Skip to content Skip to navigation

İlaç Direncini Modellemek

Dr. Mahir E. Ocak
30/04/2020 - 11:39

Çok hızlı mutasyona uğramaları, bakterilerin sebep olduğu hastalıkların tedavisini zorlaştırır. Bakteriyel bir hastalığın tedavisinde kullanılan belirli bir ilaç zaman içinde etkinliğini kaybeder. Çünkü meydana gelen mutasyonlar nedeniyle bakteriler ilaca karşı direnç geliştirir. Benzer bir durum kanser için de söz konusudur. Kanserli hücreler de bakteriler gibi çok hızlı mutasyon geçirir. Belirli bir ilaç başlangıçta kanserli hücreleri öldürmeyi başarsa da mutasyonlar sebebiyle bir süre sonra etkinliğini kaybedebilir.

Hem bakteriyel hastalıkların hem de kanserin tedavisinde kullanılan ilaçların zamanla etkisizleşmesine karşı bir çözüm bulmaya çalışan bir grup araştırmacı, hücrelerin ne şekilde mutasyona uğrayacağı hakkında tahminler yapılmasına imkân veren bir model geliştirmişler. Dr. Scott L. Leighow ve arkadaşları, Cell Reports’ta yayımladıkları makalede, belirli türdeki kanser hücrelerinin hangi mutasyonları hangi sıklıkla geçireceğini büyük bir doğrulukla tahmin etmeyi başardıklarını söylüyorlar. Araştırmacıların geliştirdiği yöntem sayesinde kanser hastalarının tedavisinde kullanılabilecek ikinci nesil ilaçlar geliştirmek mümkün olabilir.

İlaç geliştirmek için kullanılan standart yaklaşım, bakterilerin ya da kanserli hücrelerin içindeki belirli yapıları hedef alan kimyasal maddeler elde etmektir. Ancak hücreler mutasyona uğrayarak değişince kullanılan kimyasal maddeler etkisizleşir. Bu nedenle yenilerinin geliştirilmesi gerekir. Eğer hücrelerde meydana gelecek mutasyonlar hakkında tahminler yapılabilirse yeni ilaçlar geliştirmek de kolaylaşır.

Söz konusu olan bakterilerse meydana gelen mutasyonları ikiye ayırmak gerekir: hücrede meydana gelen süreçlerin sebep olduğu mutasyonlar ve bir konakçıdan başka bir konakçıya geçiş sonucunda oluşan mutasyonlar. Kanserli hücrelerdeyse sadece hücre içinde meydana gelen süreçlerin sebep olduğu mutasyonlar vardır. Çünkü kanser bulaşıcı bir hastalık değildir. Bu yüzden kanserli hücrelerdeki mutasyonları anlamak bakterilerdeki mutasyonları anlamaya göre çok daha kolaydır.

Kanserli hücreler hızla çoğalırken DNA kopyalanması sırasındaki hatalar mutasyona sebep olur. Bu mutasyonların tam anlamıyla rastgele olduğu söylenemez. Çünkü DNA dizilimindeki bazı “harflerin” diğerlerinin yerine geçmesi daha kolaydır. Dolayısıyla ilaç direnci hakkında tahminler yapabilmek için hangi mutasyonların daha sık gerçekleştiğini bilmek önemlidir.

Araştırmacılar yayımladıkları makalede, kanserli hücrelerde meydana gelen mutasyonları kimyasal tepkimelere benzer bir biçimde modelliyorlar. Bu şekilde hangi mutasyonların daha sık gerçekleştiğini kuramsal yöntemlerle hesaplamaya çalışıyorlar.

Araştırmacılar geliştirdikleri yöntemi test etmek için kan, meme, prostat ve mide kanseri ile ilgili verileri kullanmışlar. Sonuçlar, bu kanser türleri için doğruluk oranı yüksek tahminler yapmanın mümkün olduğunu gösteriyor.

Bu yöntem sayesinde gelecekte kanser tedavisinde yararlı olacak yeni ilaçlar geliştirilebilir.  

 

 

İlgili İçerikler

Tıp ve Sağlık

Aşırı şeker tüketilmesinin hiperaktiviteye neden olduğu konusunda bilim insanları arasında görüş birliği bulunmasa da obezite, diyabet yani şeker hastalığı, karaciğerde yağlanma, diş problemleri gibi sorunlara neden olduğu biliniyor.

Tıp ve Sağlık

İletişim ve bilgi teknolojilerinin hızla yaygınlaşmasıyla sosyal medya yaşamımızın ayrılmaz bir parçası  hâline geldi. 

Tıp ve Sağlık

Milyonlarca insanı etkileyen yeni tip koronavirüsün neden olduğu COVID-19 hastalığının henüz etkisi kanıtlanmış bir tedavisi veya aşısı yok. İlaç ve aşı geliştirme çalışmaları ise sürüyor.

Tıp ve Sağlık

N95-N99/FFP2-FFP3 maskelerin, parçacıkların geçirgenliğini engelleyen nanofiber filtreleri TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi Malzeme Enstitüsü tarafından üretildi.

Tıp ve Sağlık

Kimi zaman bazı yiyecekleri canımız diğerlerine göre daha çok çeker. Bunun sebebiyse vücudumuz için gerekli besin maddelerini günlük olarak belirli oranlarda almak zorunda olmamız.

Tıp ve Sağlık

Yeni tip koronavirüsün ağız, burun, boğaz gibi solunum yollarından geçip akciğerlere ve havayı soluk borusundan akciğerlere taşıyan hava yolları olan bronşlara yerleştiği ve bunun sonucunda virüsün bulaştığı kişide solunum yetmezliğinin ortaya çıktığı artık biliniyor.

Tıp ve Sağlık

Yeni tip koronavirüs, solunum yolu enfeksiyonuna neden oluyor. Bu nedenle COVID-19’a yakalanan hastalardan ciddi solunum yetmezliği yaşayanların tedavisinde mekanik ventilatörlere yani solunum cihazlarına ihtiyaç duyuluyor.

Tıp ve Sağlık

Kısa bir sürede tüm dünyayı etkisi altına alan yeni tip koronavirüsün neden olduğu COVID-19 hastalığının henüz bir tedavisi ya da aşısı bulunmuyor.

Tıp ve Sağlık

Bir grup araştırmacı, fareler üzerinde yaptıkları deneylerde hayvanların beyninde ağrı algısını kontrol eden bir bölge keşfetti. 

Tıp ve Sağlık

Virüslerin neden olduğu solunum yolu enfeksiyonları, virüs taşıyan kişinin nefes alıp verirken, konuşurken, öksürürken ve hapşırırken açığa çıkardığı damlacıkların başka bir insana bulaşması ile ortaya çıkıyor.