Skip to content Skip to navigation

En Büyük Süpernova Patlaması

Göksu Okar
25/01/2016 - 15:45

Yakın zamanlarda, bilinen en büyük süpernova patlaması gözlemlendi. Rekor kıran süpernova patlaması esnasındaki parlaklık Güneş’inkinin 600 milyar katına ulaştı. Öyle ki Samanyolu Gökadası’ndaki bütün yıldızlar bir araya gelse bile ASASSN-15lh adı verilen süpernova patlaması kadar parlak olamazlar. Hesaplamalara göre bu süpernova patlaması esnasında yayılan enerji, 10 tane Güneş’in 10 milyar yılda yayacağı enerjiye denk.

Bu keşif, süpernova patlamaları keşfetmeyi amaçlayan All-Sky Automated Survey for SuperNovae (ASASSN) adlı bir proje kapsamında Şili’deki teleskoplarla yapılan çalışmalar sırasında Dr. Suob Dong ve ekibi tarafından yapıldı. Başlangıçta sıradan gözüken patlamanın zaman geçtikçe hayli sıradışı olduğu fark edildi. Daha gelişmiş teleskoplar kullanılarak yapılan çalışmalar sonucunda süpernova patlamasının 3,8 milyar ışık yılı uzaklıkta olduğunun anlaşılması ve gözlemlenen muazzam parlaklığı, ASASSN-15lh’nin rekor büyüklükte olduğunu ortaya çıkardı. Bu güçte bir süpernova kendi gökadamız içinde patlasaydı gündüz vakti bile görülürdü, 10.000 ışık yılı mesafede patlasaydı Ay’ın hilal hali kadar, 8,6 ışık yılı mesafede patlasaydı Güneş kadar parlak olurdu. Eğer ASASSN-15lh Plüton kadar yakınımızda patlasaydı Dünya buharlaşırdı. Bu tip süpernovalara çok ender rastlanan “aşırı parlak süpernova” deniliyor, ancak ASASSN-15lh bu gruptaki gözlemlenmiş süpernovaların hepsinden daha parlak ve daha sıcak. Normalde süpernovalar, kütlesi Güneş’inkinin 15 katından daha büyük yıldızların, ömürlerinin sonunda kendi çekimlerine dayanamayıp içe göçmeleri ve bunun sonucunda patlamasıyla açıklanıyor. Ancak ASASSN-15lh büyüklüğünde bir patlamanın nasıl meydana geldiği hâlâ açıklanmayı bekliyor.

ASASSN ile ortak çalışan Ohio Eyalet Üniversitesi’nden Prof. Dr. Todd Thompson, bu büyüklükte süpernovaların magnetarlardan kaynaklandığını öne sürüyor. Magnetarlar, dev yıldızların ölürken dış katmanlarını atmasıyla oluşan, aşırı yoğun, çok hızlı dönen ve çok güçlü manyetik alanlara sahip çekirdekleridir. Thompson’ın kuramına göre bir süpernovanın bu denli büyük bir ışımaya neden olabilmesi için magnetarın her milisaniyede bir kendi ekseni etrafında bir kez dönmesi gerekir. Thompson’ın açıklaması matematiksel olarak mümkün olsa da gerekli yüksek hızlar neredeyse sınır değerlerdedir. Bu nedenle, eğer Thompson’ın kuramı doğru çıkarsa ASASSN-15lh yalnızca şu ana kadar görülen değil aynı zamanda mümkün olan en parlak süpernova da olacaktır. Böyle bir süpernovanın daha önce hiç görülmemiş olması da bahsedilen hıza ulaşmanın ne kadar ender rastlanır olduğuyla açıklanabilir, ancak henüz kesin bir sonuca varılabilmiş değil.

Bir başka kurama göre ise ASASSN-15lh büyüklüğünde süpernova patlamaları bizim henüz varlığından haberdar olmadığımız, kütlesi Güneş’inkinin yüzlerce katı kadar olan çok büyük yıldızların ölümlerinden kaynaklanıyor olabilir.

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Doğrudan göremesek bile su, küçük gaz molekülleri şeklinde her an çevremizde.

Gökbilim ve Uzay

Bilimsel çalışmalar günümüzden 3-4 milyar yıl önce meydana gelen volkanik etkinlikler sonucunda Ay’ın etrafında geçici bir atmosfer oluştuğunu gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Güneş manyetik olarak aktif bir yıldız. Güneş’in içinde gerçekleşen füzyon sonucunda oluşan yüksek enerjili parçacıklar, Güneş’teki büyük patlamalar sonucunda Güneş Sistemi boyunca yayılıyor.

Gökbilim ve Uzay

Ayın ilk yarısında Başak Takımyıldızı’nda olan Mars, ayın sonunda Terazi Takımyıldızı’na yaklaşıyor. Jüpiter, aralık ayı boyunca gün doğumundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde gözlemlenebilir.

Gökbilim ve Uzay

Bugüne kadar binlerce kez gözlemlenen süpernova patlamalarının tamamı yıldızların ölümüyle sonuçlanmıştı. Ancak Las Cumbres Gözlemevi’nde çalışan bir grup gökbilimci yakın zamanlarda Nature’da yayımladıkları bir makalede son 65 yıl içinde birkaç kez patlayan bir yıldız keşfettiklerini açıkladı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup araştırmacı Mars’ta yaşam arayışında kullanılacak teknolojileri yerin 1 km derininde test etti.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimcinin elde ettiği sonuçlar, kozmik ışınlardaki en yüksek enerjili parçacıkların Samanyolu’nun dışından geldiğine işaret ediyor.

Gökbilim ve Uzay

Sürücüsüz elektrikli otomobil, tekrar kullanılabilir uzay roketleri, Mars’ta insan kolonisi, düşük maliyetle sesten hızlı seyahat gibi fütüristik projeleriyle tanıdığımız Elon Musk Türkiye’deydi. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Sayın Ahmet Arslan 2020 ve 2021 yıllarında uzaya gönderilmesi planlanan Türksat 5A ve 5B uydularını Elon Musk’ın sahibi olduğu Space X şirketinin fırlatacağını açıkladı.

Gökbilim ve Uzay

Uydu teknolojileri konusunda en önemli etkinliklerden biri olan Global Satshow 9-10 Kasım 2017 tarihlerinde Haliç Kongre Merkezi’nde gerçekleştiriliyor.

Gökbilim ve Uzay

Roket yakıtının yanması sonucu oluşan gaz dışarı atılırken uzay aracını ters yönde iter.