Skip to content Skip to navigation

Ocak Ayının Gök Olayları

Dr. Tuba Sarıgül
02/01/2020 - 18:14

2020 yılı Dörtlük (Quadrantid) göktaşı yağmuruyla açılış yapıyor. Yılın ilk göktaşı yağmuru 3-4 Ocak’ta en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Dörtlük göktaşı yağmurunun en yüksek etkinliğe ulaştığı tarihte Ay ilkdördün evresinde. Bu tarihte berrak bir gökyüzünde ve şehir ışıklarından uzakta saatte maksimum 120 göktaşı görülebilir.

https://www.meteorshowers.org - International Meteor Organisation

Göktaşı yağmurları isimlerini çoğunlukla saçılma noktası hangi takımyıldızda ise o takımyıldızdan alır. Dörtlük göktaşı yağmuru bu durumun önemli istisnalarından biri. Çünkü yılın ilk göktaşı yağmuru olan Dörtlük göktaşı yağmuru adını şu an Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından kabul edilen takımyıldızı listesinde bulunmayan Quadrans Muralis Takımyıldızı’ndan alıyor. 1795’te Fransız gökbilimci Jerome Lalande tarafından keşfedilen Quadrans Muralis Takımyıldızı bugün Çoban ve Ejderha olarak isimlendirilen takımyıldızlar arasında yer alıyordu.

Stellarium - 4 Ocak saat 02.30’da kuzeydoğu ufku

Göktaşı yağmurları sırasında göktaşları gökyüzünde sanki bir noktadan ortaya çıkıyor ve her yöne dağılıyormuş gibi görünür. Bu nokta saçılma noktası olarak isimlendirilir.

Ocak ayında Merkür, Jüpiter ve Satürn Dünya’dan bakıldığında Güneş’e hayli yakın konumdalar. Bu nedenle bu üç gezegeni ayın ilk yarısında görmek mümkün değil.

Jüpiter 27 Aralık’ta yörünge hareketi sırasında Dünya’ya göre Güneş’in arkasından geçmişti. Güneş’in parlaklığı nedeniyle Jüpiter birkaç hafta boyunca gökyüzünde görülemiyor. Jüpiter ocak ayının ortasından sonra Güneş’in doğuşundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor. Satürn ise 13 Ocak’ta Güneş’in arkasından geçiyor. Halkalı gezegen Satürn’ü ancak ocak ayının son günlerinde Güneş’in doğuşundan önce ufkun üzerinde görebilirsiniz.

Güneş Sistemi’nin en küçük gezegeni Merkür ise 10 Ocak’ta üst kavuşum noktasında. Bu konumdayken Merkür, Güneş ve Dünya aynı hizadadır ve Güneş Merkür ile Dünya’nın arasında bulunur.

Üst kavuşum noktasından ayrılan Merkür ocak ayının sonlarına doğru gün batımından sonra güneybatı ufkunun üzerinde tekrar ortaya çıkıyor. Ancak gezegen ufkun üzerinden çok yükselmiyor.

Mars ocak ayında Güneş’ten yaklaşık üç saat önce kuzeydoğu ufkunun üzerinden doğuyor. Kızıl Gezegen ocak ayının başında Akrep Takımyıldızı’nda. Ayın ilerleyen günlerinde ise Yılancı Takımyıldızı’na doğru hareket ediyor.

Ocak ayında kırmızımsı rengiyle gökyüzünde kolayca fark edilen, Akrep Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Antares’i ve Mars’ı birbirine yakın görebilirsiniz. 21 Ocak’ta bu ikiliye yeniay evresine yaklaşan Ay da ekleniyor.

Venüs ocak ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde. Ocak ayı boyunca günler ilerledikçe Venüs’ün ufkun üzerindeki yüksekliği gitgide artıyor. Venüs’ün aydınlık görünen kısmı büyümeye devam ediyor. Bu nedenle ocak ayı Venüs’ün evrelerini de gözlemlemek için hayli uygun bir ay.

