Sağlık
Dr. Melis Savaşan Söğüt
11/02/2021 - 16:57

Stroop Etkisi ile Odaklanma Becerinizi Keşfedin

"Mavi” kelimesini sarı renk ile yazarsak, beynimiz kelimenin yazıldığı renge mi yoksa kelimenin anlamına mı odaklanır?

"Mavi” kelimesini sarı renk ile yazarsak, beynimiz kelimenin yazıldığı renge mi yoksa kelimenin anlamına mı odaklanır? Bu durumda kelimenin rengini belirleme konusunda kelimenin adını aldığı renkle yazıldığı duruma kıyasla çok daha fazla zorlanıyoruz, yavaş cevap veriyoruz ya da hata yapıyoruz. Peki ama neden?

“Stroop etkisi” olarak adlandırılan bu durum ilk defa 1935 yılında J. Ridley Stroop tarafından açıklandı. Stroop etkisinin belirlenmesi için “Stroop testi” olarak isimlendirilen bir test uygulanıyor. Bu testte temel olarak renklerin isimleri kelimenin adını aldığı renkten farklı bir renkte mürekkep kullanılarak yazılıyor ve insanların kelimenin ifade ettiği rengi söylemelerinin ne kadar zaman aldığı ölçülüyor.

Bu basit test senelerden beri psikoloji, sinir bilimi, dil bilimi gibi farklı alanlarda yaygın olarak kullanılıyor. Stroop testi sırasında fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) gibi beyin görüntüleme yöntemlerinden yararlanılarak, belirli etkinlikler sırasında kişinin beyninin hangi bölümünü kullandığı belirlenebiliyor. Ayrıca Stroop testinin farklı nöropsikolojik testler ile birlikte kullanılmasıyla bazı psikiyatrik ve nörolojik hastalıklara tanı konulabiliyor.

Stroop Testi Nasıl Uygulanıyor?

Stroop testini en basit hâliyle denemek isterseniz zamanı ölçen bir cihaza ihtiyacınız olacak. Bunun için telefonunuzdaki kronometreyi kullanabilirsiniz.

Öncelikle aşağıda verilen tablodaki her kelimenin rengini yüksek sesle ve olabildiğince hızlı okuyun. Bu sırada geçen süreyi kaydedin.

Daha sonra aşağıda verilen diğer tablodaki kelimelerin renklerini yine yüksek sesle okuyun ve geçen süreyi not edin. 

İlk tablo ile ikinci tabloyu okumanız için gereken zamanları karşılaştırın. Hangi tabloyu okumanız için daha fazla zaman gerekti?

Peki, Bu Farkın Nedeni Ne?

Bu durumun nedenini açıklamaya çalışan farklı görüşler var.

Duyu organlarımız aracılığıyla algıladığımız bilgiler, beynimizde otomatik ya da kontrollü olarak işlenebilir. Otomatik işleme daha hızlıdır ve daha az dikkat gerektirir. Beynimizde kelimelerin okunma süreci, renklerinin algılanma sürecine kıyasla otomatik olarak işler. Sonuçta iki bilgi işleme süreci arasındaki yarışı kelimeler kazanır.

Ayrıca yazılı bir kelimeyi okumak, görsel olarak algılanan bir rengi ifade etmekten daha kolaydır. Çünkü bir kelimenin okunması zaten dilsel bir süreçtir. Kelimenin renginin söylenmesi için görsel olarak algılanan rengin kelimelerle ifade edilmesi yani dil bilimsel sembole çevrilmesi gerekir. Dolayısıyla kelimelerin renginin algılanması, okunmasına kıyasla daha fazla dikkat gerektirir. Bu nedenle bu süreç daha yavaş işler.

Stroop testi sırasında hem okunan kelimenin anlamı hem de kelimenin rengi beynimizde işlenir. Ancak bu iki sürecin eş zamanlı gerçekleşmesi algılama ve okuma hızımıza yansır. Bu nedenle Stroop testi sırasında dikkatimizi bize verilen göreve odaklamamız gerekir. Seçici dikkat olarak isimlendirilen bu durum dikkatimizi farklı uyarıcılar arasında önemli olduğunu düşündüğümüze odaklamamızı, beynimizde “parazit” etkisi yapan diğer uyarıcıları ise görmezden gelmemizi sağlar.

Psychological Review dergisinde yayımlanan bir araştırmada Stroop testinden elde edilen bilgiler sayesinde insanların seçici dikkat kapasiteleriyle ilgili önemli bilgiler elde edildi.

Stroop testi farklı şekillerde yapılabiliyor. Örneğin testte her kelimenin yalnızca ilk harfi renkli, diğer harfleri siyahsa ve kelimenin ilk harfinin rengine göre cevap vermemiz gerekiyorsa kafa karışıklığımız azalabilir. Bu durumda, harflerin rengine odaklanmamız ve kelimenin anlamını görmezden gelmemiz daha kolaydır.

Bu testin psikologlar tarafından tercih edilmesinin en önemli nedenlerinden biri Stroop etkisinin insanların çoğunluğunda görülmesi. Ayrıca testte katılımcılara verilen görev hayli basit olmasına rağmen, sonuçlar nasıl düşündüğümüz hakkında çok yönlü bilgiler veriyor.

Bilim insanları Stroop etkisinin nedenlerini daha iyi anlayabilmek için çalışmaya devam ediyor. Bu bilgiler sayesinde otomatik ve kontrollü düşünme, algıda seçicilik, bilgiyi beynimizde nasıl işlediğimiz gibi farklı bilişsel süreçler hakkında daha fazla bilgi sahibi olabiliriz.

Kaynaklar:

Yazar Hakkında:

Dr. Melis Savaşan Söğüt
Moleküler Biyolog

Sağlık

Yazın sıcak havalarda, spor yaparken ya da aşırı tuzlu yiyecekler tükettikten sonra hiç doya doya su içmek istediniz mi? Peki sizce beynimiz susadığımızı nasıl algılıyor?

Hücrelerin yapısını detaylı olarak görüntülemek için kullanılan bir yöntemde önemli ilerlemeler kaydedildi.