Skip to content Skip to navigation

Beynimiz Zamanı Nasıl Algılar?

Merve Üstün
02/07/2019 - 15:59

Bazen zamanın nasıl geçtiğini anlayamayız. Akşam olmak üzeredir ancak biz hâlâ gün ortasındaymışız gibi hissederiz. Bunun tam tersine trafiğin çok yoğun olduğu bir yerde zaman bir türlü geçmek bilmez. Peki nasıl oluyor da beynimiz zamanı farklı biçimlerde algılayabiliyor?

Günlük hayatta zamanı ölçmek için saatleri kullanırız. Ancak beynimiz bir şey yaparken geçen süreyi saniye, dakika veya saat gibi standart saat birimleriyle algılayamıyor.

Canlı organizmalarda zamanın takip edilmesinde biyolojik saatler rol alır. Vücuttaki birçok süreç (örneğin uyku-uyanıklık döngüsü, vücut sıcaklığı, kan basıncı, hormonların salgılanma düzeni) biyolojik saatlere göre düzenlenir. Sirkadiyen saat vücuttaki biyolojik saatlerden biridir ve Güneş’in doğuşuna ve batışına yani aydınlık ve karanlık döngüsüne göre “ayarlanır”. Vücutta gerçekleşen iç süreçler de biyolojik saatlerin “ayarlanmasında” görev yapar.

“Bu sabah uyandıktan sonra neler yaptınız?” şeklinde bir soru sorsaydık muhtemelen, yataktan kalktığınızı, yüzünüzü yıkadığınızı, kıyafetlerinizi değiştirdiğinizi ve kahvaltı yapıp evden çıktığınızı söylerdiniz. Yani sabah yaşadıklarınızı gerçekleşme sırasına göre hatırlardınız. Çünkü beynimiz anılarımızı hafızaya kaydederken meydana gelme zamanlarını da dikkate alıyor. Bu durum beyinde zaman algısının oluşmasını sağlayan bir iç mekanizmanın var olduğunu gösteriyor. Ancak bu mekanizma zamanı günlük hayatta kullandığımız saatlerdeki gibi standart bir ölçüye göre kodlamıyor. Araştırmalar bu mekanizmada beynin hipokampus bölgesinde bulunan bazı sinir hücrelerinin -zaman hücreleri olarak isimlendirilir- belirli bir görevi yerine getirirken olayların sıralamasını hatırlamanın gerektiği durumlarda belirli zaman aralıklarında aktifleştiğini gösteriyor.

Sonuçları Nature dergisinde yayımlanan araştırmada bilim insanları beynimizde hafıza oluşumundan sorumlu olan ve yön bulma duygusunu yönettiği bilinen beynin entorhinal korteks bölümünde deneyimlerimizin gerçekleşme zamanını algılamamızı sağlayan sinir hücrelerinin oluşturduğu bir ağ keşfetti. Bu hücresel ağ deneyimlerimizdeki ve anılarımızdaki zaman algısının oluşmasını sağlıyor. Aynı zamanda bu hücreler yaşadığımız olayların gerçekleşme sırasının takip edilmesini sağlıyor.

Beyindeki zaman algısı henüz tam anlamıyla aydınlatılabilmiş değil. Şizofreni, depresyon gibi bazı psikiyatrik bozuklukların zaman algısında sapmalara neden olduğu biliniyor. Yapılan bu araştırmalar ileride beynimizin zaman algısının oluşma mekanizmasının anlaşılmasına ve zaman algısında sapmaya neden olan bozuklukların tedavi edilmesine yardımcı olabilir.

 

Kaynaklar:

 

Yazar Hakkında:
Merve Üstün
Gebze Teknik Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Doktora Öğrencisi

İlgili İçerikler

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümünü sizlerle paylaşıyoruz: Klavdiya Tuşavina, Smena, 1938.

Beyin ve Sinir Bilim

1999’da vizyona giren Matrix filminde ana karakter Neo, Headjack olarak isimlendirilen bir beyin-bilgisayar arayüzü sayesinde Matrix dünyasına girebiliyordu. Neo’nun kafatasının arkasında yer alan bağlantı girişi sayesinde bu cihaz binlerce küçük bağlantı boyunca beynin derinliklerine ulaşabiliyordu. Headjack bilgisayarlara bağlanıyor ve bu şekilde insanlar bir sanal gerçeklik dünyası olan Matrix'e giriş yapabiliyordu.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Temmuz 2019 probleminin çözümüne ve Ağustos 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Çok acıktığınızı ve arkadaşlarınızla beraber en sevdiğiniz ev yapımı hamburgerciye gittiğinizi hayal edin. Büyük bir iştahla siparişinizi verdiniz. Ancak yan masada oturan kişi meyve suyunu höpürdeterek içiyor. Çok rahatsız oluyor ve hemen orayı terk ediyorsunuz.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Haziran 2019 probleminin çözümüne ve Temmuz 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Hiç elinizin ya da ayağınızın uyuşması nedeniyle art arda iğneler batıyormuş gibi hissettiğiniz oldu mu? Karıncalanma dediğimiz bu olay uzun süre alışılmadık pozisyonda durduğumuzda ortaya çıkar.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Mayıs 2019 probleminin çözümüne ve Haziran 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Uluslararası bir araştırma grubu, farelerin gözlerine nanoparçacıklar (boyutları metrenin milyarda biri ölçeğinde olan parçacıklar) enjekte ederek kızılötesi ışığı algılamalarını sağladı. Çalışma ile ilgili makale Dr. Yuqian Ma ve arkadaşları tarafından Cell’de yayımlandı.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Nisan 2019 probleminin çözümüne ve Mayıs 2019 problemine yer veriyoruz.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Mart 2019 probleminin çözümüne ve Nisan 2019 problemine yer veriyoruz.