10 Ocak’ta yarı gölgeli Ay tutulması gerçekleşiyor. Tutulma Ay’ın Türkiye saati ile 20.08’de Dünya’nın arkasındaki yarı gölgeye girmesiyle başlıyor. Maksimum tutulma ise 22.11’de gerçekleşiyor. Bu sırada Ay’ın %89,5’i yarı gölgede kalacak. Tutulma 11 Ocak saat 00.12’de Ay’ın yarı gölgeden çıkması ile sona eriyor.

10 Ocak’taki yarı gölgeli Ay tutulması ülkemizden de gözlenebiliyor.

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Erboğa Takımyıldızı’nın bir üyesi olan Proxima Centauri, Güneş Sistemi’ne en yakın yıldızdır. 2016 yılında gökbilim alanında yaşanan en önemli gelişmelerden biri, yıldızın etrafında dolanan bir gezegen keşfedilmesi olmuştu. Üstelik Proxima b adı verilen gezenin yaşama elverişli koşullara sahip olma ihtimali de var.

Gökbilim ve Uzay

Antik Çağ’ın Yunan filozoflarından ünlü matematikçi Pisagor, “Tellerin kıpırtısında geometri vardır, küreler arasındaki boşlukların hesaplanmasında da müzik” demiştir. Bundan dolayı, müzik aletlerindeki tellerin uzunluğu ile çıkardıkları sesler arasında bağlantı olduğunu öne süren ilk kişinin de MÖ 6. yüzyılda yaşayan Pisagor olduğu düşünülür.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimci Tycho Brahe’nin ani ölümü özellikle, gökyüzündeki hareketine kimsenin akıl sır erdiremediği Mars’la ilgili gözlemlerine bir süredir devam eden 30 yaşındaki asistanı Johannes Kepler için büyük bir fırsat demekti.

Gökbilim ve Uzay

Kırımlı amatör gökbilimci Gennady Borisov, 30 Ağustos’ta bir kuyrukluyıldız keşfetmişti. Daha sonraları yapılan gözlemler kuyrukluyıldızın yıldızlararası uzaydan gelen bir “ziyaretçi” olduğunu gösterdi.

Gökbilim ve Uzay

Prof. Dr. Berahitdin Albayrak hocamız geçen yıl 13 Aralık’ta gerçekleşen tren kazası sonucu aramızdan ayrılalı tam bir yıl oldu. Bir insanın hayatını kaybetmesi sevenleri ve ailesi için büyük bir üzüntü kaynağı olmasının yanı sıra bilim dünyası için de büyük bir kayıptır.

Gökbilim ve Uzay

Ay’a giden astronotların Ay’a ulaşması yaklaşık üç gün sürmüştü. İnsanların uzaydaki bir sonraki hedefi Mars. Mars’ın ötesindeki gökcisimlerine örneğin Güneş Sistemi’ndeki diğer gezegenlere ya da Güneş Sistemi’nin dışındaki yıldızlara ulaşmak ise çok daha uzun sürecek.

Gökbilim ve Uzay

Hulk çizgi romanında bilim insanı Dr. Bruce Banner laboratuvarda deneyler yaparken bir kaza geçirir ve gama ışınlarına maruz kalan DNA’ları mutasyona uğrar. Bu yüzden Dr. Banner artık her sinirlendiğinde Hulk adı verilen yeşil bir deve dönüşür.

Gökbilim ve Uzay

Türkiye'nin ilk uzay radyasyonu test altyapısı olma özelliği taşıyan ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı’nın açılışı yapıldı. Test merkezi Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun Sarayköy Nükleer Araştırma Merkezinde kuruldu.

Gökbilim ve Uzay

Yılın son ayında gökyüzünde çıplak gözle gözleyebileceğiniz beş gezegeni de görme fırsatı bulabilirsiniz. Mars ve Merkür aralık ayında Güneş’in doğuşundan önce gökyüzünde. Ayın ilk yarısında Merkür ve Mars'ı Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Spika ile birlikte doğu-güneydoğu ufkunun üzerinde görebilirsiniz.

Gökbilim ve Uzay

Mars ile Jüpiter’in yörüngeleri arasındaki bölgede yer alan Asteroit Kuşağı’ndaki Hygiea’ın bu dört kriterden ilk üçünü sağladığı biliniyordu. Ancak geçmişte gökcisminin şeklinin tam olarak nasıl olduğu hakkında bir fikir edinilememişti.