Skip to content Skip to navigation

Hatalarımızdan Öğreneceklerimiz Var

Dr. Öğr. Üyesi Başak Kandemir
29/11/2019 - 15:19

Hiç hata yapmamayı mı yoksa çok sayıda deneme ve yanılmadan sonra başarılı olmayı mı tercih edersiniz? Hata yapmak zaman zaman insanlar tarafından bir eksiklik olarak görülse de araştırmalar hata yapmanın öğrenmeyi olumlu etkilediğini gösteriyor.

Hayatımız denemeler, yanılmalar, başarısızlıklar ve başarılarla dolu. Bazen pes eder bazen de dört elle sarılıp hedefimize ulaşmak için çabalamaya devam ederiz. Hatalar karşısında vazgeçmek mi yoksa nerede hata yaptığımız üzerine düşünüp çözüm bulmaya çalışmak mı daha az hata yapmamızı sağlar? Araştırmalar başarısızlıkların ve hata yapmanın bir öğrenme şekli olabileceğini gösteriyor.

Hatalardan ders çıkarmak yeni bir öğreti değil. Bir asır önce bir çeşit batarya geliştirmeye çalışan Thomas Edison’u meslektaşları, çalışmalarının hâlâ bir sonuca ulaşamaması nedeniyle eleştirdiklerinde ünlü mucit aslında çok fazla sonuç elde ettiğini, sayısız bilgi ve deneyim kazandığını söylemişti. Edison yaptığı binlerce deneme ve başarısızlıktan sonra bataryayı geliştirmişti.

Tıpkı bilimsel bir çalışmanın başarıya ulaşmasında karşılaşılan iyi ve kötü sonuçlarda olduğu gibi büyürken de deneme ve yanılma yolunu kullanıyoruz. Öğrendiğimiz her bilgi, iyi ya da kötü sonuçlanan her deneyim hafızamıza kaydediliyor.

Deneme-yanılma aslında bir öğrenme yöntemi. Sorgulamaya dayalı öğrenme olarak da bilinen bu yöntemle kazandırılmak istenen bilgiyi öğrencilerin kendilerinin keşfetmesi bekleniyor.

 

Mazeret Bulmayın, Hatalarınızın Sorumluluğunu Alın

Öğrenciler zor bir problemle karşı karşıya kaldıklarında hata yapma konusunda risk alıyor, böylece başarısız olma ihtimalini kabul edip başarısızlığın sorumluluğunu alıyorlar. Bu sayede birlikte çalışarak sorunlara çözüm üretebiliyor ve birbirlerine yol gösterebiliyorlar.

Öğretmenler ise öğrencileri eleştirel düşünmeye yönlendirerek bir kavram ya da sorun üzerinde fikir yürütmelerini sağlıyor. Sorunları kendi başlarına çözebilen öğrenciler böylece hata yaptıklarında hemen pes etmiyor ve çözüm üretmek için motive oluyorlar.

 

Hatanızı Analiz Edin

Hatalar aslında öğrenmeye yeniden başlamak için teşvik edici olabilir. Çünkü başarısızlığa neden olan etkeni bulmaya çalışmak başarısızlığın üstesinden gelme yollarından biri. Diyelim ki kimya sınavınızdan düşük bir not aldınız. Hangi sorularda hata yaptığınızı analiz ederek hangi konuları tam olarak anlamadığınızı ya da yeterince çalışmadığınızı belirleyebilir, sınava hazırlanırken kullandığınız yöntemin eksik yönlerini keşfedebilir ve başarısız olmanıza neden olan etkenleri bulabilirsiniz. Çözüm odaklı yaklaşım olarak isimlendirilen bu yöntem sayesinde bir sonraki sınava daha etkili bir şekilde çalışarak daha başarılı bir sonuç elde edebilirsiniz.

Ya da kötü geçen bir sınavdan sonra bir sonraki sınavın daha güzel geçeceği düşüncesine kendinizi ikna edip yaşadığınız hayal kırıklığıyla bu şekilde başa çıkmaya çalışabilirsiniz. Ancak bu durumda nerede hata yaptığınız üzerinde düşünmek yerine başarısızlığı görmezden gelmiş olursunuz. Bu yöntem ise duygusal odaklı yaklaşım olarak tanımlanıyor.

Hatalarımızdan bir şeyler öğrenebileceğimizi bilmek hata yaptığımızda sorunu çözmek adına daha motive olmamızı sağlıyor.

Yapılan araştırmalar da hata yapmanın öğrenme sürecini geliştirdiğini gösteriyor. 2014’te yapılan bir araştırmaya göre bir hareketi gerçekleştirirken hata yaptığımızda, bu hareketi daha ileriki bir zamanda tekrar ettiğimizde beynimiz bunu hatırlıyor ve bu bilgileri hareketi daha başarılı bir şekilde gerçekleştirmede kullanıyor. Bu sayede gerçekleştirmeyi hedeflediğimiz amaca ulaşmaya çalışırken dikkatimizi doğru şekilde yönlendirerek öğrenme sürecini kolaylaştırabiliriz.

