Skip to content Skip to navigation

InSight Mars Kâşifi ve Mars Kabuğunda İlk Çekiç Darbesi

Doç. Dr. Timur Şahin
09/04/2019 - 14:03

NASA/JPL-Caltech

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) tarafından gezegenin iç yapısını incelemek amacıyla Mars’a gönderilen InSight (Interior Exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport) uzay aracı 26 Kasım 2018’de gezegenin yüzeyine inmişti. Uzay aracının konumlandığı, Elysium Planitia (Elysium, Eski Yunancada yaşam sonrası cenneti temsil etmek için kullanılır, Planitia ise Latince düz alan anlamına gelir) olarak adlandırılan bölge Mars’ın ekvatoruna çok yakın. Ayrıca geçmişte volkanik faaliyetlerin gerçekleştiği düşünülen bir bölgenin de yakınında yer alıyor. İniş için özellikle ekvator bölgesine yakın bir alanın seçilmesinin sebebi, uzay aracının kullandığı enerjiyi üzerindeki güneş gözelerinden sağlaması. Ekvator bölgesi yılın her döneminde güneş ışığı aldığı için uzay aracının enerji sıkıntısı yaşaması beklenmiyor.

NASA/JPL-Caltech - Mars Global Surveyor uzay aracı tarafından elde edilen verilerle oluşturulan haritada InSight uzay aracının iniş sahası görülüyor. İniş sahası, Curiosity uzay aracının iniş yaptığı Gale Krateri’ne 600 km uzaklıkta. Haritada yükseltisi en az olan bölgeler koyu mavi ile yükseltisi en fazla olan bölgeler ise beyaz renkte görülüyor. Yeşil ve turuncu bölgeler arasında yaklaşık 4 km yükselti farkı var.

Elysium Planitia, daha önceleri bilimsel araştırmalar için Mars’a gönderilmiş Curiosity (2012), Viking 2 (1976), Spirit (2004) ve Opportunity (2004) uzay araçlarının indiği bölgelere de yakın konumda. InSight’ın deprem dalgaları, ısı taşınımı, gezegenin büyüklüğü ve yapısı ile ilgili ölçümler yaparak Mars’taki kayaçlar ve toprak yapısı hakkında detaylı bilgi toplaması amaçlanıyor.

InSight uzay aracı ve üzerindeki ısıölçer (HP3) ve depremölçer (SEIS) cihazları

InSight’ın üzerinde Mars’taki deprem dalgalarını tespit etmek için Fransız Uzay Ajansı (CNES) tarafından geliştirilen bir depremölçer (SEIS) bulunuyor. Bu depremölçer toprak yapısı hakkında bilgi verecek. Böylece Mars yüzeyine çarpan meteoritlerin oluşturacağı titreşimleri de tespit etmek mümkün olacak. Depremölçer yardımı ile Mars’ın iç yapısının katı mı yoksa sıvı mı olduğu da belirlenmeye çalışılacak.

NASA/JPL-Caltech - InSight uzay aracı depremölçer cihazını Mars yüzeyine yerleştiriyor.

Alman Havacılık ve Uzay Araştırmaları Merkezi (DLR) tarafından geliştirilen ve HP3 adı verilen bir cihaz yardımı ile yüzeyin alt katmanlarındaki ısı akışının ölçülmesi planlanıyor. Isıölçer üzerinde 14 sıcaklık sensörü bulunuyor. Veri toplamak için Mole (Köstebek) olarak adlandırılan sonda yüzeyde delikler açıyor. Kazı işlemi sırasında açığa çıkan ısı HP3 tarafından ölçülen sıcaklıkları olumsuz yönde etkilediğinden, her dört saatlik kazı sonrasında cihaz iki Mars günü için durduruluyor ve soğuması bekleniyor. Bir Mars günü bir Dünya gününden sadece 40 dakika daha uzun. Mole, ilk sondajı 28 Şubat’ta yaptı. Dört saat süren kazı sırasında derinlikleri 18 ile 50 cm arasında değişen delikler açıldı.

Geceleri hızlı bir şekilde soğuyan ve gün ışığında hızla ısınan Kızıl Gezegen üzerinde InSight tarafından gerçekleştirilen yüzey tarama faaliyetlerinin bir Mars yılı yani 687 Dünya günü içinde tamamlanması planlanıyor.   

 

Yazar Hakkında:
Doç. Dr. Timur Şahin
Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Evrendeki toplam madde miktarının %85’ini karanlık madde oluşturur. Karanlık madde ışıkla etkileşmediği için doğrudan görülemez.

Gökbilim ve Uzay

Nisan ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde çıplak gözle görülebilen tek gezegen Venüs.

Gökbilim ve Uzay

Filmlerde görmüşsünüzdür, uzay boşluğuna koruyucu kıyafeti olmadan çıkmak zorunda kalan astronotun kolları ve bacakları donmaya başlar, sonra porselen gibi kırılır. O hâlde uzay çok soğuk olmalı değil mi?  Zavallı uydularımız uzayda donuyor olmalı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimcinin yaptığı çalışmalar WASP-76b adlı bir ötegezegenin atmosferinde demir yağmurları yağdığına işaret ediyor. Dr. D. Ehrenreich ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimci bilinen en büyük kozmik patlamayı gözlemledi. Dünya’ya 390 milyon ışık yılı mesafedeki Yılancı Gökada Kümesi’nde meydana gelen patlama sırasında yayılan enerjinin daha önceleri bilinen en büyük patlamadakinin beş katı kadar olduğu belirtiliyor.

Gökbilim ve Uzay

Bir yıldan uzun süredir Mars’ta görev yapan InSight, bulunduğu bölgede daha önceleri tahmin edilenden on kat daha büyük manyetik alan tespit etti. Uzay aracının gönderdiği veriler, Mars’ın yüzeyindeki manyetik alanın günlük hatta saniyelik olarak değiştiğini gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Mars’ın jeolojik yapısını incelemek için özel olarak tasarlanan InSight aracı, 26 Kasım 2018’de Kızıl Gezegen’in yüzeyine inmişti. InSight’ın topladığı verilerin analiz edilmesiyle elde edilen ilk bilgiler Nature Geoscience’ın özel bir sayısında yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Mart ayında gökyüzünde görebileceğiniz takımyıldızlardan biri, ters soru işaretine benzeyen şekliyle dikkat çeken Aslan Takımyıldızı. Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus -Aslan’ın Kalbi olarak da isimlendirilir- ise bu soru işaretinin noktasını oluşturur.

Gökbilim ve Uzay

2011 yılında uzay mekikleri emekliye ayrıldığından beri NASA astronotları Rusya’nın Soyuz uzay araçları ile uzaya gidiyor. SpaceX şirketinin geliştirdiği Dragon uzay aracı ile yakın zamanda bu durum değişebilir.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda Güneş ile ilgili araştırmaların altın çağının yaşanacağını düşünüyor. Hem yakın geçmişte hayata geçirilen hem de yakın gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projeler sayesinde Güneş bugüne kadar eşi benzeri görülmemiş bir hassasiyetle incelenebilecek.