Skip to content Skip to navigation

Manyetik Alanı Gözlemliyoruz

Namdar Gürsönmez
30/12/2019 - 16:01

Çevrelerinde manyetik alan oluşturan malzemelere mıknatıs denir. Bir mıknatısın kuzey ve güney olarak adlandırılan iki kutbu vardır. Mıknatısın çevresinde oluşturduğu manyetik alanın yönü kuzey kutbunda dışa doğru, güney kutbundaysa içe doğrudur. Birbirine yaklaştırılan iki mıknatısın aynı kutupları birbirini iterken farklı kutupları birbirini çeker. Ayrıca mıknatıslar demir, nikel, kobalt gibi çeşitli metalleri ve bu metallerin alaşımlarını da çeker.

Bir söylenceye göre manyetizmanın farkına varan ilk kişi, sürülerini otlatırken ayakkabılarındaki demir süslerin kayaçlar tarafından çekildiğini hisseden Magnes adlı Manisalı bir çobandır. Manisa bölgesindeki kayaçlarda mıknatıs özelliği gösteren manyetit (Fe3O4) mineralinin bol miktarda bulunması da bu söylenceyi destekler.

Günlük yaşamda kullandığımız mıknatıslar yapay mıknatıslardır. Bu mıknatısların yapımında daha çok demir ve çelikten yararlanılır. Kullanım alanlarına göre farklı şekil ve büyüklüklerde üretilirler.

Dünya’nın kendisi de bir mıknatıstır. Dünya’nın manyetik kuzey ve güney kutupları coğrafi kuzey ve güney kutuplarının yakınında bulunur ve yavaş da olsa hareket eder.

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak mıknatısın çevresinde oluşan manyetik alanı gözlemleyeceğiz.

Nelere İhtiyacımız Var?
•    1 adet 330 ml’lik PET şişe
•    20 adet mini dairesel mıknatıs
•    50 g demir tozu
•    “N”  ve “S” etiketleri
•    20 ml’lik enjektör (sadece dış kısmı kullanılacak)
•    Plastik boru (2 cm çapında ve 4,5 cm uzunluğunda)
•    Huni
•    Makas
•    Çift taraflı bant
•    Silikon tabancası ve silikon

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.

Ne Yapıyoruz?
. Makas kullanarak enjektörün ucundaki ve çevresindeki çıkıntıları keselim.

. Kutupları belirli mıknatısları enjektörün içine yerleştirelim. Plastik boruyu görseldeki gibi enjektör ile birleştirip enjektörün uç kısmına silikon sıkarak sağlamlaştıralım.

. Plastik borunun çevresini çift taraflı bant ile sarıp “N” ve “S” etiketlerini mıknatısların kutuplarına uygun olarak enjektörün dışına yapıştıralım.

. Demir tozlarını huni yardımı ile PET şişenin içine boşaltalım.


. Çift taraflı bandın koruyucusunu sökelim. Mıknatısların içinde bulunduğu tüpü PET şişenin içine yerleştirelim ve tüpü şişenin ağız kısmına yapıştıralım. Şişenin kapağını kapatalım.

. Şişeyi sağa, sola, yukarı ve aşağı hareket ettirelim ve neler olduğunu gözlemleyelim.

Ne OIdu?
Demir, ferromanyetik olarak adlandırılan, manyetik alana maruz kaldığında mıknatıslanan malzemelerin bir örneğidir. Mıknatısı yavaş yavaş hareket ettirdiğimizde demir tozları mıknatıslanarak manyetik alan yönünde hizalanır. Böylece mıknatısın çevresinde oluşturduğu manyetik alanı gözlemlemek mümkün hâle gelir. Alan çizgilerinin mıknatısın uçlarının yakınında daha sık olması manyetik alanın bu bölgelerde daha şiddetli olduğu anlamına gelir.

Kaynak:

  • Komisyon, 8. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2012.
Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Fizik

Bilim Genç olarak ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı ve İVME-R’de yürütülen çalışmalarla ilgili ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi ve İVME-R Müdürü Prof. Dr. Bilge Demirköz ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Bundan yüzyıllar önce Dünya’nın kendi etrafında dönüp dönmediği, ayrıca Dünya’nın mı Güneş’in etrafında yoksa Güneş’in mi Dünya’nın etrafında dolandığı bilim insanları arasındaki en hararetli tartışma konularından biriydi. 

Fizik

Rice Üniversitesinde Prof. Dr. James M. Tour önderliğinde çalışmalar yapan bir grup araştırmacı, karbon içeren atıklardan grafen üretmeye imkân veren bir yöntem geliştirdi. Araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Fizik

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin Ankara’daki konuğu 2019 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’nü kazanan Dr. Öğr. Üyesi Emine Ülkü Sarıtaş.

Fizik

Tasarla ve Yap köşesinin bu etkinliğinde maliyeti uygun malzemeler ile cisimlerin nasıl elektriklendiğini gösteren bir düzenek tasarlıyoruz.

Fizik

Işık nasıl yayılır? Dalgalar gibi mi yoksa madde parçacıkları gibi mi? Bu soru bir zamanlar bilim dünyasını ikiye bölmüştü. Deneyler köşesinin yeni etkinliğinde ışığın yapısını çift yarık deneyi ile inceliyoruz.

Fizik

Günümüzde güneş gözesi üretmek için yaygın olarak silisyum kullanılıyor. Ancak bu güneş gözeleri hem pahalıya mal oluyor hem de üretim süreçleri çok zahmetli. Yüksek verim elde etmek için silisyum atomlarının çok düzenli bir yapı oluşturması ve bu yapının içine toz ya da başka yabancı maddelerin karışmaması için üretimin tozsuz odalarda yapılması gerekiyor.

Fizik

İster dinleyelim, ister mırıldanalım, ister bir müzik aleti ya da herhangi bir nesne ile müzik yapalım, ister dans ederek eşlik edelim; müzik hayatımızda önemli bir yere sahip. Biz de ocak ayında objektiflerinizi müziğin hayatınızdaki yerine odaklamanızı istiyoruz. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #HayatımdakiMüzik etiketini eklemeyi unutmayın.

Fizik

Geride bıraktığımız yılda bilim ve teknoloji alanında birçok gelişmeye şahit olduk. 2019 yılında gerçekleşen önemli bilimsel ve teknolojik gelişmeleri sizin için derledik.

Fizik

Yakın zamanda gerçekleştirilen deneyler protonun fizikçilerin düşündüğünden %5 daha küçük olduğunu gösteriyor.