Olayları kontrol altında tutmaya çalışmak ya da sürekli başarılı olmak için çabalamak hata yapma korkusu oluşturuyor. Bunun altında yatan en önemli etken ise rekabet ortamında kaybetmek istememek. Oysaki hata yapmak öğrenme isteğini ve yaratıcılığı artırırken, hata yapma korkusu tam tersi etki yaratıyor.

Çok ciddi sonuçları olabilecek kritik durumlarda hata yapmak tabii ki istenmez. Ancak bu gibi durumlar dışında hatalar bize deneyim kazandırırken bir yandan da ortaya çıkan olumsuz sonuçları telafi edebilmek ya da bir daha hata yapmamak için neler yapılabileceği konusunda yol gösterici oluyor. Çünkü beyin yaptığımız hataları kaydediyor ve ihtiyacımız olduğunda bize bu hataları hatırlatıp çözüm üretme sürecinde farklı yollar denememizi sağlıyor.

Kaynaklar:

Yazar Hakkında:
Dr. Öğr. Üyesi Başak Kandemir
Başkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü

İlgili İçerikler

Tıp ve Sağlık

Michigan Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacı uzuvlarını kaybeden insanların (amputelerin) yapmak istedikleri hareketleri düşünerek kontrol edebildiği bir robot el geliştirdi. Dr. Philip P. Vu ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Science Translational Medicine’da yayımlandı.

Tıp ve Sağlık

Çin’de ortaya çıktıktan sonra hızla yayılan yeni tip koronavirüsün neden olduğu COVID-19 hastalığı, dünya genelinde yaklaşık 210.000 insanı etkiledi. SARS-CoV-2 diğer koronavirüs türlerine göre neden hızla yayılıyor ve çok sayıda insanı etkiliyor?

Tıp ve Sağlık

Ellerimizi temiz tutmak, koronavirüs gibi patojenler (hastalık yapıcı mikroorganizmalar ve virüsler) yoluyla yayılan hastalıklardan korunmak için alabileceğimiz önlemlerin başında geliyor. Hatta bazı bilim insanları el hijyenini “kendi kendinize yapabileceğiniz aşı” olarak tanımlıyor. Ancak araştırmalar ellerimizi gerektiği gibi yıkamadığımızda patojenlerin ellerimizde kaldığını gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Kanser, Down sendromu, renk körlüğü gibi pek çok hastalığın kökeninde genler vardır. Ancak bu hastalıkları tedavi etmek için kullanılan geleneksel yöntemlerde sadece belirtiler ortadan kaldırılmaya çalışılıyor, hastalığın kökeninde yer alan genlere bir müdahalede bulunulmuyor.

Tıp ve Sağlık

McMaster Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacının complestatin ve yeni keşfedilmiş corbomycin adlı antibiyotiklerle yaptıkları deneyler, bu antibiyotiklerin bakterilerle daha önceleri bilinenlerden farklı bir biçimde savaştıklarını gösterdi.

Tıp ve Sağlık

Kıyafetlerimizin üretiminde kullanılan iplikçikler çoğu zaman polyester, naylon ve akrilik gibi plastiklerden elde edilir. Yapılan son bilimsel çalışmalar, bu mikroiplikçiklerin denizlerdeki plastik kirliliğinin ana kaynaklarından biri olduğunu gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Hafta sonları tüm aile bir aradayken pazar kahvaltıları nasıl da güzel olur, değil mi? Patatesli omlet, simit, börek, krep, kızarmış ekmek... Bu kadar şeyi yedikten sonra tatlı bir uyku bastırır. Peki ama neden?

Tıp ve Sağlık

Çin’in Wuhan şehrinde ortaya çıkan yeni tip koronavirüsün neden olduğu salgın dünyanın farklı yerlerine hızla yayılıyor. Şu ana kadar 21.000'den fazla kişinin hayatını kaybetmesine neden olan virüs hakkında bilinmesi gerekenleri derledik.

Tıp ve Sağlık

San Diego’daki Kaliforniya Üniversitesinde çalışan Prof. Dr. Karen Christman ve arkadaşları kalp krizi geçirmiş hastaların kalp kaslarını onarmak için bir hidrojel geliştirdi.

Tıp ve Sağlık

Okulda sınav haftasındasınız ve ders çalışırken sürekli bir şeyler atıştırıyorsunuz. Bu durumda muhtemelen “Stresten yiyorum” cevabını verirsiniz. Bazı insanlar stresli oldukları dönemlerde normalde olduğundan daha fazla yemek yer. Stres bazı insanların ise yeme isteklerinin azalmasına neden olur. Peki, stres yeme alışkanlıklarımızı nasıl etkiliyor?