Skip to content Skip to navigation

Çelikten Daha Güçlü Sentetik Lifler

Dr. Zeynep Bilgici
04/01/2016 - 14:35

Kimya bölümünden mezun olan Stephanie Kwolek, çocukluğundan beri hayalini kurduğu tıp alanında okuyabilmek için para biriktirmek istiyordu. Bu parayı toplamak için Dupont firmasında geçici olarak işe başladı. Ancak yaptığı işi çok sevince tıp hedefinden vazgeçti ve kariyerine Dupont’ta devam etmeye karar verdi.

Polimer alanında araştırmalar yapan Kwolek, 1965 yılında otomobil lastiklerinde kullanılabilecek yeni malzemeler üzerinde çalışmaya başladı. Amacı dayanıklı ve hafif lifler üretmekti. Bu nedenle poliamit bazlı polimerler sentezliyordu. Sentezlediği polimerlerden elyaf üretilebilmesi için de polimerlerin çözeltisini hazırlıyordu. Hazırladığı çözeltiler arasında akışkanlığı suya benzeyen bulanık sıvı, diğer polimerlerle hazırladıklarından farklıydı. Aslında bu düşük viskositeli (sıvının akmaya karşı gösterdiği direnç), bulanık çözelti daha sonraki işlemler için pek de uygun görünmüyordu. Hatta bu nedenle çözeltiyi elyafa çevirme işlemini gerçekleştirecek teknisyen, cihaza zarar verir çekincesiyle bu örneği denemek istemese de Kwolek çalışmalarına bu polimerle devam etme konusunda kararlıydı. Kwolek teknisyeni ikna etti ve lifler hazırlandı. Sonuç ikisi için de şaşırtıcıydı. Bu bulanık çözeltiden elde edilen lifler o zamana kadar üretilenlerden çok daha dayanıklıydı. Emin olmak için deneyler defalarca tekrarlandı ve sonuç değişmedi. Kwolek’in sentezlediği bu polimer Kevlar ticari adıyla şirketin en önemli ürünleri arasına girdi. Ardından farklı şirketlerin patentlediği benzer yapıda polimerler üretilmeye başlandı.

Sentetik olan, yani doğada bulunmayan, ancak laboratuvar ortamında sentezlenebilen bu polimerler, amin ve asit klorür tepkimesinden oluşur. Yapılarında amit bağları ve benzen halkaları vardır. Bu nedenle aromatik poliamit ya da diğer bir ifadeyle aramid grubunda yer alırlar. Aramid aslında bir naylon türevidir, ancak yapısı nedeniyle naylonun diğer türevlerinden sertlik, darbeye ve ısıya karşı dayanıklılık gibi özellikler açısından farklılıklar gösterir.

Aramid polimerler, amit gruplarının benzen halkalarına bağlandıkları konuma göre sınıflara ayrılır. Amit gruplarının para pozisyonunda yani birbirine en uzak konumda bulundukları aramidlerde, bir diğer ifadeyle para aramid bileşiklerde amit gruplarının bu yerleşimi polimer zincirleri arasında hidrojen bağları oluşmasını sağlar, böylece kristal yapıya sahip olan bu polimerler aynı ağırlıktaki çelikten yaklaşık beş kat daha güçlü hale gelir. Elektrik iletkenliği de düşük olan bu lifler yüksek sıcaklığa ve kimyasal maddelere karşı çok dayanıklıdır.

Bu polimerler, kurşun geçirmez yelekler başta olmak üzere balistik koruma ürünlerinde yaygın olarak kullanılır. Kurşun geçirmez yelekler polimer liflerinin birbirine sıkıca geçtiği birkaç katmandan üretilir. Mermi yüzeye çarptığında darbenin olduğu noktadan başlayan ve merminin hızına bağlı olarak değişen bir şok dalgası meydana gelir. Mermi, enerjisinin büyük bölümünü temas ettiği liflere aktarır. Bu etkiyle liflerin yapısında gerilme, çekme gibi değişimler olur ve bu sayede enerjinin büyük miktarı emilir. Hızı kesilen mermi zemine takılır. Yeleğin alt tabakasında kalan lifler ise mermi ile doğrudan temas etmez. Böylece merminin darbe enerjisi geniş bir alana yayılarak noktasal etkisini kaybeder ve vücuda girmesi engellenir.

Şimdiye kadar pek çok kişinin hayatını kurtaran bu polimerlerden sadece balistik koruma ürünleri değil yanmayan giysilerden paraşütlere, fiber optik kablolardan spor malzemelerine kadar farklı ürünler üretilebiliyor.

Ancak aramid lifleri morötesi ışın altında bozulabiliyor, nemden etkilenebiliyor, kolay  kesilemiyor ve işlenemiyor. Bütün bu dezavantajlarına rağmen diğer sentetik polimerlere göre üstün özellikler taşıyan bu polimerler güvenlik, otomobil, spor ve benzeri pek çok sektörde yaygın olarak kullanılıyor.

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Kimya

Dünya’daki yaşamın temelinde karbon vardır. İnsanların ve diğer canlıların yapısındaki organik moleküllerin iskeletini karbon atomları oluşturur. Peki, evrendeki karbon nasıl oluştu?

Kimya

Bilim Çizgi Dizi köşesinde Nobel ödüllü bilim insanımız Prof. Dr. Aziz Sancar'ın hayat öyküsüne yer veriyoruz.

Kimya

1940’lardan beri organik madde içeren nesnelerin yaşını tespit etmek için radyokarbon tarihlendirme ya da karbon-14 tarihlendirme olarak adlandırılan yöntem yaygın olarak kullanılıyor

Kimya

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde kimya ve fizik bilgilerimizi kullanarak bir yumurtanın kabuğunu kırmadan çiğ mi yoksa pişmiş mi olduğunu nasıl anlayabileceğimizi öğreniyoruz.

Kimya

Limon suyu ekşidir. Elimizi yıkamak için kullandığımız sabun ise kaygandır. Bu maddeler sırasıyla asit ve baz olarak sınıflandırılır. Peki, asit ve baz nedir? Okulda kimya dersinde ya da laboratuvarında sıkça karşılaştığımız bu kavramlar neden önemli?

Kimya

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız. Prof. Dr. Fuat Sezgin anısına hazırladığımız diğer yazılara ulaşmak için tıklayın.

Kimya

İdeal gazların hareketlerini ve birbirleriyle etkileşmelerini bilardo ya da pinpon toplarınınkine benzetebiliriz. Bu etkinliğimizde de pipon toplarını kullanarak maddenin gaz hâlinin bir benzetimini yapacağız.

Kimya

Orta Doğu Teknik Üniversitesi tarafından üniversite ve lise öğrencilerine konuşma yapmak üzere Türkiye’ye gelen Nobel ödüllü Prof. Dr. Agre başarı hikâyesini Bilim Genç’e anlattı.

Kimya

Herhangi bir maddenin bir molü atomlarının ya da moleküllerinin belirli bir sayısıdır. Bu değer Avogadro sayısıyla ifade edilir. Avogadro sayısının ismi İtalyan bilim insanı Amedeo Avogadro’dan gelir.

Kimya

Massachusetts Teknoloji Enstitüsünde (MIT) çalışan Kehang Cui ve Brian L. Wardle, bilinen en kara malzemeyi üretti. Malzeme, üzerine düşen ışığın %99,995’inden fazlasını soğuruyor.