Skip to content Skip to navigation

Kütleçekimsel Dalgalar İlk Kez Doğrudan Gözlemlendi

Dr. Mahir E. Ocak
12/02/2016 - 16:31

LIGO dedektörlerinde çalışan araştırmacılar kütleçekimsel dalgaları doğrudan gözlemlemeyi başardıklarını açıkladı. Gözlemlenen dalgaların yaklaşık 1,3 milyar yıl önce iki karadeliğin birleşmesi sırasında yayıldığı düşünülüyor.

Genel görelilik kuramının sonuçlarından biri ivmelenen kütlelerin kütleçekimsel dalgalar yaymasıdır. Bu dalgalar uzayda ışık hızıyla yol alır ve uzayzamanın dokusunda değişikliklere sebep olurlar.

Einstein kütleçekimsel dalgaların varlığını ilk kez öngördüğünde bu dalgaların hiçbir zaman gözlemlenemeyeceğini düşünmüştü. Çünkü kütleçekimsel dalgaların uzayzamandaki etkileri çok zayıftır. Örneğin Samanyolu’ndaki devasa büyüklükte bir yıldızın patlaması sırasında yayılan kütleçekimsel dalgalar, birkaç bin yıl yol alıp Güneş Sistemi’ne vardıkları zaman Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin (150 milyar metre) yaklaşık olarak bir hidrojen atomunun çapı (metrenin on milyarda biri) kadar değişmesine sebep olurlar. Uzayzamandaki bu kadar küçük etkileri doğrudan gözlemlemek ise çok zordur.

Kütleçekimsel dalgaların varlığıyla ilgili ilk kanıt, ikili nötron yıldızı sistemi üzerinde yapılan gözlemlerle dolaylı olarak elde edilmişti. ABD’li gökbilimciler Russel Hulse ve Joseph Taylor, genel görelilik kuramını kullanarak gözlemledikleri sistemin kütleçekimsel dalga yayarak kaybettiği enerji miktarını ve bunun sonucunda sistemin yapısında meydana gelen değişiklikleri hesaplamış ve genel görelilik kuramının tahminlerinin gözlemlerle uyumlu olduklarını göstermişlerdi.

Kütleçekimsel dalgaların doğrudan gözlemlenmesi için kurulmuş bilimsel tesislerden ikisi Lousiana ve Washington’daki LIGO dedektörleri. Birbirine dik olarak konumlamış dörder kilometre uzunluğunda iki lazer interferometresinden (girişimölçer) oluşan bu dedektörlerde yapılan ölçümlerde, lazerlerin senkronizasyonunda (eş zamanlılık) meydana gelen bozulmalar gözlemlenerek kütleçekimsel dalgaların varlığı kanıtlanmaya çalışılıyordu. Yakın zamanlarda araştırmacılar olumlu sonuçlar elde ettiklerini açıkladı. Böylece kütleçekimsel dalgaların varlığıyla ilgili ilk doğrudan kanıtlar elde edilmiş oldu.

Elde edilen sonuçlar sadece genel görelilik kuramını bir kez daha kanıtlamakla kalmıyor. Gelecekte kütleçekimsel dalgaların gözlemlenmesiyle elde edilecek verilerin bugüne kadar cevaplanamamış pek çok bilimsel soruyla ilgili çok önemli bilgiler vermesi bekleniyor.

İlgili İçerikler

Fizik

Evde ve okulda kolayca bulabileceğiniz malzemelerle gerçekleştirebileceğiniz bu etkinlik sayesinde kendi kartezyen dalgıcınızı tasarlayabilirsiniz.

Fizik

Metalik mavi renkli kelebekler, yanardöner renkli meyveler, altın rengi kabuğa sahip böcekler... Peki, bu renklerin hiçbirinin kaynağının boyalar ya da pigmentler olmadığını biliyor muydunuz? Öyleyse bu ışıl ışıl parıldayan renkler nasıl ortaya çıkıyor?

Fizik

ABD’de uzunluk ölçüsü olarak metre yerine yard, feet ve inç; kütle ölçüsü olarak kilogram yerine pound ve ons gibi metrik olmayan ölçü birimlerinin kullanılması dikkatinizi çekmiştir. Peki, ABD’de bu ölçü birimlerinin kullanılmasında Karayip korsanlarının da payı olduğunu biliyor muydunuz?

Fizik

Elektrik ve nükleer enerji santrallerinde soğutma amacıyla kullanılan suların büyük kısmı buharlaşarak atmosfere karışır. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde çalışan bir grup araştırmacı bu kayıp suları geri kazanmak için yeni bir yöntem geliştirdi.

Fizik

Mikroakışkan çipler, mikrolitre ve daha küçük hacimlerdeki akışkanların mikro ölçekteki (metrenin milyonda biri) kanallar içerisinde kontrol edilm

Fizik

Baryon grubu parçacıklar üç kuarktan oluşur. Uluslararası bir araştırma grubu, di-Omega olarak adlandırılan bir parçacığın doğada var olabileceğini ileri sürdü. Baryon türü iki omega parçacığının bir araya gelmesiyle oluşan di-Omegaların Avrupa ve Japonya’daki parçacık hızlandırıcılarda üretilebileceği düşünülüyor.

Fizik

Farklı düğüm yapılarının dayanıklılıkları üzerine pek çok araştırma yapıldıysa da bir düğümün nasıl olup da kendi kendine açıldığına dair bir çalışma yapılmamıştı. Ta ki bir akademisyen küçük kızının ayakkabı bağcıklarının neden sürekli çözüldüğünü merak edene kadar. Bunun üzerine iki öğrencisiyle birlikte koşu sırasında ayakkabı bağcığının ne gibi etkilere maruz kaldığını yakından gözlemledi.

Fizik

Hem bilimsel çalışmalar hem de günlük hayattaki pek çok etkinlik için kendi içinde tutarlı ölçüm birimlerine ihtiyaç vardır. Günümüzde bu amaçla yaygın şekilde kısaca SI olarak adlandırılan Uluslararası Birim Sistemi (Système international d’unités) kullanılsa da henüz arzu edilen düzeye erişilebilmiş değil.

Fizik

Ölçü birimlerine bir standart getirmek için 1790’larda Fransa’da metrik sistem oluşturulmuştu.

Fizik

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı tarafından üniversite öğrencilerine yönelik olarak düzenlenen Girişimcilik ve Yenilikçilik Yarışması, Özel Sektöre Yönelik Lisans Bitirme Tezleri Yarışması ve Öncelikli Alanlarda Üniversite Öğrencileri Proje Yarışması başvuruları bugün başladı.