Skip to content Skip to navigation

Devasa Kraterlerin İçindeki Dağlar Dakikalar İçinde Oluşuyormuş

Dr. Tuba Sarıgül
16/12/2016 - 14:04

Dinozorların yok olmasına neden olan göktaşının sebep olduğu Chicxulub Krateri’nin içinde bulunan halka şeklindeki tepeciklerin nasıl oluştuğu anlaşıldı.

Göktaşları, kayaç gökcisimlerinin yüzey şekillerinin geçirdiği değişimde önemli role sahip. Göktaşının büyüklüğüne göre oluşan kraterlerin büyüklüğü ve şekli değişiyor. Küçük göktaşları genellikle çanak şeklinde kraterlerin oluşmasına sebep oluyor. Daha büyük göktaşlarının kraterlerinin morfolojik özellikleri ise daha farklı. Bu nedenle kompleks kraterler olarak isimlendiriliyorlar. Kompleks kraterlerin merkezinde bir yükselti ya da kraterin dış hattının içinde halka şeklinde tepecikler bulunabiliyor.

Ay’ın, Mars’ın ve Merkür’ün yüzeyinde halka şeklinde tepeciklere sahip kraterlerin bulunduğu biliniyor. Bu tür kraterlerin Dünya’daki bilinen tek örneği ise Chicxulub Krateri. Kraterlerin içinde bulunan halka şeklindeki tepeciklerin nasıl oluştuğuna dair farklı fikirler vardı. Sonuçları Science dergisinde yayımlanan araştırmada ise bilim insanları, Chicxulub Krateri’nden aldıkları örnekleri analiz ederek bu tür kraterlerin nasıl oluştuğuna dair ayrıntılı bir açıklama ortaya koydu. 

Chicxulub Krateri dünyanın en büyük kraterlerinden biri. Yaklaşık 66 milyon yaşında olan Chicxulub Krateri’nin dinozorların yok olmasına neden olan göktaşının etkisiyle oluştuğu düşünülüyor. Chicxulub Krateri, Meksika’daki Yucatan Yarımadası’nda bulunuyor. Çapı yaklaşık 180 km olan krater, yaklaşık 1 km kalınlığındaki birikinti tabakasının altında gömülü halde. Kraterin büyük kısmı ise denizin altında.

Yapılan bu son araştırmada bilim insanları deniz altında sondaj yaparak kraterin içinde oluşan tepeciklerden örnekler aldı. Deniz tabanının 618 m altında tepeciklerin en yüksek noktasına ulaşıldı. Alınan örneklerin bileşimi ise hayli şaşırtıcıydı. Çünkü bu yükseltilerin yapısında yerin derinliklerinde bulunan kayaç türlerine rastlandı. Bu veriler halka şeklindeki tepeciklerin nasıl oluştuğuyla ilgili araştırmacılara önemli bilgiler verdi.

 

Bu videoda su damlasının tanecikli yapıdaki bir yüzeye çarptığında oluşturduğu şekiller görülüyor. Proceedings of the National Academy of Sciences

Suya düşen bir taşın suyun yüzeyinde oluşturduğu şekiller de kompleks kraterlerin nasıl oluştuğunun anlaşılmasına yardımcı olabilir.

Buna göre göktaşları yeryüzüne çarptığında kabuk katmanın üst kısmındaki materyallerin parçalanarak etrafa dağılmasına ve bir çukur oluşmasına neden oluyor. Daha derinlerdeki kayaçlar ise çarpmanın şiddeti ile eriyor ve akışkan hale geliyor. Daha sonra bu maddeler bir araya gelerek çukurun merkezinde yükselti oluşturuyor. Krater büyüdükçe merkezdeki tepeciğin yüksekliği artıyor. Bu durumda yükselti çökerek etrafında halka şeklinde tepeciklerin oluşmasına neden oluyor ve bu süreçler dakikalar içinde gerçekleşiyor.

Bu, daha önce kraterlerin içinde bulunan halka şeklindeki tepeciklerin nasıl oluştuğunu açıklamaya çalışan kuramlardan biriydi. Alınan örneklerden elde edilen veriler sayesinde doğrulanmış oldu.

İlgili İçerikler

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç sesli yayınının yeni bölümünde Prof. Dr. Levent Kurnaz küresel ısınmanın iklim üzerindeki etkilerinden bahsediyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Sarı, turuncu, kırmızı, kahverengi, yeşil, mavi… Çin’in Danxia bölgesinde bulunan Gökkuşağı Dağları fırçayla boyanmış gibi duran renklerin çeşitliliği ile dikkat çekiyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Dışarıdayken susadığımızda hemen bir büfeden ya da marketten plastik şişede su satın alıyoruz. Ancak plastik şişeler sağlığımızı ve çevreyi olumsuz etkileyebiliyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Fotoğrafçılık çoğunlukla sanatsal bir etkinlik olarak düşünülse de doğa fotoğrafları aynı zamanda gözlemlerimizin bulunulan coğrafyaya ve zamana göre kayda geçirilmesini sağlayan bir belge niteliği taşır.

Ekoloji / Çevre Bilim

Güvenli ve rahat bir doğa yürüyüşü için yürüyüşümüzü ve doğaya uyum sağlamamızı kolaylaştıracak bazı ekipmanlara ihtiyaç duyarız. Yanımıza almamız gereken malzemeler doğa yürüyüşünün günübirlik mi, konaklamalı mı olacağına göre değişebilir.

Ekoloji / Çevre Bilim

Doğa fotoğrafçılığı son yıllarda doğaseverlerin yoğun ilgisini çekiyor. Fotoğraf teknolojileri ve dijital teknolojilerdeki ilerlemeler sayesinde çektiğimiz fotoğrafları geçmiştekinden daha kolay paylaşabiliyoruz. Bu sayede doğa fotoğrafları çok daha geniş kitlelere ulaşabiliyor ve çok daha fazla ilgi çekiyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Şehir hayatının gürültüsü, koşturmacası ve karmaşasının üzerimizde oluşturduğu stresin yanı sıra doğaya ve yeşile duyulan özlem içimizde doğaya çıkma isteği uyandırır. Ayrıca doğal hayatı gözlemleme, daha önce ziyaret etmediğimiz yerleri görme ya da yeryüzündeki sıradışı oluşumları keşfetme isteği duyarız. Bu nedenlerle yaşadığımız çevreden uzaklaşıp doğada çeşitli etkinlikler gerçekleştiririz.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ağustos ayında objektiflerinizi su altındaki yaşama, ışık oyunlarına ve ilgi çekici detaylara odaklamanızı istiyoruz.

Ekoloji / Çevre Bilim

Lagünler deniz ya da okyanus gibi büyük su kütlelerine bağlantısı olan sığ göllerdir. “Deniz kulağı” olarak da isimlendirilirler. Dalgaların ve akıntıların taşıdığı kum ve çakıl gibi katı maddeler durgun alanlarda birikerek bir set oluşturur.

Ekoloji / Çevre Bilim

Yakın zamanlara B. Z. Houlton, S. L. Morford ve R. A. Dahlgren tarafından Science’ta yayımlanan bir çalışma, topraktaki azotun yaklaşık dörtte birinin kaynağının kayalar olabileceğine işaret ediyor. Elde edilen sonuçlar azot döngüsünü anlamanın yanı sıra iklim modelleri açısından da önemli olabilir.