Skip to content Skip to navigation

Kış Mevsimi Modunuzu Düşürmesin

Dr. M. Bünyamin Yıldırım
30/10/2019 - 17:49

Siz de günlerin kısaldığı, havaların soğuduğu, Güneş’in daha geç doğup daha erken batmaya başladığı bu günlerde kendinizi daha mutsuz, enerjiniz düşük ve bitkin hissediyor musunuz? Cevabınız “evet” ise sizde de mevsimsel depresyon olarak da bilinen mevsimsel duygudurum bozukluğu olabilir. Mevsimsel depresyon genellikle sonbahar aylarında başlayıp kış aylarında devam eder. Daha seyrek görülmekle birlikte ilkbahar ve yaz aylarında da ortaya çıkabilir. Özellikle kadınları ve gençleri etkileyen bu durum Ekvator’a uzak bölgelerde yaşayan insanlar arasında daha yaygın görülür.

Mevsimsel depresyonun sebeplerinden biri, insanlarda ruh hâlini düzenlemekten sorumlu olan serotoninin seviyesindeki azalma olabilir. Serotonin beyinde birçok işlevi olan bir nörotransmitterdir. Nörotransmitterler, beyinde sinir hücreleri arasında iletişimi sağlayan kimyasal maddelerdir. Kış aylarında gündüz süresinin kısalması ve güneş ışınlarının daha eğik açıyla gelmesi nedeniyle güneş enerjisine daha az maruz kalırız. Bu durum vücudumuzda D vitamini üretiminin azalmasına neden olur. D vitamininin beyinde serotoninin sentezlenmesini, salgılanmasını ve işlevini yerini getirmesini kontrol ettiği düşünülüyor. Bu nedenle kış aylarında depresyon belirtilerinin görülmesinin nedeni D vitamini üretiminin azalması olabilir.

Güneş ışığının insanlar üzerindeki olumlu etkileriyle ilgili daha fazla bilgiye Güneş Girmeyen Eve Neden Doktor Girer? başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.

2014’te yapılan bir araştırmada mevsimsel depresyonu olan kişilerde SERT isimli, serotonin taşınmasında rolü olan bir proteinin seviyesinde kış aylarında yaz aylarına kıyasla %5’lik bir artış yaşandığı belirlendi. SERT seviyesinin artması serotonin etkinliğinin azalmasına neden olur. Yaz aylarında güneş ışığı SERT seviyesinin düşük seviyelerde kalmasını sağlar. Ancak yaz mevsiminin bitişiyle güneş enerjisine daha az maruz kalmak, SERT seviyesinin artmasına dolayısıyla serotoninin etkinliğinin azalmasına neden olur.

Ayrıca melatonin hormonunun normalden fazla üretilmesinin mevsimsel depresyonun sebeplerinden biri olabileceği düşünülüyor. Hava karardıktan sonra üretimi artan melatonin uyku hormonu olarak da bilinir. Kış aylarında güneş ışığından yararlandığımız süre kısaldığından melatonin üretimi artar. Bu durum sonbahar ve kış aylarında gün içinde daha uykulu hissetmemize neden olabilir.

Mevsimsel depresyon kadınlarda erkeklere oranla dört kat daha sık görülüyor. Ayrıca mevsimsel depresyon Ekvator’un kuzeyinde ve güneyinde yaşayan insanlar arasında Ekvator bölgesinde yaşayan insanlara kıyasla daha yaygın. Örneğin ABD’nin Florida eyaletinde yaşayan insanlarda mevsimsel depresyon %1 oranında görülürken, Alaska’da bu oran %9. Ayrıca aile üyelerinde geçmişte farklı türlerde depresyon görülen kişilerde mevsimsel depresyonun ortaya çıkma olasılığı daha yüksek. Yapılan araştırmalar mevsimsel depresyonun gençlerde yetişkinlere kıyasla daha yaygın görüldüğünü gösteriyor. Hatta mevsimsel depresyona çocuklarda ve ergenlerde de rastlanabiliyor.

Mevsimsel depresyon tedavi edilmediğinde günlük hayatı olumsuz şekilde etkilemeye başlayabilir ve daha da kötüleşebilir. Bu nedenle mevsimsel depresyonun belirtileri hakkında bilgi sahibi olmak hayli önemli.

 

Bugünlerde sonbahar mevsiminin sonuna yaklaşıyoruz. Haftada en az üç gün fiziksel aktivite yapmak, yeşil yapraklı sebzeler, et ve süt ürünleri tüketmek, sosyal aktivitelere katılmak mevsimsel depresyonun ortaya çıkmasını engelleyebilir. Ayrıca sonbahar ve kış aylarında da güneş ışığından bol bol faydalanmayı ihmal etmemek önemli.

