Skip to content Skip to navigation

Beynimiz Zamanı Nasıl Algılar?

Merve Üstün
02/07/2019 - 15:59

Bazen zamanın nasıl geçtiğini anlayamayız. Akşam olmak üzeredir ancak biz hâlâ gün ortasındaymışız gibi hissederiz. Bunun tam tersine trafiğin çok yoğun olduğu bir yerde zaman bir türlü geçmek bilmez. Peki nasıl oluyor da beynimiz zamanı farklı biçimlerde algılayabiliyor?

Günlük hayatta zamanı ölçmek için saatleri kullanırız. Ancak beynimiz bir şey yaparken geçen süreyi saniye, dakika veya saat gibi standart saat birimleriyle algılayamıyor.

Canlı organizmalarda zamanın takip edilmesinde biyolojik saatler rol alır. Vücuttaki birçok süreç (örneğin uyku-uyanıklık döngüsü, vücut sıcaklığı, kan basıncı, hormonların salgılanma düzeni) biyolojik saatlere göre düzenlenir. Sirkadiyen saat vücuttaki biyolojik saatlerden biridir ve Güneş’in doğuşuna ve batışına yani aydınlık ve karanlık döngüsüne göre “ayarlanır”. Vücutta gerçekleşen iç süreçler de biyolojik saatlerin “ayarlanmasında” görev yapar.

“Bu sabah uyandıktan sonra neler yaptınız?” şeklinde bir soru sorsaydık muhtemelen, yataktan kalktığınızı, yüzünüzü yıkadığınızı, kıyafetlerinizi değiştirdiğinizi ve kahvaltı yapıp evden çıktığınızı söylerdiniz. Yani sabah yaşadıklarınızı gerçekleşme sırasına göre hatırlardınız. Çünkü beynimiz anılarımızı hafızaya kaydederken meydana gelme zamanlarını da dikkate alıyor. Bu durum beyinde zaman algısının oluşmasını sağlayan bir iç mekanizmanın var olduğunu gösteriyor. Ancak bu mekanizma zamanı günlük hayatta kullandığımız saatlerdeki gibi standart bir ölçüye göre kodlamıyor. Araştırmalar bu mekanizmada beynin hipokampus bölgesinde bulunan bazı sinir hücrelerinin -zaman hücreleri olarak isimlendirilir- belirli bir görevi yerine getirirken olayların sıralamasını hatırlamanın gerektiği durumlarda belirli zaman aralıklarında aktifleştiğini gösteriyor.

Sonuçları Nature dergisinde yayımlanan araştırmada bilim insanları beynimizde hafıza oluşumundan sorumlu olan ve yön bulma duygusunu yönettiği bilinen beynin entorhinal korteks bölümünde deneyimlerimizin gerçekleşme zamanını algılamamızı sağlayan sinir hücrelerinin oluşturduğu bir ağ keşfetti. Bu hücresel ağ deneyimlerimizdeki ve anılarımızdaki zaman algısının oluşmasını sağlıyor. Aynı zamanda bu hücreler yaşadığımız olayların gerçekleşme sırasının takip edilmesini sağlıyor.

Beyindeki zaman algısı henüz tam anlamıyla aydınlatılabilmiş değil. Şizofreni, depresyon gibi bazı psikiyatrik bozuklukların zaman algısında sapmalara neden olduğu biliniyor. Yapılan bu araştırmalar ileride beynimizin zaman algısının oluşma mekanizmasının anlaşılmasına ve zaman algısında sapmaya neden olan bozuklukların tedavi edilmesine yardımcı olabilir.

 

Kaynaklar:

 

Yazar Hakkında:
Merve Üstün
Gebze Teknik Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Doktora Öğrencisi

İlgili İçerikler

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, Önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümüne bakalım: A. Jaquot, 1934

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, geçen ay sorduğumuz problemin çözümüyle başlayalım: Franz Palatz, 1930.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Ocak 2020 probleminin çözümüne ve Şubat 2020 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Beynimiz duyu organlarımız aracılığıyla çevreden bilgi toplar ve hafızaya kaydeder. Bu bilgiler de çevreyi algılama, problem çözme ve davranış geliştirme gibi işleri gerçekleştirmek için kullanılır. Bilgileri bazen anlık olarak, bazen kısa, bazen de uzun süre hafızamızda tutarız.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Aralık 2019 probleminin çözümüne ve Ocak 2020 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Yeni doğan bebeklerde görülen genetik sağlık sorunlarından biri, sinir hücrelerinin etrafında miyelin kılıfın olmamasıdır. Sinir hücrelerinin işlevlerini yerine getirmesine yardımcı olan bu koruyucu kalkan olmadan doğan bebeklerin el ve ayaklarında kısmi felç ortaya çıkabilir.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Kasım 2019 probleminin çözümüne ve Aralık 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

San Francisco’daki Kaliforniya Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacı, insanların hiçbir sağlık sorunu yaşamadan az uykuyla yetinebilmesini sağlayan bir genetik mutasyon keşfetti.

Beyin ve Sinir Bilim

Heyecanlandığımızda ya da kaygılandığımızda beynimizdeki amigdala bölgesi, tıpkı bir tehlike ile karşılaştığımızdakine benzer şekilde, stres-heyecan sistemi olarak da bilinen sempatik sinir sistemini etkinleştirir ve adrenalin salgılamaya başlar.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Ekim 2019 probleminin çözümüne ve Kasım 2019 problemine yer veriyoruz.