Skip to content Skip to navigation

Nisan Ayında Gökyüzünde Neler Oluyor?

Dr. Tuba Sarıgül
01/04/2018 - 06:00

Gökyüzü Koordinat Sistemi

Dünya üzerindeki bir noktanın konumunu belirlerken enlem ve boylam bilgilerinden yararlanırız. Peki, gökcisimlerinin örneğin yıldızların, gezegenlerin ve uyduların gökyüzündeki konumlarını nasıl belirleyebiliriz?

Dünya’dan baktığımızda gökyüzünü yavaşça hareket eden devasa bir küre şeklinde görürüz. Kürenin yarısı ufkun üzerinde diğer yarısı ise ufkun altındadır. Gökcisimleri, merkezinde Dünya’nın olduğu varsayılan bu kürenin yüzeyindedir. Çok eski zamanlarda insanların Dünya’yı evrenin merkezi olarak düşünmelerinin nedeni belki de bu yanılgıydı (aslında gökcisimlerinin gökyüzündeki konumlarının değişmesinin nedeni Dünya’nın kendi ekseni ve Güneş etrafındaki hareketidir).

Gökcisimlerinin gökyüzündeki konumlarını belirlemek için farklı koordinat sistemleri kullanılır.

Bu sistemlerden biri olan ekvator koordinat sisteminde gökyüzü merkezinde Dünya’nın olduğu devasa bir küreye benzetilir. Yarıçapı sonsuz kabul edilen bu küre gökküre olarak isimlendirilir. Gökkürenin kutup noktaları ve ekvator düzlemi Dünya’nın coğrafi kutupları ve ekvatoru ile çakışır.

Gök ekvatoru, gökküreyi güney ve kuzey yarımküre olmak üzere iki eşit parçaya ayırır. Gökcisimlerinin konumları belirlenirken, Dünya üzerindeki bir noktanın konumunun belirlenmesinde kullanılan enlemin ve boylamın karşılıkları olan “dik açıklık” ve “sağ açıklık” kavramlarından yararlanılır. Örneğin dik açıklık, gök ekvatorunun kuzeyindeki ya da güneyindeki bir gökcisminin gök ekvatoruna derece cinsinden uzaklığını belirtir.

Dik açıklığın başlangıç noktası gök ekvatorudur. 90 derece kuzey dik açıklığıysa kuzey gök kutbudur. Güneş ışınlarının ilkbaharda ekvatora dik geldiği anda Güneş’in bulunduğu nokta sağ açıklığın başlangıç noktası kabul edilir. Bu nokta gök ekvatoruyla Dünya’nın yörünge düzleminin yani tutulum çemberinin iki kesişim noktasından biridir.

Gökyüzü koordinat sistemlerinde mesafelerin açılarla ifade edildiğini söylemiştik. Bir gökcisminin (örneğin Ay, gezegenler, gökadalar ya da bulutsular) gökyüzünde görünen büyüklüğü, iki gökcismi arasındaki mesafe ya da bir gökcisminin ufkun üzerindeki yüksekliği açı değerleri ile verilir. Örneğin 2 Nisan’da gökyüzünde birbirine yakın görünecek Mars ve Satürn arasındaki mesafe yaklaşık 1 derece olacak ve her iki gökcismi ufkun üzerinde yaklaşık 25 derece yükselecek.

Peki, gökyüzündeki bu mesafeleri nasıl ölçebiliriz? Aslında bu sorunun cevabı hayli basit: elimizle. Bir parmağımızın ucunun genişliği yaklaşık 1 derece, yumruğumuzun genişliği yaklaşık 10 derece, bir karışımızın genişliği ise yaklaşık 20 derecedir. Siz de 30 Nisan’da dolunay evresindeyken Ay’ın açısal büyüklüğünü elinizle ölçmeyi deneyebilirsiniz.

Nisan Ayında Ay ve Gezegenler

Ay, yörünge hareketi sırasında 8 Nisan’da Dünya’ya en uzak, 20 Nisan’da ise en yakın konumda olacak. Bu konumlardayken iki gökcismi arasındaki mesafe sırasıyla 404.150 km ve 368.715 km.

Merkür, 1 Nisan’da alt kavuşum noktasında yani Merkür yörünge hareketi sırasında Güneş ile Dünya arasından geçecek. Bu konumdayken Merkür ile Güneş arasındaki açısal mesafe çok küçük olduğundan Merkür birkaç hafta boyunca Güneş ile doğup Güneş ile batacak. Merkür nisan ayının ortasından sonra doğu ufkunun üzerinde gün doğumundan hemen önce ortaya çıkmaya başlayacak. Merkür, 29 Nisan’da en büyük batı uzanımı konumunda.

Venüs, nisan ayı boyunca Güneş’in batışından sonra batı ufkunun üzerinde olacak. Batı gökyüzünün en parlak cismi olan ve nisan ayının ilerleyen günlerinde ufkun üzerinde giderek yükselen Venüs, ayın son günlerinde yaklaşık iki saat boyunca gözlemlenebilecek.

