve Uzay

NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) kuantum fiziği deneylerinin yapılacağı bir Soğuk Atom Laboratuvarı kurmaya hazırlanıyor. Laboratuvar, kurulumu tamamlandığında evrenin bilinen en soğuk yeri olacak.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilime biraz da olsa ilgi duyuyorsanız sizin de gökyüzünde ilk bakışta fark ettiğiniz yıldızların oluşturduğu şekiller vardır. Gözlem yaptıkça gökyüzündeki daha fazla şekil ve bu şekilleri oluşturan gökcisimleri hakkında bilgi sahibi olursunuz. 

Gökbilim ve Uzay

2018 TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi (TUG) Lisans Öğrencileri Yaz Programı başvuruları 4 Mayıs’ta sona eriyor.

Gökbilim ve Uzay

Karanlık maddenin doğası bugün hâlâ tartışma konusu. Ancak fizikçilerin çoğunun üzerinde anlaştığı bir nokta varsa o da karanlık maddenin gökadaların oluşumu açısından çok önemli olduğudur. 

Gökbilim ve Uzay

2014’ten beri düzenlenen ODTÜ Bilim Günleri bu yıl 28-28 Nisan’da gerçekleştirilecek.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimciler Samanyolu’nun merkezindeki devasa karadeliğin etrafında onlarca karadelik keşfetti. Sonuçlar, yıllar önce öne sürülmüş, çok büyük kütleli karadeliklerin binlerce karadelik tarafından çevrelendiğini öne süren bir kuramı destekliyor. Dr. Charles J. Hailey ve arkadaşlarının konu hakkında yazdığı makale Nature’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Güneş ışığı beyazdır fakat içinde birçok farklı rengi barındırır. Bu farklı renkleri, beyaz ışığı bir prizmadan geçirdiğimizde ya da bir gökkuşağı oluştuğu sırada görebiliriz. Güneş’ten gelen beyaz ışık Dünya atmosferinde yol alırken birçok parçacıkla çarpışarak saçılır.

Gökbilim ve Uzay

Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi her yıl olduğu gibi bu yıl da kapılarını 7'den 77'ye tüm  gökyüzü meraklılarına açıyor. 21 Nisan’da başlayacak Halk Günü etkinlikleri ekim ayı sonuna kadar devam edecek ve ayda bir gerçekleştirilecek.