Skip to content Skip to navigation

Ocak Ayının Gök Olayları

Dr. Tuba Sarıgül
02/01/2020 - 18:14

2020 yılı Dörtlük (Quadrantid) göktaşı yağmuruyla açılış yapıyor. Yılın ilk göktaşı yağmuru 3-4 Ocak’ta en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Dörtlük göktaşı yağmurunun en yüksek etkinliğe ulaştığı tarihte Ay ilkdördün evresinde. Bu tarihte berrak bir gökyüzünde ve şehir ışıklarından uzakta saatte maksimum 120 göktaşı görülebilir.

https://www.meteorshowers.org - International Meteor Organisation

Göktaşı yağmurları isimlerini çoğunlukla saçılma noktası hangi takımyıldızda ise o takımyıldızdan alır. Dörtlük göktaşı yağmuru bu durumun önemli istisnalarından biri. Çünkü yılın ilk göktaşı yağmuru olan Dörtlük göktaşı yağmuru adını şu an Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından kabul edilen takımyıldızı listesinde bulunmayan Quadrans Muralis Takımyıldızı’ndan alıyor. 1795’te Fransız gökbilimci Jerome Lalande tarafından keşfedilen Quadrans Muralis Takımyıldızı bugün Çoban ve Ejderha olarak isimlendirilen takımyıldızlar arasında yer alıyordu.

Stellarium - 4 Ocak saat 02.30’da kuzeydoğu ufku

Göktaşı yağmurları sırasında göktaşları gökyüzünde sanki bir noktadan ortaya çıkıyor ve her yöne dağılıyormuş gibi görünür. Bu nokta saçılma noktası olarak isimlendirilir.

Ocak ayında Merkür, Jüpiter ve Satürn Dünya’dan bakıldığında Güneş’e hayli yakın konumdalar. Bu nedenle bu üç gezegeni ayın ilk yarısında görmek mümkün değil.

Jüpiter 27 Aralık’ta yörünge hareketi sırasında Dünya’ya göre Güneş’in arkasından geçmişti. Güneş’in parlaklığı nedeniyle Jüpiter birkaç hafta boyunca gökyüzünde görülemiyor. Jüpiter ocak ayının ortasından sonra Güneş’in doğuşundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor. Satürn ise 13 Ocak’ta Güneş’in arkasından geçiyor. Halkalı gezegen Satürn’ü ancak ocak ayının son günlerinde Güneş’in doğuşundan önce ufkun üzerinde görebilirsiniz.

Güneş Sistemi’nin en küçük gezegeni Merkür ise 10 Ocak’ta üst kavuşum noktasında. Bu konumdayken Merkür, Güneş ve Dünya aynı hizadadır ve Güneş Merkür ile Dünya’nın arasında bulunur.

Üst kavuşum noktasından ayrılan Merkür ocak ayının sonlarına doğru gün batımından sonra güneybatı ufkunun üzerinde tekrar ortaya çıkıyor. Ancak gezegen ufkun üzerinden çok yükselmiyor.

Mars ocak ayında Güneş’ten yaklaşık üç saat önce kuzeydoğu ufkunun üzerinden doğuyor. Kızıl Gezegen ocak ayının başında Akrep Takımyıldızı’nda. Ayın ilerleyen günlerinde ise Yılancı Takımyıldızı’na doğru hareket ediyor.

Ocak ayında kırmızımsı rengiyle gökyüzünde kolayca fark edilen, Akrep Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Antares’i ve Mars’ı birbirine yakın görebilirsiniz. 21 Ocak’ta bu ikiliye yeniay evresine yaklaşan Ay da ekleniyor.

Venüs ocak ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde. Ocak ayı boyunca günler ilerledikçe Venüs’ün ufkun üzerindeki yüksekliği gitgide artıyor. Venüs’ün aydınlık görünen kısmı büyümeye devam ediyor. Bu nedenle ocak ayı Venüs’ün evrelerini de gözlemlemek için hayli uygun bir ay.

10 Ocak’ta yarı gölgeli Ay tutulması gerçekleşiyor. Tutulma Ay’ın Türkiye saati ile 20.08’de Dünya’nın arkasındaki yarı gölgeye girmesiyle başlıyor. Maksimum tutulma ise 22.11’de gerçekleşiyor. Bu sırada Ay’ın %89,5’i yarı gölgede kalacak. Tutulma 11 Ocak saat 00.12’de Ay’ın yarı gölgeden çıkması ile sona eriyor.

10 Ocak’taki yarı gölgeli Ay tutulması ülkemizden de gözlenebiliyor.

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Evrendeki toplam madde miktarının %85’ini karanlık madde oluşturur. Karanlık madde ışıkla etkileşmediği için doğrudan görülemez.

Gökbilim ve Uzay

Nisan ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde çıplak gözle görülebilen tek gezegen Venüs.

Gökbilim ve Uzay

Filmlerde görmüşsünüzdür, uzay boşluğuna koruyucu kıyafeti olmadan çıkmak zorunda kalan astronotun kolları ve bacakları donmaya başlar, sonra porselen gibi kırılır. O hâlde uzay çok soğuk olmalı değil mi?  Zavallı uydularımız uzayda donuyor olmalı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimcinin yaptığı çalışmalar WASP-76b adlı bir ötegezegenin atmosferinde demir yağmurları yağdığına işaret ediyor. Dr. D. Ehrenreich ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimci bilinen en büyük kozmik patlamayı gözlemledi. Dünya’ya 390 milyon ışık yılı mesafedeki Yılancı Gökada Kümesi’nde meydana gelen patlama sırasında yayılan enerjinin daha önceleri bilinen en büyük patlamadakinin beş katı kadar olduğu belirtiliyor.

Gökbilim ve Uzay

Bir yıldan uzun süredir Mars’ta görev yapan InSight, bulunduğu bölgede daha önceleri tahmin edilenden on kat daha büyük manyetik alan tespit etti. Uzay aracının gönderdiği veriler, Mars’ın yüzeyindeki manyetik alanın günlük hatta saniyelik olarak değiştiğini gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Mars’ın jeolojik yapısını incelemek için özel olarak tasarlanan InSight aracı, 26 Kasım 2018’de Kızıl Gezegen’in yüzeyine inmişti. InSight’ın topladığı verilerin analiz edilmesiyle elde edilen ilk bilgiler Nature Geoscience’ın özel bir sayısında yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Mart ayında gökyüzünde görebileceğiniz takımyıldızlardan biri, ters soru işaretine benzeyen şekliyle dikkat çeken Aslan Takımyıldızı. Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus -Aslan’ın Kalbi olarak da isimlendirilir- ise bu soru işaretinin noktasını oluşturur.

Gökbilim ve Uzay

2011 yılında uzay mekikleri emekliye ayrıldığından beri NASA astronotları Rusya’nın Soyuz uzay araçları ile uzaya gidiyor. SpaceX şirketinin geliştirdiği Dragon uzay aracı ile yakın zamanda bu durum değişebilir.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda Güneş ile ilgili araştırmaların altın çağının yaşanacağını düşünüyor. Hem yakın geçmişte hayata geçirilen hem de yakın gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projeler sayesinde Güneş bugüne kadar eşi benzeri görülmemiş bir hassasiyetle incelenebilecek.