Skip to content Skip to navigation

Güneş Araştırmalarının Altın Çağı

Dr. Mahir E. Ocak
17/02/2020 - 17:01

NASA - Parker Güneş Sondası

Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda Güneş ile ilgili araştırmaların altın çağının yaşanacağını düşünüyor. Hem yakın geçmişte hayata geçirilen hem de yakın gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projeler sayesinde Güneş bugüne kadar eşi benzeri görülmemiş bir hassasiyetle incelenebilecek.

Güneş yüzeyinin bugüne kadar çekilmiş en yüksek çözünürlüklü fotoğrafı. DKIST tarafından çekilen fotoğrafta, konveksiyon yapan plazma, baloncuklar biçiminde görülüyor. Her bir baloncuğun büyüklüğü neredeyse Türkiye kadar.

Geçmişte de Güneş ile ilgili pek çok bilimsel çalışma yapılmıştı. Hatta Güneş’i incelemek için özel olarak tasarlanmış bilimsel cihazlar uzaya gönderilmişti. Ancak bu cihazların kapasitesi görece sınırlıydı. Örneğin Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesinin (NASA) ortak çalışmasının bir ürünü olan Güneş ve Güneşküre Gözlemevi (SOHO) uzay aracı 1990’larda uzaya gönderilmişti. Bugün hâlâ çalışmaya devam eden cihaz, Güneş’i sadece 0,99 AB (astronomi birimi: Güneş ile Dünya arasındaki ortalama uzaklık 1 AB’dir ve yaklaşık 150 milyon km’dir) mesafeden inceliyor.

Son zamanlarda Güneş çok daha yüksek kapasiteli cihazlarla çok daha detaylı bir biçimde incelenmeye başlandı. Örneğin 2018 yılında uzaya gönderilen Parker Güneş Sondası, Güneş’e sadece 0,04 AB mesafeye kadar yaklaşacak. Çok yüksek sıcaklıklara dayanabilmesi için özel olarak tasarlanan bu sonda veri toplamaya başladı bile. Gelecek beş yıl içerisinde Güneş’e defalarca yaklaşacak olan cihaz, üzerindeki bilimsel ölçüm aletleriyle güneş rüzgârını ve korona olarak adlandırılan Güneş’in atmosferini incelemeye devam edecek.

Güneş’i görüntülemek ve Güneş’in manyetik alanını incelemek için tasarlanmış bir teleskop da yakın zamanlarda çalışmaya başladı. Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu (DKIST) olarak adlandırılan Hawaii’deki teleskop, bugüne kadarki en yüksek çözünürlüklü Güneş fotoğraflarını çekmeye başladı. Gelecekte DKIST’nin Güneş’in manyetik alanı hakkında toplanacağı verilerle neden koronanın Güneş'in yüzeyinden milyonlarca derece daha sıcak olduğu anlaşılmaya çalışılacak.

Güneş’i incelemek için özel olarak tasarlanan bir başka uzay aracı da 7 Şubat’ta uzaya gönderilecek. Güneş Uydusu olarak adlandırılan cihaz, Güneş’e, Parker Güneş Sondası kadar değil sadece 0,28 AB’ye kadar yaklaşacak. Ancak Güneş Uydusu’nun Parker Güneş Sondası’nın sahip olmadığı önemli bir özelliği var. Araç, ısı kalkanındaki ufak deliklerin içine yerleştirilmiş kameralarla Güneş’in fotoğraflarını çekecek.

Güneş Uydusu’nun bir diğer önemli özelliği, Venüs’e her yaklaştığında gezegenin çekiminden yararlanarak döndüğü yörüngenin eğimini biraz daha artıracak olması. Öyle ki, uzay aracının yavaş yavaş Güneş’in ekvator düzleminin 33 derece yukarısına çıkması planlanıyor. Güneş Uydusu, böylece, Güneş’in kutuplarının da fotoğraflarını çekebilecek.

 

Kaynak:

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Nisan ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde çıplak gözle görülebilen tek gezegen Venüs.

Gökbilim ve Uzay

Filmlerde görmüşsünüzdür, uzay boşluğuna koruyucu kıyafeti olmadan çıkmak zorunda kalan astronotun kolları ve bacakları donmaya başlar, sonra porselen gibi kırılır. O hâlde uzay çok soğuk olmalı değil mi?  Zavallı uydularımız uzayda donuyor olmalı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimcinin yaptığı çalışmalar WASP-76b adlı bir ötegezegenin atmosferinde demir yağmurları yağdığına işaret ediyor. Dr. D. Ehrenreich ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimci bilinen en büyük kozmik patlamayı gözlemledi. Dünya’ya 390 milyon ışık yılı mesafedeki Yılancı Gökada Kümesi’nde meydana gelen patlama sırasında yayılan enerjinin daha önceleri bilinen en büyük patlamadakinin beş katı kadar olduğu belirtiliyor.

Gökbilim ve Uzay

Bir yıldan uzun süredir Mars’ta görev yapan InSight, bulunduğu bölgede daha önceleri tahmin edilenden on kat daha büyük manyetik alan tespit etti. Uzay aracının gönderdiği veriler, Mars’ın yüzeyindeki manyetik alanın günlük hatta saniyelik olarak değiştiğini gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Mars’ın jeolojik yapısını incelemek için özel olarak tasarlanan InSight aracı, 26 Kasım 2018’de Kızıl Gezegen’in yüzeyine inmişti. InSight’ın topladığı verilerin analiz edilmesiyle elde edilen ilk bilgiler Nature Geoscience’ın özel bir sayısında yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Mart ayında gökyüzünde görebileceğiniz takımyıldızlardan biri, ters soru işaretine benzeyen şekliyle dikkat çeken Aslan Takımyıldızı. Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus -Aslan’ın Kalbi olarak da isimlendirilir- ise bu soru işaretinin noktasını oluşturur.

Gökbilim ve Uzay

2011 yılında uzay mekikleri emekliye ayrıldığından beri NASA astronotları Rusya’nın Soyuz uzay araçları ile uzaya gidiyor. SpaceX şirketinin geliştirdiği Dragon uzay aracı ile yakın zamanda bu durum değişebilir.

Gökbilim ve Uzay

1. TÜBİTAK Liseler Arası İnsansız Hava Araçları Yarışması’nın başvuruları başladı. Başvuru için son tarih 23 Mart 2020.

Gökbilim ve Uzay

5. TÜBİTAK Uluslararası İnsansız Hava Araçları Yarışması başvuruları başladı. Başvurular 23 Mart’a kadar devam edecek ve bu yıldan itibaren çevrimiçi olarak yapılacak. Yarışma 15 - 20 Eylül 2020 tarihleri arasında Gaziantep Alleben Göleti’nde gerçekleştirilecek.