Skip to content Skip to navigation

Antarktika’da Bir Atmosfer Bilimci

Dr. Bülent Gözcelioğlu
12/07/2016 - 14:46

Dr. Murat Aydın 1971 İstanbul doğumlu. İlkokul, lise ve üniversiteyi İstanbul’da okudu. Boğaziçi Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü’nden mezun olduktan sonra 1993'de doktora öğrencisi olarak ABD'ye gitti. Doktorasını Miami Üniversitesi’nde deniz ve atmosfer kimyası üzerine yaptıktan sonra 2000 yılında doktora sonrası araştırmacı olarak Kaliforniya Üniversitesi Irvine Kampüsü’ne geçti. Halen araştırmacı doçent doktor pozisyonunda atmosfer kimyası üzerine araştırmalarına devam ediyor. Uzmanlık alanı buz içine sıkışmış hava kabarcıklarını analiz ederek atmosferin geçmişini araştırmak. 

Güney Kutbu’ndaki istasyondan çekilmiş kutuptaki buz hava alanının fotoğrafı. Ağır araçlar bir LC-130 (C-130 ile aynı uçak ama kayaklar üstünde) yüklüyorlar. Sol tarafta uçakların yakıt depoları görünüyor. Kutuptaki Amerikan istasyonuna gelip giden neredeyse bütün malzeme ve insanlar bu uçaklarla taşınıyor. 

Dr. Murat Aydın, Bilim Genç okurları için Antarktika seferindeki tecrübe ve gözlemlerini bizlerle paylaştı.

TÜBİTAK Bilim Genç: Antarktika seyahatlerinizden bahseder misiniz?

Dr. Murat Aydın: Bugüne kadar Antarktika’ya dört kere gittim: 2005-2006, 2008-2009, 2014-2015, 2015-2016. Bu sene de beşinci defa gideceğim. İlk seyahatim ABD’nin Antarktika’daki araştırma üssü McMurdo üzerinden Batı Antarktik Buz Tabakası bölgesine idi. Proje ile ilgili daha detaylı bilgi almak isteyen okurlar internet sitesini ziyaret edebilir: http://www.waisdivide.unh.edu.

İkincisi Güney Kutbu’na, daha küçük ölçekli, bir senelik bir buz sondajı projesi içindi. Üçüncü ve dördüncü ziyaretim de yine Güney Kutbu’na orta ölçekli bir buz sondaj projesi içindi. Buz sondaj projelerini merak eden okurlar, http://www.spicecore.org/ adresini ziyaret edebilir. Bu sene Güney Kutbu’na yine aynı proje için gidiyorum. Bu projelerin tamamı ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) tarafından finanse ediliyor.

Bizim buz sondajı kampımız. Ana istasyona 3 km uzaklıkta. Büyük kırmızı - beyaz silindirik çadırın içinde görülen sondaj için kullandığımız matkap. Diğer yapılar ısınmak, kıyafet değiştirmek vb. amaçlar için kullanılıyor.

TÜBİTAK Bilim Genç: Ziyaretlerinizi biraz detaylandıracak olursak, Antarktika’da yaptığınız araştırma ve gözlemleri anlatır mısınız?

Dr. Murat Aydın: Benim ilgi alanım buz tabakasından elde edilebilecek eski hava örneklerini araştırmak. Atmosferde çok düşük düzeylerde bulunan gazların zaman içinde iklime bağlı olarak nasıl ve ne miktarda değiştiğini anlamaya çalışıyorum. Biraz daha açalım. Antarktika’dan sondajlanan bütün buz önce 1 metrelik parçalar halinde ABD'ye, Denver'daki Ulusal Buz Çekirdeği Laboratuvarı’na geliyor. Biz oraya gidip kendi örneklerimizi kesip laboratuvarımıza alıyoruz. Buz örneklerinin içindeki havayı ayırıp gaz kromotografisi-kütle spektrometresi (GC/MS) ile analiz ediyoruz. Bu yöntemde incelediğimiz havanın içindeki gazları uçuculuklarına göre birbirinden ayırdıktan sonra iyonlaştırarak kütlelerine bağlı olarak tayin ediyoruz.

Çalışmalarımızda ethan, karbonil sülfit, metil klorür, metil bromür gibi atmosferde trilyonda bir yani "ppt" seviyelerinde olan gazlar ile ilgili ölçümler yapıyoruz. Bu gazlar havada karbondioksit ya da metan gazlarından çok daha düşük seviyelerde bulunuyor. Yaptığımız analizler sayesinde  atmosferde olan değişimleri ve bu değişimlerin sebeplerini öğrenmeyi hedefliyoruz. Örneğin metil klorür seviyesi 400 ppt’den 500 ppt’ye çıkmış durumda. Bu artışın dünya üzerindeki hangi değişimlerle bağlantılı olabileceğini araştırıyoruz.  

Güney Kutbu'ndaki Amerikan istasyonunun (Amundsen-Scott İstasyonu) fotoğrafı. 

