Skip to content Skip to navigation

İdrîsî’nin Yuvarlak Dünya Haritası

Dr. Tuba Sarıgül
29/08/2019 - 18:02

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız. Prof. Dr. Fuat Sezgin anısına hazırladığımız diğer yazılara ulaşmak için tıklayın.

Geçmişte insanlar ticaret, keşif ya da dinî sebeplerle (örneğin hac) uzun yolculuklar yapıyordu. İnsanların seyahat etme istekleri sonucu güvenilir haritaların geliştirilmesi ihtiyacı ortaya çıktı. Günümüzde karada, denizde ya da havada seyahat ederken yönümüzü bulmak için yararlandığımız birçok ekipman var. Ancak geçmişte insanlar çok uzaklara seyahat etmek için haritaları kullanıyordu.

İlk haritalar bilginler, kâşifler, gezginler ve denizciler tarafından çizildi. Geçmişte haritalar çoğunlukla gezginlerin anlattıklarına göre oluşturuluyordu. Ayrıca usturlap gibi aletler kullanılarak yapılan detaylı matematiksel hesaplamalar sayesinde daha güvenilir haritalar hazırlanabiliyordu. Günümüzde ise haritalar uydu teknolojileri ve algılayıcılar kullanılarak çiziliyor.

Prof. Dr. Fuat Sezgin, İslam Uygarlığında Astronomi, Coğrafya ve Denizcilik isimli kitabında, Babillilerin ve Eski Mısırlıların yeryüzünün iki boyutlu bir düzlem üzerinde resmedilmesine yönelik denemeler yaptığını belirtiyor. Milattan sonra ikinci yüzyılda Tyroslu Merinos ve daha genç çağdaşı Ptoleme tarafından astronomi ve matematik yardımıyla elde edilen bilgilere göre Dünya’nın o dönemki gerçeğe en yakın ilk haritası oluşturuldu.

Poteleme’nin Dünya haritasının bir kopyası
Merinos ve Ptoleme’nin çalışmalarında yeryüzü birbirine bağlı bir ana karadan oluşuyordu, Hint ve Atlantik okyanusları ise iç denizler olarak gösterilmişti.

 

Bu çalışmalar matematiksel coğrafyanın temellerini oluşturdu. Dokuzuncu yüzyılda yaşayan Abbasi Halifesi Me’mun matematiksel coğrafyaya bağlı kalınarak yeni bir Dünya haritası hazırlanması emrini verdi.

 
Topkapı Sarayı Koleksiyonu
Abbasi Halifesi Me’mun tarafından 9. yüzyılda hazırlatılan Dünya haritasının 1340 tarihli kopyası
Me’mun’un emriyle ortaya çıkan Dünya haritasında yeryüzü ana karaları okyanus tarafından çevrelenmişti, Afrika deniz yoluyla dolaşılabiliyordu, Hint Okyanusu ise bir açık denizdi.
 

Gümüşten yuvarlak bir Dünya haritası oluşturan İdrîsî, Orta Çağ'ın en önemli coğrafyacılarından biri olarak kabul ediliyor. 

Kuzey Avrupa’nın Ceuta şehrinde doğan İdrîsî, Kurtuba’dan Sicilya’ya gelerek Norman Kralı II. Roger tarafından bir Dünya haritası hazırlamakla görevlendirmişti. İdrîsî yetmiş tane bölge haritası hazırladı. İdrîsî’nin hazırladığı harita parçaları, yuvarlak bir Dünya haritası oluşturuyordu. İdrîsî üzerine Dünya haritasının işlendiği gümüşten bir küre yapmıştı.

İdrîsî’nin Dünya haritası
Bugün kullanılan haritalardan farklı olarak Müslüman bilginler tarafından hazırlanan haritalarda güney haritanın yukarısında, kuzey ise haritanın aşağısında gösteriliyordu. İslam’ın kutsal şehri Mekke ise haritanın merkezinde yer alıyordu.
 

