Skip to content Skip to navigation

Elektrik Enerjisini Işığa, Harekete ve Sese Dönüştür

Namdar Gürsönmez
26/02/2020 - 16:35

Hastanede elektrik akımının kesilmesiyle birlikte ameliyathanedeki doktorlar, laboratuvarda tahlil yapan laborantlar, röntgen çeken teknisyenler, diyalize bağlı hastalar ve asansörde bulunanlar telaşlanır ama bu telaş kısa sürer çünkü devreye jeneratörün ürettiği elektrik akımı girer.

Günlük hayatta kullandığımız elektrik enerjisi, elektrik santrallerindeki türbinlerden elde edilir. Türbinleri harekete geçiren enerjinin ana kaynaklarıysa çeşitlidir. Örneğin fosil yakıtlar, radyoaktif elementler ya da hareketli su gibi.

Elektrik santrallerinde fosil yakıtların yakılması ya da radyoaktif elementlerin bozunması sonucu açığa çıkan enerji ile su ısıtılır. Elde edilen yüksek basınçlı su buharının türbinleri hareket ettirmesiyle de elektrik enerjisi elde edilir. Hidroelektrik santrallerdeyse yüksek hızla akan suyun hareket enerjisi doğrudan türbinleri döndürmek için kullanılır.

Hareket enerjisinden elektrik elde edilmesini sağlayan araçlardan biri dinamolardır. Bisiklet farlarında dinamolar kullanılır. Bisikletin pedalı çevrildiğinde dinamonun içindeki bobin hareket ettirilerek elektrik elde edilir ve bu elektrik farların ışık yaymasını sağlar.

Tasarla ve Yap köşesinin bu etkinliğinde maliyeti uygun malzemeler kullanarak elektrik enerjisi elde edip enerjiyi ışık, hareket ve ses enerjisine dönüştüren bir düzenek tasarlayacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 1 adet 9 x 36 cm boyutlarında duralit
  • 3 adet 1,5 x 1,5 x 15 cm boyutlarında tahta (iki tahtanın uç kısmına yakın bir noktada 0,5 cm çapında, diğerinde ise 0,3 mm çapında, matkap veya tornavida ile açılmış delik olmalı)
  • 3 adet 1,5 x 1,5 x 9 cm boyutlarında tahta (bir tahtanın orta kısmına yakın bir noktada 0,5 cm çapında, matkapla açılmış bir delik olmalı)
  • 2 adet 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet plastik redüktörlü motor (Redüktör, bir dönme hareketinin devir-tork oranını dişliler yardımıyla değiştiren dişli sistemidir).
  • 1 adet LED ampul
  • 1 adet mini DC motor (güneş enerjisi ile çalışabilen)
  • 1 adet ses üretici (buzzer)
  • 1 adet plastik pervane
  • İletken kablo
  • 5 adet 2,5 cm uzunluğunda vida
  • 1 adet 0,5 cm uzunluğunda vida
  • 1 adet plastik kablo birleştirici
  • 1 adet 1,5 cm uzunluğunda plastik kol
  • 2 adet plastik kablo bağı (plastik kelepçe)
  • 1 adet pin kablo (dişi-dişi)
  • Makas
  • Çift taraflı bant
  • Tornavida
  • Cetvel
  • Kalem
  • Silikon tabancası
  • Silikon
  • Matkap

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.

Ne Yapıyoruz?

1. Cetvel ve kalem ile duralitin üzerinde tahtaları yerleştireceğimiz dört adet yer belirleyelim ve yanlarına tornavidayı kullanarak iletken kabloların geçebileceği genişlikte delikler açalım.

2. Bu aşamada tahtaları duralite sabitleme işlemini yapıyoruz.

. Önce 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarındaki iki tahtayı vidayla “T” şekli oluşturacak biçimde birleştirelim.

. “T” şeklindeki tahtayı, uç kısmında 0,5 cm delik bulunan iki tahtayı ve uç kısmında 0,3 mm delik bulunan tahtayı vidalarla, görseldeki gibi, duralite sabitleyelim.

3. 1,5 x 1,5 x 9 cm boyutlarındaki tahtaları çift taraflı bandı kullanarak düzeneğin tabanına sabitleyelim. (Kablo bağlantısını kolaylaştırmak için üzerinde delik bulunan tahtayı duralitin orta kısmına, delik yan tarafta kalacak şekilde yerleştirelim.)

4. Dinamo görevi görecek redüktörlü motora 0,5 cm uzunluğundaki vida ile plastik kolu sabitleyelim. Kırmızı iletken kabloyu motorun (+) kutbuna, siyah iletken kabloyu motorun (-) kutbuna bağlayalım.