TÜBİTAK Bilim Genç: Antarktika’da araştırma yapmaya nasıl karar verdiniz?

Dr. Murat Aydın: Doktoramı tamamlamak üzereyken iş arıyordum. Tesadüfen bu konuda doktora sonrası araştırmacı arayan biriyle çalışmaya başladım. Biraz tesadüf yani. Planlanmış bir şey değil. Sonra çok ilginç geldi ve devam ettim. 
TÜBİTAK Bilim Genç: Peki, Antarktika'dan döndükten sonra Antarktika konusunda neler yaptınız? 

Dr. Murat Aydın: SPICECORE (South Pole Ice Core) projesi benim liderliğim altında yürüyor. Antarktika günlük hayatımın bir parçası, özellikle de son 4-5 senedir.

Güney Kutbu'nda buz sondajını yapan grubun tam Güney Kutup Noktası’nda 2015-2016 sezonu sırasında çekilmiş hatıra fotoğrafı. Solda en önde siyah giyinmiş olan benim. 

TÜBİTAK Bilim Genç: Son olarak,Türkiye'nin bölgede etkin rol oynaması için ne yapılması gerektiği ile ilgili görüşlerinizle bitirelim.

Dr. Murat Aydın: Türkiye’nin Antarktika konusunda daha etkin rol alabilmesi için öncelikle kutup bölgelerinde bilimsel araştırma konusunda uzmanlaşmış bir genç nesle ihtiyacı var. İşe doktora ve doktora sonrası araştırmaları düzeyinde yurt dışındaki tecrübeli üniversitelerle iş birliği yaparak başlamak gerekiyor. 

 

 

2014-2015 sezonunda yukarıdaki fotoğrafta görülen sondaj çadırı içerisinde çekilmiştir. Sondaj çalışmasının nasıl başladığını ve çıkardığımız 2 metrelik buz kütlesini görebilirsiniz.

İlgili İçerikler

Ekoloji / Çevre Bilim

Yakın zamanlara B. Z. Houlton, S. L. Morford ve R. A. Dahlgren tarafından Science’ta yayımlanan bir çalışma, topraktaki azotun yaklaşık dörtte birinin kaynağının kayalar olabileceğine işaret ediyor. Elde edilen sonuçlar azot döngüsünü anlamanın yanı sıra iklim modelleri açısından da önemli olabilir.

Ekoloji / Çevre Bilim

Büyük Yeşil Duvar, Afrika’nın bir ucundan diğerine uzanarak çölün güneye doğru ilerleyişini durduracak geniş bir ağaç hattı oluşturma projesidir.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde mayıs ayında objektiflerinizi yaşadığınız bölgeye özgü bitki türlerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #EndemikBitkiler etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi.

Ekoloji / Çevre Bilim

Geri dönüştürülebilir malzemelerin, örneğin alüminyumun, camın ya da plastiğin geri dönüşümünün hem çevre kirliliği hem de ham madde kaynaklarının azalması sorununa çözüm olabileceği düşünülüyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Yemyeşil ağaçlar, berrak bir dere, dere kenarında su içen ve dinlenen ceylanlar, her yeri kaplayan rengârenk çiçekler… Bu tasvir, hemen hemen hepimizin her gün gördüğü manzaraya değil bilgisayar ekranlarımızı süsleyen ekran koruyuculardan birine ait. Çünkü artık doğa şehrin çok ötesinde kaldı.

Ekoloji / Çevre Bilim

Plastik denildiğinde aklınıza ne geliyor? Alışveriş poşetleri, su şişeleri, oyuncaklar... Ancak hayatımızın neredeyse her alanında kullandığımız bu malzemeler çoğunlukla doğada kendiliğinden yok olmuyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Yazımızın ilk bölümünde hayvanlardaki kolektif davranışlarla ilgili genel bilgiler vermiştik. Bu bölümde ise konu hakkındaki güncel araştırmalardan bahsedeceğiz.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde haziran ayında objektiflerinizi çevrenizdeki doğal oluşumlara odaklamanızı istiyoruz. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #DoğalOluşumlar etiketini eklemeyi unutmayın.

Ekoloji / Çevre Bilim

Günümüzde dünyadaki enerji ihtiyacı çoğunlukla fosil yakıtlardan (örneğin petrol, kömür, doğal gaz) karşılanıyor. Fosil yakıt kaynakları sınırlıdır ve oluşmaları milyonlarca yıl sürer. Bu nedenle fosil yakıtlar yenilenebilir enerji kaynağı olarak kabul edilmez.

Ekoloji / Çevre Bilim

Yenilenebilir enerji kaynaklarından biri olan mikroalglerin gelecekte fosil yakıtların yerini alabileceği düşünülüyor. Mikroalgler aynı zamanda endüstri, ilaç ve tarım alanlarında kullanılan kimyasal maddeleri üretebilen önemli bir kaynak olabilir.