İdrîsî, Avrupa, Asya ve Afrika’nın Ekvator’un kuzeyinde kalan bölümlerini haritasında göstermişti. Prof. Dr. Fuat Sezgin, İslam Uygarlığında Astronomi, Coğrafya ve Denizcilik isimli kitabında, Asya kıtasının yeniden şekillendirilerek iyileştirilmesinin yanı sıra Me’mun’un haritasında olmayan bir dizi iç deniz ve nehre yer vermesi nedeniyle İdrîsî’nin haritasının önceki haritalara göre dikkat çekici nitelikte olduğunu söylüyor.

İdrîsî’nin Ufukları Geçmek İsteyen İçin Bir Eğlence isimli kitabı Orta Çağ’da yazılmış en önemli coğrafya eseri olarak kabul ediliyor.

Binlerce gezginle birebir görüşen İdrîsî daha önceki haritalarda bulunmayan yerleri gösterdiği doğru haritalar hazırladı. İdrîsî’nin haritası sonraki yıllarda Avrupa’da çizilen haritalar üzerinde derin izler bıraktı. 

Geçmişte insanlar merak ettikleri sorulara cevap bulmak için bilmedikleri yerlere uzun yolculuklar yapmış, geri döndüklerinde ise elde ettikleri bilgileri başka insanlara aktarmak için seyahatnameler kaleme almış ve haritalar oluşturmuştu. Bu çalışmalar modern haritaların hazırlanmasına ve insanların yeryüzünü keşfetme macerasına önemli katkılar sağladı.

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Sosyal Bilimler

Bilim Genç olarak nisan ayında objektiflerinizi evinize odaklamanızı istiyoruz. Örneğin evinizdeki çiçeklerin, ilginç tasarımlı nesnelerin, kitaplığınızın sanatsal fotoğrafını çekebilir ya da mutfakta yemek pişirmek gibi bilimsel süreçler içeren günlük aktiviteleri veya gün doğumunu, gün batımını ve bulutları fotoğraflayabilirsiniz.

Sosyal Bilimler

“Sinemada altın yıllar” dönemi olarak adlandırılan 1977-1990 yılları arasında birçok önemli yapım seyirciyle buluştu.

Sosyal Bilimler

2020 yılı, Kazakistan ve İran’ın önerisi; Irak, Rusya ve ülkemizin de desteğiyle UNESCO tarafından “Fârâbî’nin doğumunun 1150. yıl dönümü” ilan edildi. Gelin bu vesileyle Fârâbî’yi daha yakından tanıyalım.

Sosyal Bilimler

Gelişen teknoloji sayesinde iletişimin sınırları genişledi. Artık yalnızca ailemiz ve arkadaşlarımızla iletişim hâlinde değiliz. Peki, bu sanal dünya ne kadar güvenli?

Sosyal Bilimler

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde şubat ayında objektiflerinizi çevrenizdeki sokak lambalarına odaklamanızı istemiştik.Bu süreçte #SokakLambaları etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi.

Sosyal Bilimler

2020 yılı ülkemizin önerisi ve Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan ve Özbekistan’ın desteğiyle, UNESCO tarafından Tonyukuk Yazıtı’nın dikilmesinin 1300. yıldönümü olarak kutlanacak ve bu çerçevede kutlama ve anma etkinlikleri düzenlenecek.

Sosyal Bilimler

İletişim teknolojilerindeki gelişmeler düşünme, algılama ve öğrenme biçimlerimizi değiştirdi. Günümüzde artık  her şey etkileşim hâlinde. Dijital teknolojiler eğitim imkânlarını geliştiriyor ve çeşitlendiriyor.

Sosyal Bilimler

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ocak ayında objektiflerinizi müziğin hayatınızdaki yerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #HayatımdakiMüzik etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. Oylamalar sonucunda ocak ayının en beğenilen fotoğrafı Mehmet Aziz Çakmak’a ait Hayatımdaki Müzik olarak belirlendi.

Sosyal Bilimler

11 Şubat Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde kız öğrenciler Bilim Genç Kafe etkinlikleri kapsamında Ankara, İstanbul ve Samsun’da genç bilim insanlarımız ile buluştu.

Sosyal Bilimler

Bu yıl altıncısı düzenlenen Bilim ve Teknolojide Lider Kadınlar Zirvesi, 22 Şubat 2020 tarihinde Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilecek. Zirve ile ilgili detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.