Günün büyük kısmında mutsuz hissetmek ve bu durumun neredeyse her gün ortaya çıkması, normalde yapmaktan hoşlanılan etkinliklerin çok fazla ilgi çekmemesi, aile bireylerinden ve arkadaşlardan uzaklaşıp daha çok tek başına zaman geçirmeyi tercih etmek, okulda ya da işte odaklanmakta zorluk çekmek, sürekli yorgun hissetmek mevsimsel depresyonun diğer belirtilerindendir.

Mevsimsel depresyonun belirtilerinin iki yıldan fazla yaşanması durumunda bir psikiyatriste başvurmak gerekiyor. Mevsimsel depresyon genellikle ilaç, D vitamini takviyesi, ışık terapisi ve psikolojik danışman desteğiyle tedavi edilebiliyor. 

Kaynaklar:

Yazar Hakkında:
Dr. M. Bünyamin Yıldırım
Küre İlçe Devlet Hastanesi 

İlgili İçerikler

Tıp ve Sağlık

San Diego’daki Kaliforniya Üniversitesinde çalışan Prof. Dr. Karen Christman ve arkadaşları kalp krizi geçirmiş hastaların kalp kaslarını onarmak için bir hidrojel geliştirdi.

Tıp ve Sağlık

Okulda sınav haftasındasınız ve ders çalışırken sürekli bir şeyler atıştırıyorsunuz. Bu durumda muhtemelen “Stresten yiyorum” cevabını verirsiniz. Bazı insanlar stresli oldukları dönemlerde normalde olduğundan daha fazla yemek yer. Stres bazı insanların ise yeme isteklerinin azalmasına neden olur. Peki, stres yeme alışkanlıklarımızı nasıl etkiliyor?

Tıp ve Sağlık

Sağlıklı gelişebilmeleri için çocukların düzenli bir biçimde aşılanması çok önemli. Ancak bazen aşı kayıtlarında sıkıntılar yaşanabiliyor. Bazen de ebeveynler çocuklarının hangi aşıları olduğunu ya da hangi aşının zamanının geldiğini unutabiliyor.

Tıp ve Sağlık

Aşırı kilo ve obezite 21. yüzyılın önemli sağlık sorunlarından biri. Özellikle çocukları ve gençleri tehdit eden bu küresel sağlık sorunu şehirleşmiş bölgelerde daha yaygın görülüyor. Çocukluk döneminde obez olan kişiler çoğunlukla yetişkin dönemlerinde de obez oluyor. Bu kişilerin genç yaşta diyabet, kalp damar hastalıkları gibi hastalıklara yakalanma ihtimalleri daha yüksek.

Tıp ve Sağlık

Sevdiğiniz bir sanatçının konserinden çıktınız ve kulağınızın çınladığını hissediyorsunuz. Yüksek sesle müzik dinlemek hayli zevkli ancak sesin şiddetinin belirli bir seviyenin üzerine çıkması sağlık sorunlarına yol açabiliyor.

Tıp ve Sağlık

Boston Çocuk Hastanesinde çalışan Timothy Yu arkadaşları, kişiye özel bir tedavi geliştirdi. İlk bulgular, tedavinin olumlu sonuç verdiğini gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Yapılan araştırmalar son yıllarda depresyonun daha da yaygınlaştığını gösteriyor. Ergenlerde depresyon teşhisinin konulması ise yetişkinlere göre daha zor çünkü ergenlikte doğal olarak görülen psikolojik değişimlerle depresyonun belirtileri birbirine benziyor.

Tıp ve Sağlık

Hiç hata yapmamayı mı yoksa çok sayıda deneme ve yanılmadan sonra başarılı olmayı mı tercih edersiniz? Hata yapmak zaman zaman insanlar tarafından bir eksiklik olarak görülse de araştırmalar hata yapmanın öğrenmeyi olumlu etkilediğini gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Mutluluğumuzun nelere bağlı olduğu konusu tarih boyunca insanların ilgisini çekmiştir. 80 yıl süren araştırma mutluluğu belirleyen en önemli faktörün çevremizdeki insanlarla iyi ve olumlu ilişkiler kurmak olduğunu gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Geçtiğimiz on yılda elde edilen bulgular, kızamık aşısının sadece kızamık hastalığına karşı değil uzun vadede diğer hastalıklara karşı da koruma sağladığını göstermişti. Uluslararası bir araştırma grubunun yakın zamanlarda Science’ta yayımladıkları sonuçlar, bağışıklık sistemindeki hafıza kaybı hipotezinin doğru olduğuna işaret ediyor.