Skip to content Skip to navigation

Kuvveti Aktaralım

Namdar Gürsönmez
03/01/2019 - 15:37

Günlük hayatta iş yapma kolaylığı sağlamak amacıyla zaman zaman farklı araçlar kullanılır. Kaldıraç, makara, vida, dişli gibi araçlara basit makineler diyoruz. Binlerce yıldır kullanılan bu makineler bir ya da iki parçadan oluşur ve tek bir kuvvetin etkisiyle çalışır. Basit makinelerin bazıları uygulanan kuvvetin sadece yönünü değiştirirken bazıları hem yönünü hem de büyüklüğünü değiştirir. Kuvveti aktarmanın bir yolu da dişli çarkları kullanmaktır. Günlük hayatta bisikletten otomobile, matkaptan gemiye birçok araç gereçte farklı boyut ve türde dişliler kullanılır.

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun atık malzemeler kullanarak dişli çarklarda kuvvetin nasıl aktarıldığını gösteren bir düzenek tasarlayacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 4 adet 9 x 17 cm boyutlarında duralit (bir tarafı boyalı)
  • 1 adet 4 x 4 cm boyutlarında duralit
  • 4 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 5 cm çapında plastik kapak
  • 1 adet 4 cm çapında plastik kapak
  • 1 adet 3 cm çapında plastik kapak
  • 1 adet 3 x 8 cm boyutlarında oluklu plastik
  • 2 adet 28 cm uzunluğunda kalın çöp şiş
  • 1 adet 3 cm uzunluğunda pipet
  • 1 adet 1 cm çapında somun
  • Silikon tabancası ve silikon
  • Tornavida
  • Makas
  • Maket bıçağı
  • Kalem
Uyarı:
Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.
Silikon tabancası kullanılırken dikkatli olunmalıdır.
 

Ne Yapıyoruz?

1. Düzeneğimizin gövde kısmını oluşturmak için 9 x 17 cm boyutlarındaki üç duralitin orta noktasını belirleyip makas ve tornavida yardımı ile çöp şişlerin hareket edebileceği genişlikte birer delik açalım.

 

2. Tahtaları kullanarak 9 x 17 cm boyutlarındaki duralitleri görsellerdeki gibi birbirlerine silikon ile sabitleyelim. Bu işlem yapılırken ortasına delik açtığımız duralitlerden ikisi yan tarafları, biri üst kısmı; ortasına delik açmadığımız duralit ise düzeneğimizin taban kısmını oluşturmalı.

 

3. 3 cm uzunluğundaki pipeti düzeneğimizin üst kısmına 1,5 cm’lik bölümü içte, 1,5 cm’lik bölümü dışta olacak şekilde silikon ile sabitleyelim.

 

4. 5 cm çapındaki kapağın ortasına makas kullanarak çöp şişin geçebileceği bir delik açalım. Çöp şişlerden birini 20 cm ve 8 cm olacak şekilde ikiye bölelim. 20 cm uzunluğundaki çöp şişi pipetin içinden geçirelim. Metal somunu çöp şişin ucuna taktıktan sonra kapağın ortasına silikon ile sabitleyelim.

 

5. 3 cm ve 4 cm çapındaki diğer kapakların ortasına makas kullanarak çöp şişin geçebileceği delikler açalım. 28 cm uzunluğundaki çöp şişi sırasıyla 3 cm çapındaki kapağın ortasındaki delikten, düzeneğimizin yan tarafını oluşturan duralitteki delikten, 4 cm çapındaki kapağın ortasındaki delikten ve diğer taraftaki duralitteki delikten geçirelim. 4 cm çapındaki kapağı silikon ile çöp şişe sabitleyelim.

 

8 cm uzunluğundaki çöp şişi 4 x 4 boyutlarındaki duralitin kenarına silikon ile sabitleyelim. Ardından çevirme kolunu oluşturması için bu duraliti düzeneğin yan tarafındaki çöp şişe silikon ile sabitleyelim.

 

6. Oluklu plastik ile düzeneğin üst kısmındaki çöp şişi silikon ile birbirlerine sabitleyelim.

 

Düzeneğimiz artık çalışmaya hazır.

 

 

Ne OIdu?

Hazırladığımız düzenekteki kolu kuvvet uygulayarak saat yönünde çevirdiğimizde 4 cm çapındaki kapak dönmeye başlar. Oluşan döndürme kuvveti kapak çevresindeki girinti ve çıkıntıların bir dişli çark gibi görev yapması sayesinde 5 cm çapındaki kapağa aktarılır ve onun da dönmesine yol açar.

