Skip to content Skip to navigation

Hatalara Odaklanmak... Ama Ne Kadar?

Dr. Tuba Sarıgül
16/05/2017 - 13:30

Hata yaptığınızda nasıl hissedersiniz? Hayal kırıklığına uğramış ya da utanmış... Veya “bir dahaki sefere düzeltirim” şeklinde düşünerek geçiştirir misiniz? Peki, hatalara karşı doğru yaklaşım tarzı aslında nasıl olmalı?

Yaptığımız hatalara odaklanmanın zaman kaybı olduğunu ya da hatalarımızı düzeltmeye imkân verdiğini savunan iki farklı görüş var. Bunun yanı sıra insanların başarısızlıklara ve hatalara karşı yaklaşım tarzları da birbirinden farklı olabiliyor. Bazı insanlar hata yaptıklarında o konuya dikkatlerini verip problemin nedenini anlamaya çalışırken, bazıları “bir dahaki sefere düzeltirim” şeklinde düşünüp problemi göz ardı etmeyi tercih eder.

Bazı uzmanlar, insanların hatalara yaklaşım tarzlarının zekâ kavramı hakkındaki kanaatleriyle ilişkili olduğunu düşünüyor. Zekânın geliştirilebilir bir özellik olduğunu düşünen insanlar hata yaptıklarında bu durumun sebebini yeterince çaba gösterememeye bağlarken, zekânın doğuştan gelen bir yetenek olduğunu ve geliştirilemeyeceğini düşünen insanlar bu durumun sebebinin yetenek eksikliği olduğunu kabul eder. Bu nedenle zekânın geliştirilebileceğini düşünen insanlar, zekânın geliştirilemeyeceğini düşünenlere göre, yaptıkları hatalara dönüp problemin nerede olduğunu bulmaya çalışma konusunda daha isteklidirler.

Örneğin geçmişte yapılan bir araştırmada katılımcılara genel kültüre dayalı bazı sorular soruldu. Her sorunun ardından cevaplarının doğru olup olmadığı söylendi. Daha sonra ise doğru cevabın ne olduğu açıklandı. Zekânın geliştirilebileceğini düşünen katılımcılar doğru cevabın ne olduğuna diğer katılımcılara göre daha fazla odaklandı.

Michigan Eyalet Üniversitesi ve Louisville Üniversitesi’nden bilim insanları ise okul çağındaki çocukların zekâ kavramına bakış açıları ile hatalarına odaklanma konusundaki ilişkiyi incelemek ve yapılan hataya odaklanmanın öğrenme süreçlerindeki etkisini belirlemek amacıyla beyin görüntüleme yöntemleri kullanarak bir araştırma yaptı. Araştırmanın sonuçları Developmental Cognitive Neuroscience dergisinde yayımlandı.

Sonuçta zekânın geliştirilebileceğini düşünen çocukların, yaptıkları hatalara odaklanmasalar da, sonraki denemelerde hatalarını düzeltme konusunda başarılı oldukları belirlendi. Araştırma sonucunda, ayrıca, yapılan hatalara daha fazla dikkat vermenin -çocukların zekânın geliştirilebilir bir özellik olduğunu düşünmelerinden bağımsız olarak- hata yaptıktan sonra hataları düzeltme konusunda belirgin bir olumlu etkisi olduğu tespit edildi. Yani zekânın geliştirilebilir bir özellik olmadığını düşünen çocukların da, yaptıkları hatalara odaklandıklarında, sonrasında aynı hatayı tekrar etme oranları azalıyor.

Bu sonuç zekâ kavramına yaklaşım ve hata yapmanın beyni nasıl etkilediği konularında okul çağındaki çocuklar ile yetişkinler arasında bir fark olduğunu gösteriyor.

Bilim ve Teknik dergisi nisan sayısında yayımlanan “Hata Yapınca Beynimiz Duruyor mu?” haberinde (bu içeriği Bilim ve Teknik dergisinin YouTube kanalındaki Sesli Bilim bölümünden dinleyebilirsiniz) yer verilen araştırmada, zamanla yarıştığımız durumlarda yaptığımız hatalara odaklanmanın dikkatimizi dağıtarak daha fazla yanlış yapmamıza neden olduğu belirlenmiş.

Yaptığımız hatalar üzerine düşünmek hatalarımızı düzeltmek için bir fırsat olabilir. Ancak bu durum hata yapmanın duygusal sorumluluğunun üzerine aşırı derecede odaklanmamıza neden olmamalı.

İlgili İçerikler

Sosyal Bilimler

Kültürel miras denilince aklınıza ne geliyor? Her yıl binlerce ziyaretçinin akınına uğrayan geçmiş medeniyetlere ait tarihi kalıntılar mı? Peki, kebabın tadına ayrı bir lezzet katan yufka ekmeği?

Sosyal Bilimler

TÜBİTAK'ın 4004 Doğa Eğitimi ve Bilim Okulları, 4005 Yenilikçi Eğitim Uygulamaları ve 4007 Bilim Şenlikleri Destekleme Programı başvuruları başladı.

Sosyal Bilimler

2. Türkiye Bilim ve Teknoloji Merkezleri (TÜBİTEM) Konferansı’nın bu yılki teması “Geleceğimiz İçin Bilim Merkezleri”ydi.

Sosyal Bilimler

Bir ülkenin mutfak kültürünün şekillenmesinde coğrafi koşullar, ekolojik özellikler, iklim ve geçmişten gelen birikimler etkilidir.

Sosyal Bilimler

Prof. Dr.

Sosyal Bilimler

Her zaman olduğu gibi, hazır matlar olup olmadığını kontrol edelim. Gerçekten de siyahın yapabileceği bütün hamlelere karşı beyazın hazır matları var...

Sosyal Bilimler

Ekonomi günlük hayatta sıkça duyduğumuz ve kullandığımız bir kavram. Konuşma dilinde bireylerin günlük yaşamlarını etkileyen parayla ilgili unsurların ortak ifadesi olduğu düşünülür.

Sosyal Bilimler

2001 yılında başlatılan TÜBA-Üstün Başarılı Genç Bilim İnsanı Ödülleri Programı (GEBİP) ile temel bilimlerden mühendisliğe, sosyal bilimlerden tıbba pek çok alandan genç bilim insanı ödüllendiriliyor.

Sosyal Bilimler

Türkiye Bilim ve Teknoloji Merkezleri (TÜBİTEM) Konferansı’nın ikincisi bu yıl 11 – 12 Eylül 2018 tarihlerinde Bursa Büyükşehir Belediyesi ve TÜBİTAK iş birliğiyle Bursa’da gerçekleştirilecek.

Sosyal Bilimler

Alışkanlıklar, aynı durum ve şartlar altında sıklıkla sergilenen ve planlanmadan, kendiliğinden gerçekleşen davranışlar olarak tanımlanabilir. Yeni bir alışkanlık edinme sürecinde de belirli bir süre bu alışkanlığın gerektirdiği davranışları düzenli olarak yapmamız gerektiğini düşünürüz.