Skip to content Skip to navigation

Nisan Ayında Gökyüzünde Neler Oluyor?

Dr. Tuba Sarıgül
01/04/2018 - 06:00

Gökyüzü Koordinat Sistemi

Dünya üzerindeki bir noktanın konumunu belirlerken enlem ve boylam bilgilerinden yararlanırız. Peki, gökcisimlerinin örneğin yıldızların, gezegenlerin ve uyduların gökyüzündeki konumlarını nasıl belirleyebiliriz?

Dünya’dan baktığımızda gökyüzünü yavaşça hareket eden devasa bir küre şeklinde görürüz. Kürenin yarısı ufkun üzerinde diğer yarısı ise ufkun altındadır. Gökcisimleri, merkezinde Dünya’nın olduğu varsayılan bu kürenin yüzeyindedir. Çok eski zamanlarda insanların Dünya’yı evrenin merkezi olarak düşünmelerinin nedeni belki de bu yanılgıydı (aslında gökcisimlerinin gökyüzündeki konumlarının değişmesinin nedeni Dünya’nın kendi ekseni ve Güneş etrafındaki hareketidir).

Gökcisimlerinin gökyüzündeki konumlarını belirlemek için farklı koordinat sistemleri kullanılır.

Bu sistemlerden biri olan ekvator koordinat sisteminde gökyüzü merkezinde Dünya’nın olduğu devasa bir küreye benzetilir. Yarıçapı sonsuz kabul edilen bu küre gökküre olarak isimlendirilir. Gökkürenin kutup noktaları ve Ekvator düzlemi Dünya’nın coğrafi kutupları ve ekvatoru ile çakışır.

Gök ekvatoru, gökküreyi güney ve kuzey yarımküre olmak üzere iki eşit parçaya ayırır. Gökcisimlerinin konumları belirlenirken, Dünya üzerindeki bir noktanın konumunun belirlenmesinde kullanılan enlemin ve boylamın karşılıkları olan “dik açıklık” ve “sağ açıklık” kavramlarından yararlanılır. Örneğin dik açıklık, gök ekvatorunun kuzeyindeki ya da güneyindeki bir gökcisminin gök ekvatoruna derece cinsinden uzaklığını belirtir.

Dik açıklığın başlangıç noktası gök ekvatorudur. 90 derece kuzey dik açıklığıysa kuzey gök kutbudur. Güneş ışınlarının ilkbaharda ekvatora dik geldiği anda Güneş’in bulunduğu nokta sağ açıklığın başlangıç noktası kabul edilir. Bu nokta gök ekvatoruyla Dünya’nın yörünge düzleminin yani tutulum çemberinin iki kesişim noktasından biridir.

Gökyüzü koordinat sistemlerinde mesafelerin açılarla ifade edildiğini söylemiştik. Bir gökcisminin (örneğin Ay, gezegenler, gökadalar ya da bulutsular) gökyüzünde görünen büyüklüğü, iki gökcismi arasındaki mesafe ya da bir gökcisminin ufkun üzerindeki yüksekliği açı değerleri ile verilir. Örneğin 2 Nisan’da gökyüzünde birbirine yakın görünecek Mars ve Satürn arasındaki mesafe yaklaşık 1 derece olacak ve her iki gökcismi ufkun üzerinde yaklaşık 25 derece yükselecek.

Peki, gökyüzündeki bu mesafeleri nasıl ölçebiliriz? Aslında bu sorunun cevabı hayli basit: elimizle. Bir parmağımızın ucunun genişliği yaklaşık 1 derece, yumruğumuzun genişliği yaklaşık 10 derece, bir karışımızın genişliği ise yaklaşık 20 derecedir. Siz de 30 Nisan’da dolunay evresindeyken Ay’ın açısal büyüklüğünü elinizle ölçmeyi deneyebilirsiniz.

Nisan Ayında Ay ve Gezegenler

Ay, yörünge hareketi sırasında 8 Nisan’da Dünya’ya en uzak, 20 Nisan’da ise en yakın konumda olacak. Bu konumlardayken iki gökcismi arasındaki mesafe sırasıyla 404.150 km ve 368.715 km.

Merkür, 1 Nisan’da alt kavuşum noktasında yani Merkür yörünge hareketi sırasında Güneş ile Dünya arasından geçecek. Bu konumdayken Merkür ile Güneş arasındaki açısal mesafe çok küçük olduğundan Merkür birkaç hafta boyunca Güneş ile doğup Güneş ile batacak. Merkür nisan ayının ortasından sonra doğu ufkunun üzerinde gün doğumundan hemen önce ortaya çıkmaya başlayacak. Merkür, 29 Nisan’da en büyük batı uzanımı konumunda.

