Skip to content Skip to navigation

Kuşlar Manyetik Alanı Nasıl Hissedebiliyor?

Ege Durak
13/08/2019 - 10:20

Bilim insanları, kuşların gagalarındaki bazı hücrelerin pusula işlevi gördüğünü ve bu durumun kuşların uzun ve karmaşık rotalarda yaptıkları yolculuklarda yön bulmalarına yardımcı olduğunu düşünüyordu. Fakat yakın zamanda yapılan bir araştırma, kuşların yönlerini kolaylıkla bulabilmesini sağlayan şeyin gözlerinde bulunan bir protein olduğunu gösterdi. Bilim insanları kuşların bu protein sayesinde Dünya’nın manyetik alanını algılayabildiğini söylüyor. Bu, kuşların “altıncı hisse” sahip olduğu anlamına gelebilir.

Zebra ispinozu ve kızılgerdan üzerinde araştırmalar yapan bilim insanları, kuşların retinalarında (gözde ışığı algılayan sinir hücrelerinin bulunduğu ağ tabaka) bulunan ışığa duyarlı Cry4 adlı bir protein sayesinde manyetik alanı algılayabildiğini düşünüyor.

Kızılgerdan

Cry4 proteini kriptokrom proteinlerinden biridir. Kriptokrom proteinleri uyku-uyanıklık döngüsünü, vücut sıcaklığını, kan basıncını ve hormonların salgılanma düzenini Güneş’in doğuşuna ve batışına yani aydınlık ve karanlık döngüsüne göre ayarlayan biyolojik saatlerde rol oynar. Cry4 proteinin bu işlevinin yanı sıra aynı zamanda kuşların manyetik alanı algılamasında da rol aldığı düşünülüyor.

Cry4 proteinleri ışıkla uyarıldığında bir molekülden diğerine elektron geçişi oluyor. Böylece iki adet eşlenmemiş elektron ortaya çıkıyor. Bu elektronların spinlerinin bulunabileceği iki durum var: Elektronların spinleri aynı yönlü ya da zıt yönlü olabilir. Harici manyetik alanlarla etkileşimler sonucunda bu iki durum arasında geçişler meydana gelebiliyor. Yapılan son araştırmalara göre kuşların manyetik alanı algılamasını sağlayan şey de çevresel manyetik alan ile ışıkla uyarılmış Cry4 proteinlerindeki eşlenmemiş elektronların spinleri arasındaki bu etkileşimler.

Cry4 proteini

Bilim insanları  bu proteine sahip olmayan kuşlar üzerinde araştırma yapılması gerektiğini, böylece daha sağlık sonuçlar elde edilebileceğini düşünüyor.

Kaynaklar:

Yazar Hakkında:
Ege Durak
İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Kimya Mühendisliği Bölümü Öğrencisi
1

İlgili İçerikler

Biyoloji

Oxford Üniversitesinden bilim insanları, şempanzelerin yüzlerini tanımak ve onları doğal yaşam ortamlarında izlemek için yeni bir yapay zekâ teknolojisi geliştirdi. Araştırmanın sonuçları Science Advances dergisinde yayımlandı.

Biyoloji

Fosfat, şeker ve azot içeren baz (adenin, guanin, sitozin ve timin) gruplarının bir araya gelmesiyle oluşan DNA hücrelerimizde kalıtsal bilgiyi taşıyan moleküldür. DNA birbirine sarmal şekilde bağlanmış iki zincirden meydana gelir. Her bir zincir nükleotid olarak isimlendirilen molekül birimlerinin bir araya gelmesiyle oluşur.

Biyoloji

Adli tıp araştırmalarında olay yerinden alınan DNA örneklerinden suçluların belirlenmeye çalışıldığına polisiye dizilerde ya da filmlerde tanık olmuşsunuzdur. DNA dizisindeki kişiye özgü sıralamaları analiz ederek bir DNA örneğinin kime ait olduğunu belirlemeye yarayan yöntem DNA parmak izi olarak isimlendiriliyor. Peki, bu yöntem nasıl çalışıyor?

Biyoloji

Belki sizi şaşırtabilir ama Türkiye’de bir zamanlar çita, aslan, Hazar kaplanı, pars gibi büyük kediler yaşıyordu. Bunlardan çita en son 13. yüzyılda, aslan 19. yüzyılın başlarında, pars ve Hazar kaplanı ise 1970’li yıllarda ülkemizde görülmüş. Günümüzdeyse kedi ailesinden vaşaklar, yaban kedileri, saz kedisi ve karakulak gibi türler, soyları tehdit altında olsa da, hâlen Türkiye’de yaşıyor.

Biyoloji

Güney Amerika’daki sularda yaşayan 250’den fazla türde balığın yön bulmak ve birbirleriyle iletişim kurmak için elektrik ürettiği biliniyor. Ayrıca görünüşleri yılana benzediği için elektrikli yılan balığı olarak adlandırılan türler avlanmak ve kendilerini savunmak için de elektrik kullanıyor.

Biyoloji

Doğada bazı hayvan türlerinin sayısı kıtlık, aşırı avlanma, iklim değişikliği ya da yaşam alanlarının daralması sonucu azalır. Hatta bu durum soylarının tamamen tükenmesine kadar gidebilir. Fakat bazen soyu tükendi diye düşündüğümüz türler uzun bir aradan sonra tekrar ortaya çıkar. Türkiye’deki bu türlerden biri de balık baykuşudur.

Biyoloji

Daha önce arıların sıfırı kavrayabildiği ve bu yüzden soyut matematikle ilgili kavramları anlamlandırabildiği üzerine gerçekleştirilen araştırmayı yürüten ekip arılar üzerinde çalışmaya devam etti ve arıların sembolleri sayılarla eşleştirebildiğini keşfetti.

Biyoloji

ABD’deki Utah Sağlık Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, Clostridia (20-30 ayrı bakteriyi içine alan bir sınıf) ba

Biyoloji

Dünyanın birçok yerinde bulunan kırlangıçkuyruklar yaklaşık 560 türe sahip bir kelebek ailesidir. İsimlerini, bazı türlerin kanatlarının altındaki kuyruğa benzer uzantılardan alırlar. Çoğunlukla tropik bölgelerde yaşarlar.

Biyoloji

Nanomalzemelere dayalı elektrokimyasal biyosensörler ve aptasensör teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları nedeniyle 2015 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. K. Arzum Erdem Gürsan ile bir söyleşi gerçekleştirdik.