Skip to content Skip to navigation

Modern Tıbbın Geleneksel Aletleri

Dr. Tuba Sarıgül
31/07/2019 - 15:13

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı ilan edildi. Bilim Genç olarak, 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız. Prof. Dr. Fuat Sezgin anısına hazırladığımız diğer yazılara ulaşmak için tıklayın.

936 ile 1013 yılları arasında Endülüs’te yaşayan Ebü’l Kasım Halef bin Abbas Zehrâvî isimli Müslüman bilgin, Et-Tasrif isimli tıp ansiklopedisinin üç bölümünü cerrahi aletlere ayırmıştı. Prof. Dr. Fuat Sezgin, İslam Uygarlığında Mimari, Geometri, Fizik, Kimya kitabında, Zehrâvî’nin cerrahiye ayırdığı bölümlerde 200’den fazla cerrahi aleti resimli olarak açıkladığını belirtiyor. Zehrâvî’nin kitabı yazıldıktan yaklaşık 200 yıl sonra Latinceye çevrildi ve Avrupa’da uzun yıllar kaynak olarak kullanıldı.

Zehrâvi, Et-Tasrif kitabında farklı hastalıkların tedavisinde kullanılan cerrahi yöntem ve aletleri ayrıntılı olarak açıklamıştı. Böylece uygulamaya dayalı hekimliğin temellerini oluşturmuştu.

Zehrâvî tarafından ilk defa kullanılan tıp uygulamalarından biri açık yaraların dikişle kapatılması yöntemiydi. Bu yöntem günümüzde neredeyse bütün ameliyatlarda kullanılmaya devam ediliyor. Zehrâvî bu yöntemi, Avrupa’da dikiş yöntemini uygulayan ilk kişi olarak kabul edilen Fransız doktor Ambroise Pare’den beş asır önce kullanmıştı. 1001 İcat: Dünyamızda İslam Mirası kitabında, Zehrâvî’nin hayvan bağırsağını ameliyatlarda dikiş ipi olarak kullandığı belirtiliyor. Ayrıca açık yaralarda kanamayı durdurmak için pamuğu ilk kez kullanan da Zehrâvî’ydi.

Zehrâvî diş tedavisine yönelik yöntemler ve aletler de geliştirmişti. Örneğin eksik dişlerin yerine hayvan kemiklerinden yapılan yapay dişler kullanmıştı. Ayrıca altın ya da gümüş teller kullanarak sallanan dişleri sağlam dişlere bağlamıştı. Prof. Dr. Fuat Sezgin, İslam Uygarlığında Mimari, Geometri, Fizik, Kimya kitabında, Zehrâvî’nin kullandığı dişçilik aletlerinin modellerinin fotoğraflarına yer veriyor. Aşağıda çizimleri yer alan aletlerden bazılarının bugün diş hekimlerinin kullandığı aletlere benzerliği dikkat çekiyor.

Et-Tasrif kitabında yer alan ve diş taşı tedavisinde kullanılan aletlere ait çizimler

Zehrâvî kulak-burun-boğaz hastalıklarının tedavisi için de çeşitli yöntemler geliştirmişti. Örneğin bademcik ameliyatlarında dili aşağıda tutan bir pens kullanarak şişen bademciği bir kancayla çekip neşter benzeri bir alet kullanarak çıkarıyordu.

Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam Uygarlığında Mimari, Geometri, Fizik, Kimya kitabında, Zehrâvî’nin bademcik ameliyatlarında kullanılan pens (solda) ve bademcikleri çıkarmakta kullanılan neşter (sağda) çizimlerine göre yapılan modellerin fotoğraflarına yer veriliyor.

Zehrâvî, kemik kırıklarının ve eklem yüzeylerinin ayrılması sonucu oluşan çıkıkların yerleştirilmesinde, idrar yolu ve kesesindeki taşların kırılması ve çıkarılmasında, ortopedi ameliyatlarında ve genel cerrahi operasyonlarında kullanılan farklı yöntemler ve aletler geliştirmişti. Yani günümüzden bin yıldan fazla zaman önce, hastaların hastanelerde o dönemin koşullarına uygun tedavi yöntemleri uygulanarak iyileştirilmesi için çalışmalar yapılıyordu.

İslam dünyasında Zehrâvî’den başka tıp alanında çığır açan çalışmalar yapmış bilginler de var. 11. yüzyılda yaşayan İbn Sînâ bu bilginlerden biri.

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Sosyal Bilimler

2020 yılı, Kazakistan ve İran’ın önerisi; Irak, Rusya ve ülkemizin de desteğiyle UNESCO tarafından “Fârâbî’nin doğumunun 1150. yıl dönümü” ilan edildi. Gelin bu vesileyle Fârâbî’yi daha yakından tanıyalım.

Sosyal Bilimler

Gelişen teknoloji sayesinde iletişimin sınırları genişledi. Artık yalnızca ailemiz ve arkadaşlarımızla iletişim hâlinde değiliz. Peki, bu sanal dünya ne kadar güvenli?

Sosyal Bilimler

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde şubat ayında objektiflerinizi çevrenizdeki sokak lambalarına odaklamanızı istemiştik.Bu süreçte #SokakLambaları etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi.

Sosyal Bilimler

2020 yılı ülkemizin önerisi ve Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan ve Özbekistan’ın desteğiyle, UNESCO tarafından Tonyukuk Yazıtı’nın dikilmesinin 1300. yıldönümü olarak kutlanacak ve bu çerçevede kutlama ve anma etkinlikleri düzenlenecek.

Sosyal Bilimler

İletişim teknolojilerindeki gelişmeler düşünme, algılama ve öğrenme biçimlerimizi değiştirdi. Günümüzde artık  her şey etkileşim hâlinde. Dijital teknolojiler eğitim imkânlarını geliştiriyor ve çeşitlendiriyor.

Sosyal Bilimler

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ocak ayında objektiflerinizi müziğin hayatınızdaki yerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #HayatımdakiMüzik etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. Oylamalar sonucunda ocak ayının en beğenilen fotoğrafı Mehmet Aziz Çakmak’a ait Hayatımdaki Müzik olarak belirlendi.

Sosyal Bilimler

11 Şubat Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde kız öğrenciler Bilim Genç Kafe etkinlikleri kapsamında Ankara, İstanbul ve Samsun’da genç bilim insanlarımız ile buluştu.

Sosyal Bilimler

Bu yıl altıncısı düzenlenen Bilim ve Teknolojide Lider Kadınlar Zirvesi, 22 Şubat 2020 tarihinde Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilecek. Zirve ile ilgili detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Sosyal Bilimler

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin Samsun’daki konuğu Ondokuz Mayıs Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ayşenur Büyükgöze Kavas.

Sosyal Bilimler

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin İstanbul’daki konuğu Yıldız Teknik Üniversitesi Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Neslihan Karakuş.