Skip to content Skip to navigation

Manyetik Alanı Gözlemliyoruz

Namdar Gürsönmez
30/12/2019 - 16:01

Çevrelerinde manyetik alan oluşturan malzemelere mıknatıs denir. Bir mıknatısın kuzey ve güney olarak adlandırılan iki kutbu vardır. Mıknatısın çevresinde oluşturduğu manyetik alanın yönü kuzey kutbunda dışa doğru, güney kutbundaysa içe doğrudur. Birbirine yaklaştırılan iki mıknatısın aynı kutupları birbirini iterken farklı kutupları birbirini çeker. Ayrıca mıknatıslar demir, nikel, kobalt gibi çeşitli metalleri ve bu metallerin alaşımlarını da çeker.

Bir söylenceye göre manyetizmanın farkına varan ilk kişi, sürülerini otlatırken ayakkabılarındaki demir süslerin kayaçlar tarafından çekildiğini hisseden Magnes adlı Manisalı bir çobandır. Manisa bölgesindeki kayaçlarda mıknatıs özelliği gösteren manyetit (Fe3O4) mineralinin bol miktarda bulunması da bu söylenceyi destekler.

Günlük yaşamda kullandığımız mıknatıslar yapay mıknatıslardır. Bu mıknatısların yapımında daha çok demir ve çelikten yararlanılır. Kullanım alanlarına göre farklı şekil ve büyüklüklerde üretilirler.

Dünya’nın kendisi de bir mıknatıstır. Dünya’nın manyetik kuzey ve güney kutupları coğrafi kuzey ve güney kutuplarının yakınında bulunur ve yavaş da olsa hareket eder.

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak mıknatısın çevresinde oluşan manyetik alanı gözlemleyeceğiz.

Nelere İhtiyacımız Var?
•    1 adet 330 ml’lik PET şişe
•    20 adet mini dairesel mıknatıs
•    50 g demir tozu
•    “N”  ve “S” etiketleri
•    20 ml’lik enjektör (sadece dış kısmı kullanılacak)
•    Plastik boru (2 cm çapında ve 4,5 cm uzunluğunda)
•    Huni
•    Makas
•    Çift taraflı bant
•    Silikon tabancası ve silikon

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.

Ne Yapıyoruz?
. Makas kullanarak enjektörün ucundaki ve çevresindeki çıkıntıları keselim.

. Kutupları belirli mıknatısları enjektörün içine yerleştirelim. Plastik boruyu görseldeki gibi enjektör ile birleştirip enjektörün uç kısmına silikon sıkarak sağlamlaştıralım.

. Plastik borunun çevresini çift taraflı bant ile sarıp “N” ve “S” etiketlerini mıknatısların kutuplarına uygun olarak enjektörün dışına yapıştıralım.

. Demir tozlarını huni yardımı ile PET şişenin içine boşaltalım.


. Çift taraflı bandın koruyucusunu sökelim. Mıknatısların içinde bulunduğu tüpü PET şişenin içine yerleştirelim ve tüpü şişenin ağız kısmına yapıştıralım. Şişenin kapağını kapatalım.

. Şişeyi sağa, sola, yukarı ve aşağı hareket ettirelim ve neler olduğunu gözlemleyelim.

Ne OIdu?
Demir, ferromanyetik olarak adlandırılan, manyetik alana maruz kaldığında mıknatıslanan malzemelerin bir örneğidir. Mıknatısı yavaş yavaş hareket ettirdiğimizde demir tozları mıknatıslanarak manyetik alan yönünde hizalanır. Böylece mıknatısın çevresinde oluşturduğu manyetik alanı gözlemlemek mümkün hâle gelir. Alan çizgilerinin mıknatısın uçlarının yakınında daha sık olması manyetik alanın bu bölgelerde daha şiddetli olduğu anlamına gelir.

Kaynak:

  • Komisyon, 8. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2012.
Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Fizik

Deneyler köşesinin yeni etkinliğinde Faraday kafesinin çalışma prensibini ve günlük hayatımızda nerelerde kullanıldığını öğreniyoruz.

Fizik

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak sabit makaralar, kaldıraç ve tekerleklerden oluşan ve bir bileşik makine olan “lastik tekerlekli vinç” düzeneği tasarlayacağız.

Fizik

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde basit bir kondansatör tasarlayıp birçok elektrik devresinde kullanılan bu elektronik devre elemanının çalışma prensibini öğreniyoruz.

Fizik

Yenilenebilir enerji kaynaklarının başında güneş enerjisi geliyor. Ancak güneş ışığından aldığı enerjiyi elektriğe dönüştüren geleneksel fotovoltaik gözeler sadece gündüzleri çalışıyor. Gündüzleri elde edilen enerjiyi geceleri kullanabilmek içinse başka enerji biçimlerine dönüştürüp depolamak gerekiyor.

Fizik

Fren pedalına hafif bir dokunmayla, yüklü bir kamyonun nasıl durduğunu öğrenmek ister misiniz? Sürücü tarafından fren pedalına uygulanan kuvvet, fren hidroliği tarafından balatalara iletilir. Balatalar da tekerleklerle bağlantılı fren disklerini sıkıştırarak aracın yavaşlamasını ve durmasını sağlar.

Fizik

Yarasalar ilgi çekici bir özelliğe sahip: Ses dalgalarını kullanarak tamamen karanlık bir ortamda çevrelerindeki nesnelerin yerini belirleyebiliyorlar. Görme engelli bazı insanların da bu özelliğe sahip olduğu biliniyor.

Fizik

Tasarla ve Yap köşesinin bu etkinliğinde maliyeti uygun malzemeler kullanarak elektrik enerjisi elde edip enerjiyi ışık, hareket ve ses enerjisine dönüştüren bir düzenek tasarlayacağız.

Fizik

Su, elektrik enerjisi kullanılmadan bulunduğu yerden daha yükseğe nasıl taşınabilir? Arşimet bu sorunu milattan önce üçüncü yüzyılda icat ettiği Arşimet vidası ile çözmüştü. Deneyler köşesinin bu etkinliğinde, Arşimet vidası tasarlayarak suyu yukarı taşımak amacıyla kullanılabilecek bir pompa yapıyoruz.

Fizik

Bilim Genç olarak ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı ve İVME-R’de yürütülen çalışmalarla ilgili ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi ve İVME-R Müdürü Prof. Dr. Bilge Demirköz ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Bundan yüzyıllar önce Dünya’nın kendi etrafında dönüp dönmediği, ayrıca Dünya’nın mı Güneş’in etrafında yoksa Güneş’in mi Dünya’nın etrafında dolandığı bilim insanları arasındaki en hararetli tartışma konularından biriydi.