Nisan ayının son günlerinde birbirlerine yaklaşan Venüs’ü ve Ülker Açık Yıldız Kümesi’ni birlikte gözlemleyebilirsiniz. Yedi Kız Kardeş ve Yedi Kandilli Süreyya olarak da bilinen Ülker Açık Yıldız Kümesi görece genç yıldızlardan oluşur.

Mars, nisan ayının başında gece yarısından yaklaşık üç saat sonra güneydoğu ufkunun üzerinden Satürn’le birlikte doğuyor. Mars ve Satürn 2 Nisan’da yakın görünümde. Her iki gezegeni Yay Takımyıldızı’nda bulabilirsiniz. Ayın ilerleyen günlerinde daha erken doğmaya ve Satürn’den uzaklaşmaya başlayan Mars, şafak vakti güneşin aydınlığında kayboluncaya kadar gözlemlenebilir.

Jüpiter, nisan ayında gece yarısından önce doğu ufkundan doğacak. Jüpiter ay boyunca Aslan Takımyıldızı’nda olacak. 3 Nisan’da Jüpiter ve Ay yakın görünümde. Her iki gökcismi Güneş’in doğuşundan yaklaşık üç saat önce ufkun üzerinde en yüksek noktaya ulaşacak.

Satürn, nisan ayı boyunca gece yarısından kısa süre sonra güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor. Gün aydınlanana kadar gözlemlenebilecek Satürn’ü Yay Takımyıldızı’nda bulabilirsiniz. Satürn 7 Nisan’da Ay ile yakın görünümde. Bu tarihte Satürn, Mars ve Ay’ı güney-güneydoğu ufkunun üzerinde birlikte gözlemleyebilirsiniz.

1 Nisan saat 23.00, 15 Nisan saat 22.00 ve 30 Nisan saat 21.00’de gökyüzünün genel görünümü

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Bir grup araştırmacı, uydu verilerini kullanarak nehir havzalarındaki su seviyelerinin değişimini tahmin etmeye imkân veren bir yöntem geliştirdi. Konu ile ilgili bir makale Dr. Eva Boergens ve arkadaşları tarafından Journal of Hydrology’de yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Dünya’ya 200 milyon ışık yılı uzaklıktaki Herkül Takımyıldızı’nda AT2018cow adı verilen bir gökcismi hızla parlaklaştıktan sonra kısa süre içinde sönükleşmişti. Uluslararası bir araştırma grubu bu olayın bir karadelik ya da bir nötron yıldızı gibi yoğun bir gökcisminin doğumu olduğunu ileri sürdü.

Gökbilim ve Uzay

1 Şubat’ta Ay, Venüs, Jüpiter ve Satürn Güneş’in doğuşundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde bir arada olacak. Bir sonraki gün ise yeniay evresine yaklaşan Ay ve Satürn çok yakın görünümde.

Gökbilim ve Uzay

Bilim Genç sesli yayınının yeni bölümünde Dr. Öğr. Üyesi Emre Sermutlu, Kepler’in üçüncü yasasını yapay uyduların ve Ay’ın yörünge yarıçapları ve yörüngelerinde dolanma süreleri arasındaki ilişki üzerinden açıklıyor.

Gökbilim ve Uzay

Uzay görevlerinde kullanılacak ekipmanların çok düşük sıcaklık, vakum, yüksek enerjili ışınlar ve parçacıkların zararlı etkileri gibi uzaydaki zorlu koşullarda uygun şekilde çalışması gerekiyor. Bu nedenle bu sistemlerin uzay ortamında kullanılmadan önce test edilmesi gerekiyor.

Gökbilim ve Uzay

Dünyanın en büyük ikinci havacılık festivali olan TEKNOFEST heyecanı yeniden başlıyor. TEKNOFEST’in teknoloji yarışmaları için başvurular 28 Şubat’a kadar devam edecek. Kazanan takımları, toplamda 2 milyon TL’nin üzerinde bir ödül bekliyor.

Gökbilim ve Uzay

Voyager 2, 5 Kasım’da yıldızlararası uzaya girdi. Şu an Dünya’ya yaklaşık 18 milyar kilometre uzaklıkta olan uzay aracının gönderdiği veriler, Voyager 2’nin güneşkürenin dışına çıktığını gösteriyor. Daha önce Voyager 1 de 2012 yılında uzayın başka bir bölgesinde güneşkürenin dışına çıkmıştı.

Gökbilim ve Uzay

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız.

Gökbilim ve Uzay

Dergimizin 31 Aralık 2017 tarihinden beri Yayın Danışma Kurulu Üyeliğini yürüten, Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bö

Gökbilim ve Uzay

NASA’ya ait Yeni Ufuklar uzay aracı Kuiper Kuşağı’ndaki bir gökcisminin yaklaşık 28.000 kilometre yakınından geçti. Dünya’ya ulaşan ilk görüntülerde Ultima Thule adı verilen gökcisminin birbirine kaynaşmış iki küreden oluştuğu görülüyor.