Skip to content Skip to navigation

Hatalara Odaklanmak... Ama Ne Kadar?

Dr. Tuba Sarıgül
16/05/2017 - 13:30

Hata yaptığınızda nasıl hissedersiniz? Hayal kırıklığına uğramış ya da utanmış... Veya “bir dahaki sefere düzeltirim” şeklinde düşünerek geçiştirir misiniz? Peki, hatalara karşı doğru yaklaşım tarzı aslında nasıl olmalı?

Yaptığımız hatalara odaklanmanın zaman kaybı olduğunu ya da hatalarımızı düzeltmeye imkân verdiğini savunan iki farklı görüş var. Bunun yanı sıra insanların başarısızlıklara ve hatalara karşı yaklaşım tarzları da birbirinden farklı olabiliyor. Bazı insanlar hata yaptıklarında o konuya dikkatlerini verip problemin nedenini anlamaya çalışırken, bazıları “bir dahaki sefere düzeltirim” şeklinde düşünüp problemi göz ardı etmeyi tercih eder.

Bazı uzmanlar, insanların hatalara yaklaşım tarzlarının zekâ kavramı hakkındaki kanaatleriyle ilişkili olduğunu düşünüyor. Zekânın geliştirilebilir bir özellik olduğunu düşünen insanlar hata yaptıklarında bu durumun sebebini yeterince çaba gösterememeye bağlarken, zekânın doğuştan gelen bir yetenek olduğunu ve geliştirilemeyeceğini düşünen insanlar bu durumun sebebinin yetenek eksikliği olduğunu kabul eder. Bu nedenle zekânın geliştirilebileceğini düşünen insanlar, zekânın geliştirilemeyeceğini düşünenlere göre, yaptıkları hatalara dönüp problemin nerede olduğunu bulmaya çalışma konusunda daha isteklidirler.

Örneğin geçmişte yapılan bir araştırmada katılımcılara genel kültüre dayalı bazı sorular soruldu. Her sorunun ardından cevaplarının doğru olup olmadığı söylendi. Daha sonra ise doğru cevabın ne olduğu açıklandı. Zekânın geliştirilebileceğini düşünen katılımcılar doğru cevabın ne olduğuna diğer katılımcılara göre daha fazla odaklandı.

Michigan Eyalet Üniversitesi ve Louisville Üniversitesi’nden bilim insanları ise okul çağındaki çocukların zekâ kavramına bakış açıları ile hatalarına odaklanma konusundaki ilişkiyi incelemek ve yapılan hataya odaklanmanın öğrenme süreçlerindeki etkisini belirlemek amacıyla beyin görüntüleme yöntemleri kullanarak bir araştırma yaptı. Araştırmanın sonuçları Developmental Cognitive Neuroscience dergisinde yayımlandı.

Sonuçta zekânın geliştirilebileceğini düşünen çocukların, yaptıkları hatalara odaklanmasalar da, sonraki denemelerde hatalarını düzeltme konusunda başarılı oldukları belirlendi. Araştırma sonucunda, ayrıca, yapılan hatalara daha fazla dikkat vermenin -çocukların zekânın geliştirilebilir bir özellik olduğunu düşünmelerinden bağımsız olarak- hata yaptıktan sonra hataları düzeltme konusunda belirgin bir olumlu etkisi olduğu tespit edildi. Yani zekânın geliştirilebilir bir özellik olmadığını düşünen çocukların da, yaptıkları hatalara odaklandıklarında, sonrasında aynı hatayı tekrar etme oranları azalıyor.

Bu sonuç zekâ kavramına yaklaşım ve hata yapmanın beyni nasıl etkilediği konularında okul çağındaki çocuklar ile yetişkinler arasında bir fark olduğunu gösteriyor.

Bilim ve Teknik dergisi nisan sayısında yayımlanan “Hata Yapınca Beynimiz Duruyor mu?” haberinde (bu içeriği Bilim ve Teknik dergisinin YouTube kanalındaki Sesli Bilim bölümünden dinleyebilirsiniz) yer verilen araştırmada, zamanla yarıştığımız durumlarda yaptığımız hatalara odaklanmanın dikkatimizi dağıtarak daha fazla yanlış yapmamıza neden olduğu belirlenmiş.

Yaptığımız hatalar üzerine düşünmek hatalarımızı düzeltmek için bir fırsat olabilir. Ancak bu durum hata yapmanın duygusal sorumluluğunun üzerine aşırı derecede odaklanmamıza neden olmamalı.

İlgili İçerikler

Sosyal Bilimler

Uzay gemisine benzeyen bu etkileyici görüntü bir buluta mı ait? ABD’nin Kolarado eyaletinde Sanford şehrinde çekilen bu fotoğraf az rastlanan bir fırtına türü olan süper hücreli fırtınayı gösteriyor.

Sosyal Bilimler

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde temmuz ayında objektiflerinizi yaşadığınız ya da daha önce ziyaret ettiğiniz şehirlere, ilçelere ya da köylere özgü değerlere odaklamanızı istemiştik.

Sosyal Bilimler

Elektronik popüler bilim dergisi TÜBİTAK Bilim Genç’in kitap ödüllü fotoğraf yarışmasında temmuz ayının konusu yöreye özgü değerler. Siz de kendi fotoğraflarınızı, açıklama bölümüne #YöreyeÖzgü etiketini ekleyerek Bilim Genç’te paylaşabilirsiniz.

Sosyal Bilimler

Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Doç. Dr. Mehmet Topal’la merkezin kuruluş süreci ve açıldıktan sonraki etkileri hakkında bir söyleşi gerçekleştirdik.

Sosyal Bilimler

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı’nca...

Sosyal Bilimler

“Sınır Tanımayan Bilim İnsanları” YFZ2017’de Bir Araya Gelecek

Sosyal Bilimler

Merak, canlıları yeni şeyler öğrenmeye yönlendiren bir histir. Sadece insanlar değil pek çok başka canlı türü de meraklıdır.

Sosyal Bilimler

Belirgin bir sebep, örneğin bir kaza olmadığı halde trafiğin çok yoğun olduğuna tanık olmuşsunuzdur. Araştırmalar yola çıkan bir köpeğin, şerit değiştiren bir kamyonun ya da dışarıdaki bir şeye bakarken yavaşlayan bir sürücünün bu duruma sebep olabileceğini gösteriyor.

Sosyal Bilimler

Geçen senenin yaz tatilinde, Konya Bilim Merkezi’nde diğer bilim merkezleri ve okullara örnek olacak bir organizasyon düzenlendi. 12 Temmuz - 20 Ağustos 2016 tarihleri arasında Konya Bilim Merkezi’nde, Konya Türk Telekom Sosyal Bilimler Lisesi’nden 12 ortaöğretim öğrencisi için yaz okulu programı yapıldı.

Sosyal Bilimler

Kırık kalp sendromu stresli anlarda, örneğin bizi çok üzen bir olay olduğunda, hayal kırıklığı yaşadığımızda ya da sevdiğimiz birini kaybettiğimizde ortaya çıkabilen geçici bir kalp hastalığıdır. Sebebi kesin olarak bilinmese de...