Skip to content Skip to navigation

Ekim Ayında Gökyüzünde Neler Görebilirsiniz?

Dr. Tuba Sarıgül
02/10/2019 - 16:07

Mars Tekrar Gökyüzünde

Mars, 2 Eylül’de yörünge hareketi sırasında Güneş’in arkasından geçmişti. Bu süreçte Güneş ile aralarındaki açısal mesafe küçük olduğundan Mars’ı Güneş’in parlaklığı nedeniyle birkaç hafta boyunca gözlemlemek mümkün olmadı. Mars ekim ayının ortasından itibaren doğu ufkunun üzerinde tekrar ortaya çıkıyor.

NASA/JPL-Caltech

Mars, Güneş etrafındaki yörünge hareketi sırasında yaklaşık olarak her iki yılda bir kavuşum noktasından geçer. Bu konumdayken Mars, Güneş ve Dünya aynı hizadadır ve Güneş, Mars ile Dünya arasında bulunur. Kavuşum konumundayken Mars’ın uzanım açısı (Dünya’dan Mars’a ve Dünya’dan Güneş’e giden doğrultular arasındaki açı) sıfır derecedir.

Gökyüzü gözlemine ilgi duyan amatör gökyüzü gözlemcileri için bu dönem Mars’ın birkaç hafta boyunca Dünya’dan gözlemlenememesi anlamına gelir. Mars’ta araştırmalar yürüten -özellikle de Mars yüzeyinde görev yapan uzay aracı görevlerinde çalışan- gökbilimciler ise bu dönemde birkaç hafta boyunca uzay araçlarıyla iletişim kuramaz. Çünkü Güneş’ten yayılan yüksek enerjili ışınlar ve parçacıklar, uzay araçlarıyla iletişim kurmak için kullanılan radyo sinyallerinde karışıklığa yol açar. Bu nedenle Mars yüzeyinde görev yapan keşif araçlarına komut vermek için gönderilen sinyaller durdurulur. Bu süreçte büyük miktarda veri üreten kamera gibi bazı ekipmanlar işlevlerine ara verse de keşif araçları gezegenle ilgili bilgi toplamaya devam eder.

 

Ekim Ayında Gezegenler ve Ay

Ekim ayında Güneş’in batışından sonra Venüs ve Merkür güneybatı-batı ufkunun üzerinde gökyüzünde ortaya çıkıyor. Ancak iki gezegen de ay boyunca ufkun üzerinde çok yükselmiyor ve Güneş’ten kısa süre sonra batıyor. Bu nedenle görülmeleri hayli zor.

Ekim ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde olan diğer iki gezegen Satürn ve Jüpiter. Satürn ekim ayının başında gün batımından sonra güney ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor ve gece yarısından kısa süre önce batıyor. Satürn’ün gözlem süresi ayın ilerleyen günlerinde kısalıyor. Ekim ayı Satürn’ün halkalarını gözlemlemek için hayli uygun bir ay. Satürn’ün eksen eğikliği 26,7 derecedir. Bu nedenle Güneş’e göre konumuna bağlı olarak bazı zamanlar Satürn’ün halkaları Dünya’dan bakıldığında daha belirgin görülebilir. Satürn, 5 Ekim’de ilkdördün evresindeki Ay ile gökyüzünde birbiriyle yakın görünümde.

Ekim ayının başında Güneş’in batışından sonra batı ufkunun üzerinde görülebilen Jüpiter yaklaşık üç saat sonra batıyor. Yılancı Takımyıldızı’ndaki gezegenin gözlem süresi ayın ilerleyen günlerinde kısalıyor ve ay sonunda saat 20.30 civarında batıyor. Jüpiter ayın son günü hilal şeklindeki Ay ile birlikte görülebilir.

 

Avcı Göktaşı Yağmuru

20 Ekim'i 21 Ekim'e bağlayan gece yarısından sonra doğu-güneydoğu ufku

Avcı (Orionid) göktaşı yağmuru 20-21 Ekim’de en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Göktaşlarının gökyüzünde ortaya çıktığı nokta -saçılma noktası- olarak isimlendirilir- saat 22.30’dan sonra doğu ufkunun üzerinden doğuyor ve gün doğumuna kadar gözlenebiliyor. Avcı göktaşı yağmurunu izlemek için en uygun zaman ise saçılma noktasının ufkun üzerinde en yüksek noktaya ulaştığı saat 05.00 civarı. Saçılma noktasını Avcı Takımyıldızı’ndaki en parlak yıldızlardan biri olan Betelgöz’ün kuzeydoğusunda bulabilirsiniz. Göktaşı yağmurunun en yüksek etkinliğe ulaştığı tarihte Ay sondördün evresinde.

 

Kaynaklar:

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Evrendeki toplam madde miktarının %85’ini karanlık madde oluşturur. Karanlık madde ışıkla etkileşmediği için doğrudan görülemez.

Gökbilim ve Uzay

Nisan ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde çıplak gözle görülebilen tek gezegen Venüs.

Gökbilim ve Uzay

Filmlerde görmüşsünüzdür, uzay boşluğuna koruyucu kıyafeti olmadan çıkmak zorunda kalan astronotun kolları ve bacakları donmaya başlar, sonra porselen gibi kırılır. O hâlde uzay çok soğuk olmalı değil mi?  Zavallı uydularımız uzayda donuyor olmalı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimcinin yaptığı çalışmalar WASP-76b adlı bir ötegezegenin atmosferinde demir yağmurları yağdığına işaret ediyor. Dr. D. Ehrenreich ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimci bilinen en büyük kozmik patlamayı gözlemledi. Dünya’ya 390 milyon ışık yılı mesafedeki Yılancı Gökada Kümesi’nde meydana gelen patlama sırasında yayılan enerjinin daha önceleri bilinen en büyük patlamadakinin beş katı kadar olduğu belirtiliyor.

Gökbilim ve Uzay

Bir yıldan uzun süredir Mars’ta görev yapan InSight, bulunduğu bölgede daha önceleri tahmin edilenden on kat daha büyük manyetik alan tespit etti. Uzay aracının gönderdiği veriler, Mars’ın yüzeyindeki manyetik alanın günlük hatta saniyelik olarak değiştiğini gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Mars’ın jeolojik yapısını incelemek için özel olarak tasarlanan InSight aracı, 26 Kasım 2018’de Kızıl Gezegen’in yüzeyine inmişti. InSight’ın topladığı verilerin analiz edilmesiyle elde edilen ilk bilgiler Nature Geoscience’ın özel bir sayısında yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Mart ayında gökyüzünde görebileceğiniz takımyıldızlardan biri, ters soru işaretine benzeyen şekliyle dikkat çeken Aslan Takımyıldızı. Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus -Aslan’ın Kalbi olarak da isimlendirilir- ise bu soru işaretinin noktasını oluşturur.

Gökbilim ve Uzay

2011 yılında uzay mekikleri emekliye ayrıldığından beri NASA astronotları Rusya’nın Soyuz uzay araçları ile uzaya gidiyor. SpaceX şirketinin geliştirdiği Dragon uzay aracı ile yakın zamanda bu durum değişebilir.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda Güneş ile ilgili araştırmaların altın çağının yaşanacağını düşünüyor. Hem yakın geçmişte hayata geçirilen hem de yakın gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projeler sayesinde Güneş bugüne kadar eşi benzeri görülmemiş bir hassasiyetle incelenebilecek.