Skip to content Skip to navigation

Mayıs Ayında Gökyüzünde Neler Var?

Dr. Tuba Sarıgül
04/05/2017 - 11:15

Mayıs ayı, nisanda olduğu gibi, Jüpiter gözlemi için uygun fırsatlar sunuyor. Jüpiter’i ay boyunca güneşin batışından sonra doğu-güney yönünde ufkun üzerinde gözlemleyebilirsiniz.

Gökyüzünde Başak Takımyıldızı yakınlarında gözlemlenebilecek Jüpiter’in parlaklığı ve görünür büyüklüğü ayın ilerleyen günlerinde yavaş yavaş azalacak. Mayıs ayında Jüpiter’i, Büyük Kırmızı Leke’yi ve Jüpiter’in dört büyük uydusu Io, Europa, Ganymede ve Callisto’yu bir dürbün ya da basit bir teleskop yardımıyla gözlemleyebilirsiniz.

28 Mayıs’ta ise Ganymede, Jüpiter’in önünden geçecek. Türkiye saati ile 01.20’de başlayacak geçiş yaklaşık bir saat sürecek. Bu süreçte Ganymede’in gölgesi Jüpiter’in üzerine düşecek.

Büyük Kırmızı Leke

NASA/JPL/Space Science Institute

Büyük Kırmızı Leke, Jüpiter’in atmosferindeki devasa bir fırtınadır. İlk kez 1664 yılında İngiliz fizikçi Robert Hooke tarafından gözlemlendi. 1800’lü yıllarda yapılan ilk ölçümlerde elips şeklindeki Büyük Kırmızı Leke’nin uzun ekseninin yaklaşık 40.000 km olduğu belirlenmişti. Ancak gözlemler Büyük Kırmızı Leke’nin hızlanarak küçüldüğünü gösteriyor. 2009 yılındaki verilerden, Büyük Kırmızı Leke’nin uzun ekseninin yaklaşık 18.000 km’ye düştüğü anlaşıldı. Yani ilk ölçümlerin yapıldığı zamanda Büyük Kırmızı Leke’nin büyüklüğü Dünya’nın 3 katıyken (Dünya’nın çapı 12.742 km’dir), şimdi sadece Dünya kadar.

7-8 Mayıs’ta Ay ve Jüpiter gökyüzünde birbirine yakın görünecek. 

Ay 12 Mayıs’ta yeröte, 26 Mayıs’ta ise yerberi konumunda. Dünya etrafındaki yörünge hareketi sırasında Dünya’ya en uzak ve en yakın olduğu yeröte ve yerberi konumlarında Ay’ın Dünya ile arasındaki mesafe 357.000 km - 407.000 km arasında değişiyor.

11 Mayıs’ta küresel yıldız kümesi Messier 5 (NGC 5904) gözlem için uygun konumda olacak. M5 küresel yıldız kümesini gökyüzünde Yılan Takımyıldızı yakınlarında bulabilirsiniz. Ancak M5’i çıplak gözle gözlemlemek mümkün değil. Bu nedenle gözlem için bir dürbüne ya da basit bir teleskoba ihtiyacınız olacak.

NASA, Hubble Space Telescope, ESA

Messier 5 küresel yıldız kümesinin Hubble Uzay Teleskobu tarafından çekilen fotoğrafı

Yüzbinlerce hatta milyonlarca yıldızın kütleçekimi etkisiyle bir araya gelmesiyle oluşan küresel yıldız kümeleri, yıldızların yapı içindeki dağılımı genellikle simetrik ve küresel olduğundan bu şekilde isimlendirilir.

Satürn, ayın ilk günlerinde gece yarısına yakın saatlerde güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor ve güneşin doğuşundan önce güney ufkunun üzerinde gözden kayboluyor. Mayıs ayının ilerleyen günlerinde ise daha erken saatlerde doğmaya başlayacak. Satürn’ü gökyüzünde Yay Takımyıldızı’nın batısına bakarak bulabilirsiniz. Bu tarihler Satürn’ün halkalarını gözlemlemek için hayli uygun zamanlar.

NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

14 Mayıs’ta Ay ve Satürn gökyüzünde birbirine yakın görünecek. Her iki gökcismini güneşin doğuşundan önce güney ufkunun üzerinde gözlemleyebilirsiniz.

