Skip to content Skip to navigation

İki Yeni Atomaltı Parçacık Bulundu

Dr. Mahir E. Ocak
27/11/2014 - 16:08

Günlük hayatta aşina olduğumuz bütün maddeler, atomlardan meydan gelir. Her ne kadar atom kelimesi Eski Yunancada “bölünemez” anlamına gelse de atomlar daha küçük yapı taşlarından oluşur. Atomların merkezinde, içinde protonlar ve nötronlar bulunan yoğun bir çekirdek vardır. Çekirdek ise bir elektron bulutu tarafından çevrelenir.

Parçacık fiziğinin standart modeline göre elektronlar temel parçacıktır. Yani kendisinden daha küçük bileşenlere bölünemezler. Ancak protonlar ve nötronlar temel parçacık değildirler. Kuark adı verilen temel parçacıkların bir araya gelmesiyle oluşurlar.

Standart modelde doğada serbest halde bulunabilen temel parçacıklara leptonlar denir. Bu gruba ait parçacıkların en bilinen örneği elektrondur. Kuarklar ise kendileri temel parçacık olmalarına rağmen doğada serbest halde gözlemlenemedikleri için lepton sınıfına girmez. Kuarkların bir araya gelmesiyle oluşan ve doğada serbest olarak gözlemlenebilen parçacıklar iki sınıfa ayrılır. Mezon olarak adlandırılan parçacılar iki kuarktan, baryon olarak adlandırılan parçacıklar ise üç kuarktan oluşur. Mezonların ve baryonların, yani kuarklardan oluşan parçacıkların, genel adı ise hadrondur. Protonlar ve nötronlar üç kuarktan oluşan parçacıklar oldukları için baryon sınıfına girer.

Parçacık fiziğinin standart modeline göre çok sayıda parçacık vardır. Ancak bunların çoğunu günlük hayatta gözlemleyemeyiz, çünkü kararsızdırlar. Çeşitli fiziksel süreçler bu parçacıkların oluşmasına sebep olsa da, kısa süre içinde parçalanarak başka maddelere ve enerjiye dönüşürler.

Parçacık fiziği ile ilgili yapılan araştırmaların amaçlarından biri de standart model tarafından varlıkları tahmin edilen, fakat doğada gözlemlenemeyen parçacıkları keşfetmeye ve özelliklerini incelemeye çalışarak standart modeli test etmektir. Böylece kuramdaki muhtemel hataları fark etmek ve kuramı daha da mükemmelleştirmek mümkün olur. Bu amaçla çalışmalar yapan en önemli merkezlerden biri, İsviçre’deki Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN). Yakın zamanlarda yapılan bazı deneyler sırasında standart model tarafından varlıkları tahmin edilen, fakat daha önce gözlemlenememiş iki parçacık keşfedildi. Xi_b ve Xi_b* adı verilen parçacıklar üç kuarktan oluşuyor yani baryon sınıfına giriyor. Yeni keşfedilen parçacıkların kütlesi, protonun kütlesinin yaklaşık altı katı.

 

CERN'deki deneylerde kullanılan bir dedektörün kurulum aşaması

 

1

İlgili İçerikler

Fizik

Arthur Ashkin optik cımbızların icadı, Gérard Mourou ve Donna Strickland ise yüksek yoğunluklu yüksek enerjili lazer atımlarının üretilmesine imkân veren bir yöntem geliştirmeleri sebebiyle Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldü.

Fizik

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde yüzey gerilimi etkisiyle yüzen kâğıttan bir balık tasarlıyoruz.

Fizik

Fosil yakıtların alternatifi olabilecek yenilenebilir enerji kaynaklarının bulunmasına ve yaygınlaştırılmasına yönelik çabalar gün geçtikçe artıyor.

Fizik

Genel görelilik kuramı geliştirildiğinden beri pek çok testten başarıyla geçti. Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan bir makalede araştırmacılar, genel görelilik kuramının tahminleriyle uyumlu sonuçlar elde etti.

Fizik

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde yoğunluk ve basınç kavramlarından yararlanarak kendi kartezyen dalgıcımızı tasarlıyoruz.

Fizik

Metalik mavi renkli kelebekler, yanardöner renkli meyveler, altın rengi kabuğa sahip böcekler... Peki, bu renklerin hiçbirinin kaynağının boyalar ya da pigmentler olmadığını biliyor muydunuz? Öyleyse bu ışıl ışıl parıldayan renkler nasıl ortaya çıkıyor?

Fizik

ABD’de uzunluk ölçüsü olarak metre yerine yard, feet ve inç; kütle ölçüsü olarak kilogram yerine pound ve ons gibi metrik olmayan ölçü birimlerinin kullanılması dikkatinizi çekmiştir. Peki, ABD’de bu ölçü birimlerinin kullanılmasında Karayip korsanlarının da payı olduğunu biliyor muydunuz?

Fizik

Elektrik ve nükleer enerji santrallerinde soğutma amacıyla kullanılan suların büyük kısmı buharlaşarak atmosfere karışır. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde çalışan bir grup araştırmacı bu kayıp suları geri kazanmak için yeni bir yöntem geliştirdi.

Fizik

Mikroakışkan çipler, mikrolitre ve daha küçük hacimlerdeki akışkanların mikro ölçekteki (metrenin milyonda biri) kanallar içerisinde kontrol edilm

Fizik

Baryon grubu parçacıklar üç kuarktan oluşur. Uluslararası bir araştırma grubu, di-Omega olarak adlandırılan bir parçacığın doğada var olabileceğini ileri sürdü. Baryon türü iki omega parçacığının bir araya gelmesiyle oluşan di-Omegaların Avrupa ve Japonya’daki parçacık hızlandırıcılarda üretilebileceği düşünülüyor.