Skip to content Skip to navigation

Chang’e-4 Uzay Aracı ve Ay’ın Dünya’dan Görünmeyen Yüzü

Doç. Dr. Timur Şahin
23/02/2019 - 08:00

Ay’ın görünmeyen yüzünde bulunan, 186 km çapındaki Von Karmán Krateri’nin Ay Keşif Uzay Aracı (LRO) tarafından çekilen görüntüsü

Aralık 2018’de fırlatılan Chang’e-4 uzay aracı üç hafta boyunca Ay’ın etrafındaki yörüngede dolandıktan sonra 3 Ocak’ta Ay’ın Dünya’dan görünmeyen yüzündeki Von Kármán Krateri’ne indi. Böylece ilk kez Ay’ın görünmeyen yüzüne bir uzay aracı indirilmiş oldu. Chang’e-4, Ay’ın görünmeyen yüzünün bugüne kadar kaydedilen yüksek uzaysal çözünürlüklü (bir görüntü üzerinde birbirine çok yakın iki noktanın birbirinden ayırt edilmesini sağlayan özellik) ve en güncel görüntülerini Dünya’ya gönderiyor. Chang’e-4 adını Çin mitolojisindeki Ay tanrıçasından alıyor.

Chang’e-4 uzay aracında bitki yetiştirmek amacıyla tasarlanmış, küçük bir ekosistem işlevi gören bir “biyosfer” de var. Bu mini biyosferdeki koşullar (örneğin sıcaklık) Dünya’dan kontrol edilebiliyor. Mini biyosferin içinde pamuk tohumu, üzüm çekirdeği, patates, turpgillerden bir bitkinin (Arabidopsis  thaliana) yanı sıra sirke sineği yumurtaları ve maya da var. Chang’e-4 Ay’ın yüzeyine indikten sonra mini biyosferin içindeki üzüm, patates ve pamuğun çimlendiği ancak sıcaklık uygun değerde tutulamadığı için deneyin sonlandırıldığı açıklandı.

Chongqing Üniversitesi - Fotoğrafta mini biyosferde çimlenen pamuk tohumları görülüyor.

Ay’daki koşullar Dünya’dakinden çok farklıdır. Ay yüzeyindeki bitkiler çok daha güçlü güneş ışınlarına maruz kalır. Ayrıca Ay’daki kütleçekimi Dünya’dakinden çok daha zayıftır. Chang’e-4’teki mini biyosfer Ay’da fotosentez sürecinin nasıl işlediğine dair değerli bilgiler sağlayacak. Elde edilen bu bilgiler insanların başka gezegenlerde örneğin Mars’ta yaşama ve kolonileşme çalışmalarına katkı sağlayacak.

Ayrıca Ay’a inen uzay aracında Ay toprağına etki eden yüksek enerjili parçacıkları (örneğin kozmik ışınlar, nötronlar) tespit eden ve radyasyon duyarlılığını ölçen bir cihaz da var. Kısaca LND olarak adlandırılan cihaz gadolinyum (Gd) elementinden imal edilmiş bir ikiz dedektörden oluşuyor. LND cihazı Güneş’ten yayılan yüksek enerjili parçacıkların helyosfer içinde taşınma sürecinin anlaşılmasına ışık tutacak. Elde edilen veriler aynı zamanda Ay yüzeyinin yapısı hakkında da bilgiler sağlayacak.

Chang’e-4 radyo sinyallerinin tespiti için önemli rol oynayacak. Evrenin ilk oluştuğu dönemi temsil eden radyo dalga boyundaki bazı zayıf sinyallerin tespit edilmesini zorlaştıran Dünya kaynaklı radyo yayınları Ay’ın Dünya’dan görülemeyen tarafına ulaşamaz.

Chang’e-4 ayrıca yüksek enerjili kozmik ışınların da tespit edilmesinde kullanılacak. Böylece Ay yüzeyi yüksek enerjili parçacıklar için büyük bir laboratuvar görevi üstlenecek.

 

Peki, Bu Kadar Veri Dünya’ya Nasıl İletilecek?

Queqiao veri aktarım uydusu - Çin Bilimler Akademisi

Chang’e-4’ün topladığı verilerin yeryüzüne aktarılmasında, Uluslararası Uzay İstasyonu ve Hubble Uzay Teleskobu projelerinde olduğu gibi, bir iletişim uydusu kullanılıyor. Bir Çin halk öyküsünden esinlenilerek Queqiao adı verilen bu uydu, Chang’e-4’ten önce, 21 Mayıs 2018’de Çin’deki Xichang Uydu Fırlatma Merkezi’nden uzaya gönderilmişti.

Uluslararası Uzay İstasyonu ve Hubble Uzay Teleskobu ile Dünya arasında İzleme ve Veri Toplama Uydusu aracılığıyla iletişim sağlanıyor.

 

Yazar Hakkında:
Doç. Dr. Timur Şahin
Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Nisan ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde çıplak gözle görülebilen tek gezegen Venüs.

Gökbilim ve Uzay

Filmlerde görmüşsünüzdür, uzay boşluğuna koruyucu kıyafeti olmadan çıkmak zorunda kalan astronotun kolları ve bacakları donmaya başlar, sonra porselen gibi kırılır. O hâlde uzay çok soğuk olmalı değil mi?  Zavallı uydularımız uzayda donuyor olmalı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimcinin yaptığı çalışmalar WASP-76b adlı bir ötegezegenin atmosferinde demir yağmurları yağdığına işaret ediyor. Dr. D. Ehrenreich ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimci bilinen en büyük kozmik patlamayı gözlemledi. Dünya’ya 390 milyon ışık yılı mesafedeki Yılancı Gökada Kümesi’nde meydana gelen patlama sırasında yayılan enerjinin daha önceleri bilinen en büyük patlamadakinin beş katı kadar olduğu belirtiliyor.

Gökbilim ve Uzay

Bir yıldan uzun süredir Mars’ta görev yapan InSight, bulunduğu bölgede daha önceleri tahmin edilenden on kat daha büyük manyetik alan tespit etti. Uzay aracının gönderdiği veriler, Mars’ın yüzeyindeki manyetik alanın günlük hatta saniyelik olarak değiştiğini gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Mars’ın jeolojik yapısını incelemek için özel olarak tasarlanan InSight aracı, 26 Kasım 2018’de Kızıl Gezegen’in yüzeyine inmişti. InSight’ın topladığı verilerin analiz edilmesiyle elde edilen ilk bilgiler Nature Geoscience’ın özel bir sayısında yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Mart ayında gökyüzünde görebileceğiniz takımyıldızlardan biri, ters soru işaretine benzeyen şekliyle dikkat çeken Aslan Takımyıldızı. Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus -Aslan’ın Kalbi olarak da isimlendirilir- ise bu soru işaretinin noktasını oluşturur.

Gökbilim ve Uzay

2011 yılında uzay mekikleri emekliye ayrıldığından beri NASA astronotları Rusya’nın Soyuz uzay araçları ile uzaya gidiyor. SpaceX şirketinin geliştirdiği Dragon uzay aracı ile yakın zamanda bu durum değişebilir.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda Güneş ile ilgili araştırmaların altın çağının yaşanacağını düşünüyor. Hem yakın geçmişte hayata geçirilen hem de yakın gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projeler sayesinde Güneş bugüne kadar eşi benzeri görülmemiş bir hassasiyetle incelenebilecek.

Gökbilim ve Uzay

1. TÜBİTAK Liseler Arası İnsansız Hava Araçları Yarışması’nın başvuruları başladı. Başvuru için son tarih 23 Mart 2020.