5. Redüktörlü motoru çift taraflı bant ve kablo bağını kullanarak “T” şeklindeki tahtaya sabitleyelim.

. Kablo birleştiriciyi çift taraflı bant kullanarak düzeneğimizin tabanına sabitleyelim. Redüktörlü motordan çıkan kabloları görseldeki gibi kablo birleştiriciye bağlayalım.

6. Bu aşamada düzeneğimizin LED ampul, DC motor ve ses üretici arasındaki bağlantı işlemlerini yapıyoruz.

. LED ampulü soldaki tahtada bulunan deliğe yerleştirelim ve silikonla sabitleştirelim. LED ampulün (+) ucuna kırmızı iletken kabloyu, (-) ucuna siyah iletken kabloyu bağlayalım. İletken kabloları düzeneğin tabanındaki küçük delikten geçirerek kablo birleştiriciye, görseldeki gibi, bağlayalım.

. DC motoru ortadaki tahtaya çift taraflı bant ve kablo bağını kullanarak görseldeki gibi sabitleyelim. Pervaneyi motorun miline takalım. DC motorun (+) ucuna kırmızı iletken kabloyu, (-) ucuna siyah iletken kabloyu bağlayalım. İletken kabloları düzeneğin tabanındaki küçük delikten geçirerek kablo birleştiriciye, görseldeki gibi, bağlayalım.

. Ses üreticinin bağlantısını yapmak için pin kabloyu (dişi-dişi) makas ile ortadan ikiye keselim. Pinlerin birini ses üreticinin (+) kutbuna, diğerini ise (-) kutbuna bağlayalım. Kırmızı iletken kabloyu ses üreticinin (+) kutbundaki pinde bulunan kabloya, siyah iletken kabloyu da ses üreticinin (-) kutbundaki pinde bulunan kabloya bağlayalım. İletken kabloları düzeneğin tabanındaki küçük delikten geçirerek kablo birleştiriciye, görseldeki gibi, bağlayalım.

 

Düzeneğimiz artık hazır, şimdi deneme zamanı!

Ne OIdu?

Dinamolar ve jeneratörler hareket enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren araçlardır. Jeneratörler alternatif akım üretirken dinamolar ise doğru akım üretir.

Düzeneğimizde dinamo görevini gören redüktörlü motora bağladığımız kolu saat yönünde çevirdiğimizde elektrik enerjisi elde ederiz. Bu enerji, LED ampul tarafından ışık enerjisine, DC motor tarafından hareket enerjisine ve ses üretici tarafından da ses enerjisine dönüştürülür.

 

 

Kaynak:
·      Komisyon,8. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2012.
 
Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Fizik

İsveç’teki Lund Üniversitesinden Mikkel Brydegaard ve arkadaşları, sıtmaya karşı savaşta lidarlar kullanarak sivrisinek popülasyonlarının davranışlarını anlamaya çalışıyorlar.

Fizik

Okulda Dünya'nın şeklinin geoit olduğunu öğrendik. Peki, bunun sebebi nedir? Bu etkinliğimizde bir gezegenin kendi ekseni etrafındaki dönme hareketinin şeklini nasıl etkilediğini inceliyoruz.

Fizik

Elektrikli su ısıtıcısı, saç kurutma makinesi ya da elektrikli fırınların nasıl çalıştığını hiç merak ettiniz mi?

Fizik

Ses günlük hayatımızın önemli bir parçası olmasına rağmen sesin ardındaki fiziksel süreçler dikkatimizi çekmemiş olabilir. Bu fiziksel süreçleri daha iyi anlayabilmek için sesi “görmeye” ne dersiniz?

Fizik

2014 yılında Türkiye’nin kendi teknolojisini kullanarak fotovoltaik (FV) temelli güneş enerjisi santral ekipmanlarını üretmesi ve ihraç etmesi amacıyla MİLGES (Millî Güneş Enerjisi Santrali Geliştirilmesi) projesi başlatılmıştı.

Fizik

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler ile iletken ve yalıtkan dedektör düzeneği tasarlıyoruz.

Fizik

Deneyler köşesinin yeni etkinliğinde Faraday kafesinin çalışma prensibini ve günlük hayatımızda nerelerde kullanıldığını öğreniyoruz.

Fizik

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak sabit makaralar, kaldıraç ve tekerleklerden oluşan ve bir bileşik makine olan “lastik tekerlekli vinç” düzeneği tasarlayacağız.

Fizik

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde basit bir kondansatör tasarlayıp birçok elektrik devresinde kullanılan bu elektronik devre elemanının çalışma prensibini öğreniyoruz.

Fizik

Yenilenebilir enerji kaynaklarının başında güneş enerjisi geliyor. Ancak güneş ışığından aldığı enerjiyi elektriğe dönüştüren geleneksel fotovoltaik gözeler sadece gündüzleri çalışıyor. Gündüzleri elde edilen enerjiyi geceleri kullanabilmek içinse başka enerji biçimlerine dönüştürüp depolamak gerekiyor.