Skip to content Skip to navigation

Yıldızların Uzaklığı Nasıl Ölçülür? – II

Uğur Contu
27/05/2015 - 16:49

10.000 Işık Yılından Daha Uzak Yıldızlar

Dünya’ya 10.000 ışık yılından daha uzak olan yıldızlar ile aramızdaki mesafe, paralaks açısı 0’a çok yakın (0,0000001⁰’den küçük) olduğu için paralaks yöntemi ile belirlenemez. Bu yıldızların uzaklığını belirlemek için başka yöntemler kullanmak gerekir.

Parlaklıkları ile parlaklıklarının zaman içindeki değişimi arasında ilişki bulunan yıldızlara Sefeid denir. Dünya’dan gözlemlenen parlaklıklarını kullanarak bu yıldızların ne kadar uzakta olduklarını hesaplamak mümkündür. Bir noktayı farklı miktarda aydınlatan iki lamba olduğunu ve bu lambaların yaydığı ışık miktarını bildiğimizi farz edelim. Karanlık bir sokakta iki arkadaşımız lambaları bizden farklı uzaklıktaki iki noktada yaksınlar. Eğer her iki lamba da hemen hemen eşit parlaklıkta görülüyorsa, daha çok ışık yayanın daha uzakta olduğunu herhangi bir sayısal işlem bile yapmadan söyleyebiliriz. Eğer bunlardan herhangi birinin uzaklığını biliyorsak, gözlem verilerini kullanarak diğerinin mesafesini de hesaplayabiliriz. Uzaklığı paralaks yöntemi ile hesaplanabilen yıldızlar ile ilgili bilgiler kullanılarak bu yöntemle yaydığı ışık miktarı bilinen yıldızların uzaklığı hesaplanabiliyor. Ancak kötü haber şu ki, 50 milyon ışık yılından daha uzaktaki objeler için bu yöntem de işlevini yitirmeye başlar. Çünkü elde ettiğimiz görüntüler, uzaklık hesabını yapmaya yetecek kadar belirgin değildir. Bu durumda da başka bir tekniğe ihtiyaç duyulur. (Gözlemlenen en uzak yıldız Dünya’ya 55 milyon ışık yılı uzaktadır.)

Enerjisi biten dev bir yıldızın şiddetle patlamasına, yani ölmesine süpernova adı verilir. Birkaç hafta süren patlama esnasında, Güneş’in tüm ömrü boyunca yayacağı miktarda enerji açığa çıkar. Süpernova patlamalarından arta kalan maddelerin evrenin farklı yerlerine yayılarak yeni yıldız sistemlerinin oluşmasına ön ayak olduğu düşünülüyor. Süpernovalar o kadar parlaktır ki çok uzak mesafelerden bile gözlemlenebilirler. Ayrıca bazı süpernova patlamalarının azami parlaklıkları ile yok olma süreleri doğru orantılıdır. Bu durum yine Dünya’ya ulaşan ışık miktarını kullanarak mesafeyi hesaplamaya imkân verir. Süpernova patlamaları gökbilimciler için çok önemli anlardır. Çünkü çok kısa süreler içinde gerçekleştikleri için çok nadir gözlemlenebilen olaylardır.

Bugün bildiğimiz en uzak gökada bize 30 milyar ışık yılı mesafededir. Evren 13,8 milyar yaşında olduğu için, bir gökadanın 30 milyar ışık yılı uzakta olması evrenin genişlemesinin bir sonucudur. Genişleme evrenin uzak kısımları arasındaki mesafelerin zamanla artmasına neden olduğu için gökbilimde bahsedilen mesafelere iki açıdan bakmak gerekir: gözlemlediğimiz objenin ışığının bize ulaşırken katettiği mesafe ve evrenin genişlemesi göz önüne alındığı zaman o objenin bugünkü uzaklığı.

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

NASA, Güneş’i incelemek amacıyla yeni bir sondayı 12 Ağustos'ta uzaya gönderdi. Sondanın görevini başarıyla yerine getirebilmesi için aşırı yüksek sıcaklıklarla baş etmesi gerekecek.

Gökbilim ve Uzay

Max Planck Gökbilim Enstitüsü’nde çalışan bir grup araştırmacı, bilimsel yazında PDS 70 olarak adlandırılan genç bir yıldızın etrafında dolanan, yeni doğmuş bir gezegeni görüntülemeyi başardı.

Gökbilim ve Uzay

Ağustos ayında dört gezegen -Mars, Satürn, Jüpiter ve Venüs- Güneş’in batışından sonra doğudan batıya doğru sıralanmış halde gökyüzünde olacak.

Gökbilim ve Uzay

3-5 Ağustos tarihleri arasında Bursa Uludağ’da gerçekleştirilecek Astrofest 2018 etkinliğinin başvuruları devam ediyor.

Gökbilim ve Uzay

Tutulma denilince akla Ay ve Güneş tutulmaları gelse de bu başka gökcisimlerinde de görülebilen bir gök olayıdır.

Gökbilim ve Uzay

Dünya Ay’ın gölgesine girdiğinde Güneş tutulması, Ay Dünya’nın gölgesine girdiğinde ise Ay tutulması gerçekleşir. Tutulma olayını nasıl gördüğümüz nereden baktığımıza bağlı olarak değişir.

Gökbilim ve Uzay

Kızıl Gezegen Mars, 31 Temmuz’da 15 yıl aradan sonra Dünya’ya en yakın konumda olacak. Mars 27 Temmuz’da ise karşı konumda. Bu konumdayken Güneş, Dünya ve Mars aynı hizadadır ve Dünya Güneş ile Mars arasında bulunur.

Gökbilim ve Uzay

21 Haziran yaz gündönümü yani gündüz süresinin en uzun, gece süresinin en kısa olduğu zaman.

Gökbilim ve Uzay

NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) kuantum fiziği deneylerinin yapılacağı bir Soğuk Atom Laboratuvarı kurmaya hazırlanıyor. Laboratuvar, kurulumu tamamlandığında evrenin bilinen en soğuk yeri olacak.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilime biraz da olsa ilgi duyuyorsanız sizin de gökyüzünde ilk bakışta fark ettiğiniz yıldızların oluşturduğu şekiller vardır. Gözlem yaptıkça gökyüzündeki daha fazla şekil ve bu şekilleri oluşturan gökcisimleri hakkında bilgi sahibi olursunuz.