Skip to content Skip to navigation

Devasa Kraterlerin İçindeki Dağlar Dakikalar İçinde Oluşuyormuş

Dr. Tuba Sarıgül
16/12/2016 - 14:04

Dinozorların yok olmasına neden olan göktaşının sebep olduğu Chicxulub Krateri’nin içinde bulunan halka şeklindeki tepeciklerin nasıl oluştuğu anlaşıldı.

Göktaşları, kayaç gökcisimlerinin yüzey şekillerinin geçirdiği değişimde önemli role sahip. Göktaşının büyüklüğüne göre oluşan kraterlerin büyüklüğü ve şekli değişiyor. Küçük göktaşları genellikle çanak şeklinde kraterlerin oluşmasına sebep oluyor. Daha büyük göktaşlarının kraterlerinin morfolojik özellikleri ise daha farklı. Bu nedenle kompleks kraterler olarak isimlendiriliyorlar. Kompleks kraterlerin merkezinde bir yükselti ya da kraterin dış hattının içinde halka şeklinde tepecikler bulunabiliyor.

Ay’ın, Mars’ın ve Merkür’ün yüzeyinde halka şeklinde tepeciklere sahip kraterlerin bulunduğu biliniyor. Bu tür kraterlerin Dünya’daki bilinen tek örneği ise Chicxulub Krateri. Kraterlerin içinde bulunan halka şeklindeki tepeciklerin nasıl oluştuğuna dair farklı fikirler vardı. Sonuçları Science dergisinde yayımlanan araştırmada ise bilim insanları, Chicxulub Krateri’nden aldıkları örnekleri analiz ederek bu tür kraterlerin nasıl oluştuğuna dair ayrıntılı bir açıklama ortaya koydu. 

Chicxulub Krateri dünyanın en büyük kraterlerinden biri. Yaklaşık 66 milyon yaşında olan Chicxulub Krateri’nin dinozorların yok olmasına neden olan göktaşının etkisiyle oluştuğu düşünülüyor. Chicxulub Krateri, Meksika’daki Yucatan Yarımadası’nda bulunuyor. Çapı yaklaşık 180 km olan krater, yaklaşık 1 km kalınlığındaki birikinti tabakasının altında gömülü halde. Kraterin büyük kısmı ise denizin altında.

Yapılan bu son araştırmada bilim insanları deniz altında sondaj yaparak kraterin içinde oluşan tepeciklerden örnekler aldı. Deniz tabanının 618 m altında tepeciklerin en yüksek noktasına ulaşıldı. Alınan örneklerin bileşimi ise hayli şaşırtıcıydı. Çünkü bu yükseltilerin yapısında yerin derinliklerinde bulunan kayaç türlerine rastlandı. Bu veriler halka şeklindeki tepeciklerin nasıl oluştuğuyla ilgili araştırmacılara önemli bilgiler verdi.

 

Bu videoda su damlasının tanecikli yapıdaki bir yüzeye çarptığında oluşturduğu şekiller görülüyor. Proceedings of the National Academy of Sciences

Suya düşen bir taşın suyun yüzeyinde oluşturduğu şekiller de kompleks kraterlerin nasıl oluştuğunun anlaşılmasına yardımcı olabilir.

Buna göre göktaşları yeryüzüne çarptığında kabuk katmanın üst kısmındaki materyallerin parçalanarak etrafa dağılmasına ve bir çukur oluşmasına neden oluyor. Daha derinlerdeki kayaçlar ise çarpmanın şiddeti ile eriyor ve akışkan hale geliyor. Daha sonra bu maddeler bir araya gelerek çukurun merkezinde yükselti oluşturuyor. Krater büyüdükçe merkezdeki tepeciğin yüksekliği artıyor. Bu durumda yükselti çökerek etrafında halka şeklinde tepeciklerin oluşmasına neden oluyor ve bu süreçler dakikalar içinde gerçekleşiyor.

Bu, daha önce kraterlerin içinde bulunan halka şeklindeki tepeciklerin nasıl oluştuğunu açıklamaya çalışan kuramlardan biriydi. Alınan örneklerden elde edilen veriler sayesinde doğrulanmış oldu.

İlgili İçerikler

Ekoloji / Çevre Bilim

İlkbaharda karlar erimeye, tohumlar filizlenmeye, ağaçlar yapraklarını açmaya, çiçekler tomurcuklanmaya, göçmen kuşlar sıcak yerlere uçmaya, böcekler yuvalarından çıkmaya, kış uykusuna yatan hayvanlar uzun uykularından uyanmaya yani bütün doğa tekrar canlanmaya başlar.

Ekoloji / Çevre Bilim

Günlük hayatımızda yemek pişirme, yıkanma ve temizlik gibi faaliyetler için su kullanıyoruz. Bunlar suyu doğrudan kullandığımız etkinlikler. Bir insanın günlük ortalama su tüketimi 150 litre. Peki, dolaylı olarak ne kadar su kullandığımızın farkında mıyız? Örneğin giydiğimiz bir tişörtün üretilmesi için ne kadar su harcanıyor?

Ekoloji / Çevre Bilim

Şehirleşme oranı yüksek bölgelerin ortalama sıcaklığı çevrelerindeki kırsal bölgelerinkinden 1-3°C daha yüksektir. Geceleri bu fark 12°C’ye ulaşabilir. İlk defa 1818’de İngiliz bilim insanı Luke Howard tarafından kayda geçirilen bu olgu ısı adası olarak isimlendirilir.

Ekoloji / Çevre Bilim

Kutup ayılarının temel besin kaynağı halkalı foklardır. Kutup ayıları yıllık enerji ihtiyaçlarının büyük kısmını bahar aylarında deniz buzulları üzerinde bu fokları avlayarak karşılar. 

Ekoloji / Çevre Bilim

Ülkemizin Antarktika üzerinde bilimsel araştırmalar yapmak için başlattığı girişim hız kazanarak devam ediyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ocak ayında objektiflerinizi buz kristallerinin farklı şekillerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #BuzKristalleri etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. Seçilen fotoğraflar aynı zamanda Facebook’ta ve Twitter’da Bilim Genç okurları tarafından oylandı.

Ekoloji / Çevre Bilim

Ülkemizin Antarktika üzerinde bilimsel araştırmalar yapmak için başlattığı girişim hız kazanarak devam ediyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bulutlar, içlerindeki gaz halindeki su moleküllerinin hava soğudukça havada asılı halde bulunan küçük katı parçacıkların üzerinde yoğunlaşmasıyla oluşur. Hava atmosferde yükseldikçe basıncı azalır. Bunun sonucunda...

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ocak ayının konusu “Buz Kristalleri”. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #BuzKristalleri etiketini eklemeyi unutmayın.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ekim ayında objektiflerinizi, yağmurdan sonra âdeta ışıldamaya başlayan doğaya odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte Bilim Genç’te paylaştığınız ilgi çekici #YağmurSonrası fotoğrafları Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi ve ekim ayının en beğenilen fotoğrafları belirlendi.