Skip to content Skip to navigation

Yıldırımlar Yeni İzotoplar Üretiyor

Dr. Mahir E. Ocak
15/12/2017 - 11:55

Dünya’nın etrafında dönen teleskoplar gezegenimizden yayılan gama ışınlarını 1990’lardan beri defalarca algıladı. Geçmişte bu ışınların kaynağının atmosferde meydana gelen fiziksel süreçler olduğu varsayılıyordu. Kyoto Üniversitesi’nde çalışan bir grup Japon araştırmacı yakın zamanlarda bu varsayımı test etti. Sonuçlar, yıldırımların atmosferde pozitronların ve karbon-14 izotoplarının oluşmasına yol açtığını ve bu sırada gama ışınları da yayıldığını öne süren bir kuramı destekliyor. Dr. T. Enoto ve arkadaşlarının yaptığı araştırmanın sonuçları Nature’da yayımlandı.

Kashiwazaki-Kariwa nükleer santralinin yakınlarına gama ışını dedektörleri kuran araştırmacılar 6 Şubat’ta sıradışı bir gözlem yapmışlar. Art arda meydana gelen iki yıldırım sırasında önce yaklaşık bir milisaniye, sonra yaklaşık yarım saniye ve daha sonra da yaklaşık bir dakika süren üç ayrı gama ışını parlaması tespit edilmiş. Analizler, son parlamaya çok büyük olasılıkla çevredeki elektronlarla etkileşerek yok olan pozitronların (elektronların antiparçacıklarının) sebep olduğunu söylüyor.

Art arda yaşanan üç gama ışını parlamasının yaklaşık on yıl önce Rus fizikçi Leonid Babich tarafından öne sürülmüş bir kuramı desteklediği belirtiliyor. Bu kurama göre yıldırımlar bazı elektronların ışık hızına çok yakın hızlara kadar ivmelenmelerine sebep oluyor ve gama ışınları yayılıyor (birinci sinyal). Bu gama ışınları çevredeki azot atomlarının çekirdeklerinden nötronlar koparıyor. Bu nötronların büyük çoğunluğu bir süre çevredeki atomlarla çarpıştıktan sonra yeniden azot çekirdekleri tarafından soğuruluyor ve uyarılan azot atomları gama ışıması yapıyorlar (ikinci sinyal). Nötron kaybederek kararsızlaşan azot çekirdekleri de yaklaşık bir dakika içinde pozitron yayarak (ters beta ışıması yaparak) karbon-13 atomlarına dönüşüyor. Çevreye yayılan pozitronlar kısa süre içinde elektronlarla birleşerek yok olurken gama ışınları ortaya çıkıyor (üçüncü sinyal). Ayrıca Babich’ın yaptığı tahminlere göre yayılan nötronların tamamı soğurulmuyor. Bir kısmı azot atomlarının karbon-14 atomlarına dönüşümünü de tetikliyor.

İlgili İçerikler

Fizik

Baryon grubu parçacıklar üç kuarktan oluşur. Uluslararası bir araştırma grubu, di-Omega olarak adlandırılan bir parçacığın doğada var olabileceğini ileri sürdü. Baryon türü iki omega parçacığının bir araya gelmesiyle oluşan di-Omegaların Avrupa ve Japonya’daki parçacık hızlandırıcılarda üretilebileceği düşünülüyor.

Fizik

Farklı düğüm yapılarının dayanıklılıkları üzerine pek çok araştırma yapıldıysa da bir düğümün nasıl olup da kendi kendine açıldığına dair bir çalışma yapılmamıştı. Ta ki bir akademisyen küçük kızının ayakkabı bağcıklarının neden sürekli çözüldüğünü merak edene kadar. Bunun üzerine iki öğrencisiyle birlikte koşu sırasında ayakkabı bağcığının ne gibi etkilere maruz kaldığını yakından gözlemledi.

Fizik

Hem bilimsel çalışmalar hem de günlük hayattaki pek çok etkinlik için kendi içinde tutarlı ölçüm birimlerine ihtiyaç vardır. Günümüzde bu amaçla yaygın şekilde kısaca SI olarak adlandırılan Uluslararası Birim Sistemi (Système international d’unités) kullanılsa da henüz arzu edilen düzeye erişilebilmiş değil.

Fizik

Ölçü birimlerine bir standart getirmek için 1790’larda Fransa’da metrik sistem oluşturulmuştu.

Fizik

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı tarafından üniversite öğrencilerine yönelik olarak düzenlenen Girişimcilik ve Yenilikçilik Yarışması, Özel Sektöre Yönelik Lisans Bitirme Tezleri Yarışması ve Öncelikli Alanlarda Üniversite Öğrencileri Proje Yarışması başvuruları bugün başladı.

Fizik

Kristal kadar berrak yağmur damlaları, turkuaz rengi okyanuslar ya da pembe göller... Hepsi sudan meydana gelmelerine rağmen renkleri farklı. Çünkü suyun rengini su moleküllerinin ışıkla etkileşiminin yanı sıra suyun içinde çözünmüş ya da asılı halde bulunan başka maddeler de etkiler.

Fizik

14. Uluslararası Masterclasses organizasyonu kapsamında Konya Bilim Merkezi’nde düzenlenen etkinlikte, Türkiye genelindeki farklı okullardan lise öğrencileri Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’nde (CERN) gerçekleştirilen deneylerin verilerini analiz ederek parçacık fiziği alanındaki en güncel çalışmalar hakkında bilgi edinme ve CERN deneylerinin bir parçası olma imkânını yakaladı.

Fizik

Tehlikeli trafik kazalarının birçoğu sisli havalarda meydana gelir. Bu nedenle sürücüler görüş mesafesinin belirgin derecede düştüğü sisli hava koşullarında hızlarını düşürmeleri gerektiğini bilir. Ancak araştırmalar sisin, çevremizde hareket eden nesnelerin hızlarını gerçekte olduğundan farklı algılamamıza neden olduğunu gösteriyor.

Fizik

İngiliz fizikçi Stephen Hawking 76 yaşında hayatını kaybetti. Cambridge Üniversitesi’nden yapılan açıklamada kuramsal fizikçinin 14 Mart Çarşamba gününün ilk saatlerinde Cambridge’deki evinde hayata gözlerini yumduğu belirtildi.

Fizik

Sürtünme kuvveti üzerine ilk bilimsel çalışmayı 500 yıldan daha uzun bir süre önce Leonardo da Vinci yapmıştı. Da Vinci’nin vardığı sonuç, sürtünme kuvvetiyle normal kuvvet arasında doğrusal bir ilişki olduğuydu. Peki, bugün hâlâ mühendisler tarafından kullanılan bu yasa gerçekten doğru mu?