Yakın zamanda alt kavuşum noktasından çıkan Merkür, Güneş’le arasındaki açısal mesafe küçük olduğundan, ayın ilk günlerinde Güneş’in parlaklığı nedeniyle gözlemlenemiyor.

Merkür 18 Mayıs’ta ise en büyük batı uzanımı konumunda olacak. Merkür en büyük doğu uzanımı ve en büyük batı uzanımı konumlarındayken Güneş’le arasındaki açısal mesafe en büyüktür. Bu konumda olduğu zamanlar Merkür gözlemi için en uygun dönemlerdir. Ancak bu tarihte Merkür güneşin doğuşundan sonra ufkun üzerinde en yüksek noktaya ulaşacağından gözlemlenmesi hayli zor.

24 Mayıs’ta Merkür ve Ay gökyüzünde birbirine yakın görünecek.

Venüs, ay boyunca gün doğumundan önce doğu ufkunun üzerinde gözlemlenebilir. Venüs ile Ay 22 Mayıs’ta gökyüzünde birbirine yakın görünecek. Bu tarihte Ay, Venüs ve Merkür’ü güneşin doğuşundan hemen önce doğu ufkunun üzerinde birlikte gözlemleme imkânı yakalayabilirsiniz.

Mayıs ayında kavuşum noktasına yaklaşmaya devam eden Mars’ı Güneş’in parlaklığı nedeniyle gözlemlemek zor. Bu konumda Güneş ile Mars arasındaki açısal mesafe çok küçük olduğundan Mars birkaç hafta boyunca gözlemlenemeyecek.

NASA

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) tarafından düzenlenen TEKNOFEST İstanbul Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali 20-23 Eylül 2018 tarihlerinde, İstanbul Yeni Havalimanı (İGA) yerleşkesinde gerçekleştiriliyor.

Gökbilim ve Uzay

Ay tutulması sırasında Güneş, Dünya ve Ay tam olarak aynı hizadayken Dünya, Güneş ile Ay’ın arasındadır. Bu durumda Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer. Ancak Ay tutulması sırasında Ay tamamen karanlıkta kalmaz.

Gökbilim ve Uzay

Aslında Dünya da uzayın bir parçası. Ancak “uzay” ifadesi ile çoğunlukla uzayın Dünya...

Gökbilim ve Uzay

Dünya’nın kütleçekimi sıvıların hareketini önemli ölçüde etkiler. Bu nedenle sıvılar Dünya’da ve ağırlıksız bir ortamda, örneğin Uluslararası Uzay İstasyonu’nda farklı şekillerde davranır.

Gökbilim ve Uzay

2017 yılında yaşanan önemli bilimsel olaylardan bir derleme...

Gökbilim ve Uzay

Özellikle NASA’nın ve SpaceX’in uzay seyahati alanındaki çalışmaları ile biliyoruz ki planlanan her şey istenildiği gibi giderse insanoğlu 2030’lu yıllarda başka bir gezegene ilk defa ayak basacak. 1965 yılında Mars’a ilk uydunun gönderilmesinden bu yana Mars’a insanlı uzay görevleri planlanıyor.

Gökbilim ve Uzay

Çıplak gözle kolayca fark edilebilen gökcisimleri (örneğin Güneş, Ay, Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerin bazıları, bazı yıldızlar) antik dönemlerden beri biliniyor. Bu gökcisimlerinin isimleri çoğunlukla Latince, Yunanca ve Arapça kökenli.

Gökbilim ve Uzay

Dünya’ya çarpan göktaşları meteorit olarak isimlendiriliyor. Meteoritler çok değerli jeolojik örnekler. Çünkü insanlı ya da insansız uzay araçlarının henüz gitmediği gökcisimlerinin yapısı hakkında bilim insanlarına doğrudan bulgular sağlayabiliyor.

Gökbilim ve Uzay

NASA’nın Juno uzay aracının Temmuz 2017’de Jüpiter’deki devasa fırtına olan Büyük Kırmızı Leke’nin üzerinden geçerken elde ettiği verilerden, fırtınanın gezegenin atmosferinin çok derinlerine kadar indiği anlaşıldı.

Gökbilim ve Uzay

Ses bir mekanik dalgadır ve yayılmak için bir ortamın varlığına ihtiyaç duyar. Örneğin bir enstrümandan çıkan sesler havadaki...