Bir otomobil sürücüsünün tekerlekleri yönlendirebilmesi için direksiyonu çevirmesi gerekir. Direksiyona uygulanan kuvvet tekerleklere dişli çarklar ile aktarılır. Dişli çark ya da kısaca dişli, üzerinde eşit aralıklarla açılmış dişler bulunan ve bir eksen etrafında dönebilen disk şeklindeki basit makinedir. Motorlardaki parçaların hareketi birbirine aktarması çoğunlukla dişliler aracılığıyla gerçekleşir. Kullanım amaçlarına göre farklı büyüklükte üretilen dişli çarklar bağlanma şekillerine göre aynı ya da zıt yönde dönebilir.

 

Kaynak:

  • Komisyon, 8. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2012.
Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

 

 

İlgili İçerikler

Fizik

Montreal Üniversitesindeki Ötegezegen Araştırmaları Enstitüsünden bilim insanları üç yıl önce keşfettikleri, Dünya’ya yaklaşık 111 ışık yılı mesafedeki K2-18 sistemindeki bir gezegenin atmosferinde su buharı tespit etti.

Fizik

Boğaziçi Üniversitesi Elektroteknoloji Kulübü ve IEEE Öğrenci kolu tarafından düzenlenen Boğaziçi Enerji Zirvesi’nin beşincisi 16 Kasım’da Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Kültür Merkezi’nde gerçekleştiriliyor.

Fizik

Çoğu zaman farkında olmasak da dalga ve dalga hareketinin yaşamın ve hayatımızın her alanında etkisi var. Bazen hayatımızı kolaylaştıran dalgaların bazı zaman da yıkıcı etkileri ile karşılaşıyoruz. Peki, dalgalar olmasaydı hayatımız nasıl olurdu?

Fizik

Nobel Fizik Ödülü’nün 2019 yılı sahipleri Princeton Üniversitesinden James Peebles, Cenova Üniversitesinden Michel Mayor ve Cambridge Üniversitesinden Didier Queloz oldu.

Fizik

Bilim insanları, günlük hava tahmini için çeşitli gözlemler ve ölçümler yapar. Bunların arasında rüzgâr hızı ölçümleri de vardır. Rüzgârın hızını ölçen aletlere anemometre (rüzgârölçer) denir. Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak bir rüzgârölçer tasarlayacağız.

Fizik

Biyokütle ve Kömür Karışımlarından Sıvı Yakıt Üretimi (TRİJEN) projesi sayesinde Türkiye’nin linyit kömürleri sıvı akaryakıtlara ve değerli kimyasal maddelere dönüştürülebiliyor. Böylece düşük enerji içeriğine sahip linyit kömürlerinin etkin, verimli ve çevre dostu bir şekilde ekonomiye kazandırılması mümkün olabilecek.

Fizik

Bu yıl sekizincisi düzenlenen Breakthrough Ödülleri’nde temel fizik alanındaki ödülün sahibi ilk karadelik görüntüsünün elde edilmesi çalışmasını gerçekleştiren araştırmacılar oldu. Ödül kazanan araştırmacılar arasında Türk bilim insanı Prof. Dr. Feryal Özel de bulunuyor.

Fizik

Ay'a ulaşmamızı sağlayan en önemli teknolojilerden biri roketlerdi. Peki, roketler nasıl çalışıyor? Deneyler köşesinin bu etkinliğinde bir araba tasarlayarak Newton'un hareket yasalarını ve roketlerin çalışma prensibini öğreniyoruz.

Fizik

Söz konusu elektronlar, protonlar gibi “noktasal” parçacıklar olduğunda aynı işaretli elektrik yüklerinin birbirini ittiği, zıt işaretli elektrik yüklerinin birbirini çektiği bilinir. Ancak çok sayıda elektrik yüklü noktasal parçacığın bir araya gelmesiyle oluşan “bileşke” parçacıklarda durum farklıdır. 

Fizik

Danimarkalı gökbilimci Ole Christensen Romer, ışık hızını belirlemek için çalışmalar yapan ilk bilim insanlarından biridir. Romer, yaptığı uzun süreli gözlemler sonucunda Jüpiter’in uydularından Io’nun iki tutulması arasında geçen zamanlarda farklılıklar tespit etti.