Skip to content Skip to navigation

Genel Görelilik Kuramı Bir Testten Daha Başarıyla Geçti

Dr. Mahir E. Ocak
28/08/2018 - 16:20

Genel görelilik kuramı geliştirildiğinden beri pek çok testten başarıyla geçti. Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan bir makaleye göre, bu testlerin en sonuncusu ve en zoru yakın zamanlarda yapıldı. Gökadamızın etrafındaki devasa karadeliğin etrafında dönen bir yıldızı gözlemleyen araştırmacılar, genel görelilik kuramının tahminleriyle uyumlu sonuçlar elde etti.

Gökadamızın merkezinin yakınındaki yıldızları gözlemlemek çok zordur. Gaz ve toz bulutları yıldızlardan yayılan ışığın Dünya’ya ulaşmasını engeller. Ancak kızılötesi ışığa duyarlı kameralarla bu yıldızları takip etmek mümkündür.

Biri Los Angeles’taki Kaliforniya Üniversitesi’nde diğeri Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü’nde çalışan iki ayrı araştırma grubunun 1990’ların başından beri takip ettiği, S2 adı verilen yıldız gökadamızın merkezindeki Sgr A* karadeliğinin etrafında her 16 yılda bir tur atıyor. Yıldız, karadeliğe çok yakın (yaklaşık 20 milyar kilometre yarıçaplı) bir yörüngede dolandığı için büyük bir kütleçekim alanının etkisinde kalıyor ve genel görelilik kuramının etkileri gözlemlenebilir hale geliyor.

Genel görelilik kuramının sonuçlarından biri kütleçekim alanından uzaklaşan ışığın enerji kaybetmesi ve frekansının kırmızıya kaymasıdır. Özel görelilik kuramı da gözlemci ve ışık kaynağının birbirlerine göre hareket etmeleri durumunda ışığın frekansında kaymalar olacağını söyler. Araştırmacılar S2’den Dünya’ya ulaşan ışıktaki kırmızıya kaymayı gelişmiş teleskoplar yardımıyla ölçmüşler ve sonuçların görelilik kuramının tahminleriyle uyumlu olduğunu bulmuşlar. Elde edilen sonuçları Newton’un kütleçekim kuramıyla açıklamaksa mümkün değil.

Genel görelilik kuramının tahminlerinden biri de gökcisimlerinin takip ettiği yörüngelerin zamanla kaymasıdır. Örneğin bu etki Merkür’ün yörüngesinde gözlemlenebiliyor. Aynı olgunun S2’nin yörüngesinde de gözlemlenebileceği düşünülüyor. Araştırmacılar yakın gelecekte S2’nin yörüngesini takip etmeyi ve 16 yıl önce aynı bölgeden geçerken takip ettiği yörüngeden ne ölçüde farklı olduğunu ölçmeyi planlıyor. Daha sonra, elde edilen sonuçların genel görelilik kuramının tahminleriyle uyumlu olup olmadığı belirlenecek.

İlgili İçerikler

Fizik

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde basit bir kondansatör tasarlayıp birçok elektrik devresinde kullanılan bu elektronik devre elemanının çalışma prensibini öğreniyoruz.

Fizik

Yenilenebilir enerji kaynaklarının başında güneş enerjisi geliyor. Ancak güneş ışığından aldığı enerjiyi elektriğe dönüştüren geleneksel fotovoltaik gözeler sadece gündüzleri çalışıyor. Gündüzleri elde edilen enerjiyi geceleri kullanabilmek içinse başka enerji biçimlerine dönüştürüp depolamak gerekiyor.

Fizik

Fren pedalına hafif bir dokunmayla, yüklü bir kamyonun nasıl durduğunu öğrenmek ister misiniz? Sürücü tarafından fren pedalına uygulanan kuvvet, fren hidroliği tarafından balatalara iletilir. Balatalar da tekerleklerle bağlantılı fren disklerini sıkıştırarak aracın yavaşlamasını ve durmasını sağlar.

Fizik

Yarasalar ilgi çekici bir özelliğe sahip: Ses dalgalarını kullanarak tamamen karanlık bir ortamda çevrelerindeki nesnelerin yerini belirleyebiliyorlar. Görme engelli bazı insanların da bu özelliğe sahip olduğu biliniyor.

Fizik

Tasarla ve Yap köşesinin bu etkinliğinde maliyeti uygun malzemeler kullanarak elektrik enerjisi elde edip enerjiyi ışık, hareket ve ses enerjisine dönüştüren bir düzenek tasarlayacağız.

Fizik

Su, elektrik enerjisi kullanılmadan bulunduğu yerden daha yükseğe nasıl taşınabilir? Arşimet bu sorunu milattan önce üçüncü yüzyılda icat ettiği Arşimet vidası ile çözmüştü. Deneyler köşesinin bu etkinliğinde, Arşimet vidası tasarlayarak suyu yukarı taşımak amacıyla kullanılabilecek bir pompa yapıyoruz.

Fizik

Bilim Genç olarak ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı ve İVME-R’de yürütülen çalışmalarla ilgili ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi ve İVME-R Müdürü Prof. Dr. Bilge Demirköz ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Bundan yüzyıllar önce Dünya’nın kendi etrafında dönüp dönmediği, ayrıca Dünya’nın mı Güneş’in etrafında yoksa Güneş’in mi Dünya’nın etrafında dolandığı bilim insanları arasındaki en hararetli tartışma konularından biriydi. 

Fizik

Rice Üniversitesinde Prof. Dr. James M. Tour önderliğinde çalışmalar yapan bir grup araştırmacı, karbon içeren atıklardan grafen üretmeye imkân veren bir yöntem geliştirdi. Araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Fizik

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin Ankara’daki konuğu 2019 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’nü kazanan Dr. Öğr. Üyesi Emine Ülkü Sarıtaş.