Venüs, nisan ayı boyunca Güneş’in batışından sonra batı ufkunun üzerinde olacak. Batı gökyüzünün en parlak cismi olan ve nisan ayının ilerleyen günlerinde ufkun üzerinde giderek yükselen Venüs, ayın son günlerinde yaklaşık iki saat boyunca gözlemlenebilecek.

Nisan ayının son günlerinde birbirlerine yaklaşan Venüs’ü ve Ülker Açık Yıldız Kümesi’ni birlikte gözlemleyebilirsiniz. Yedi Kız Kardeş ve Yedi Kandilli Süreyya olarak da bilinen Ülker Açık Yıldız Kümesi görece genç yıldızlardan oluşur.

Mars, nisan ayının başında gece yarısından yaklaşık üç saat sonra güneydoğu ufkunun üzerinden Satürn’le birlikte doğuyor. Mars ve Satürn 2 Nisan’da yakın görünümde. Her iki gezegeni Yay Takımyıldızı’nda bulabilirsiniz. Ayın ilerleyen günlerinde daha erken doğmaya ve Satürn’den uzaklaşmaya başlayan Mars, şafak vakti güneşin aydınlığında kayboluncaya kadar gözlemlenebilir.

Jüpiter, nisan ayında gece yarısından önce doğu ufkundan doğacak. Jüpiter ay boyunca Aslan Takımyıldızı’nda olacak. 3 Nisan’da Jüpiter ve Ay yakın görünümde. Her iki gökcismi Güneş’in doğuşundan yaklaşık üç saat önce ufkun üzerinde en yüksek noktaya ulaşacak.

Satürn, nisan ayı boyunca gece yarısından kısa süre sonra güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor. Gün aydınlanana kadar gözlemlenebilecek Satürn’ü Yay Takımyıldızı’nda bulabilirsiniz. Satürn 7 Nisan’da Ay ile yakın görünümde. Bu tarihte Satürn, Mars ve Ay’ı güney-güneydoğu ufkunun üzerinde birlikte gözlemleyebilirsiniz.

1 Nisan saat 23.00, 15 Nisan saat 22.00 ve 30 Nisan saat 21.00’de gökyüzünün genel görünümü

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimcinin yaptığı çalışmalar WASP-76b adlı bir ötegezegenin atmosferinde demir yağmurları yağdığına işaret ediyor. Dr. D. Ehrenreich ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimci bilinen en büyük kozmik patlamayı gözlemledi. Dünya’ya 390 milyon ışık yılı mesafedeki Yılancı Gökada Kümesi’nde meydana gelen patlama sırasında yayılan enerjinin daha önceleri bilinen en büyük patlamadakinin beş katı kadar olduğu belirtiliyor.

Gökbilim ve Uzay

Bir yıldan uzun süredir Mars’ta görev yapan InSight, bulunduğu bölgede daha önceleri tahmin edilenden on kat daha büyük manyetik alan tespit etti. Uzay aracının gönderdiği veriler, Mars’ın yüzeyindeki manyetik alanın günlük hatta saniyelik olarak değiştiğini gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Mars’ın jeolojik yapısını incelemek için özel olarak tasarlanan InSight aracı, 26 Kasım 2018’de Kızıl Gezegen’in yüzeyine inmişti. InSight’ın topladığı verilerin analiz edilmesiyle elde edilen ilk bilgiler Nature Geoscience’ın özel bir sayısında yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Mart ayında gökyüzünde görebileceğiniz takımyıldızlardan biri, ters soru işaretine benzeyen şekliyle dikkat çeken Aslan Takımyıldızı. Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus -Aslan’ın Kalbi olarak da isimlendirilir- ise bu soru işaretinin noktasını oluşturur.

Gökbilim ve Uzay

2011 yılında uzay mekikleri emekliye ayrıldığından beri NASA astronotları Rusya’nın Soyuz uzay araçları ile uzaya gidiyor. SpaceX şirketinin geliştirdiği Dragon uzay aracı ile yakın zamanda bu durum değişebilir.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda Güneş ile ilgili araştırmaların altın çağının yaşanacağını düşünüyor. Hem yakın geçmişte hayata geçirilen hem de yakın gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projeler sayesinde Güneş bugüne kadar eşi benzeri görülmemiş bir hassasiyetle incelenebilecek.

Gökbilim ve Uzay

1. TÜBİTAK Liseler Arası İnsansız Hava Araçları Yarışması’nın başvuruları başladı. Başvuru için son tarih 23 Mart 2020.

Gökbilim ve Uzay

5. TÜBİTAK Uluslararası İnsansız Hava Araçları Yarışması başvuruları başladı. Başvurular 23 Mart’a kadar devam edecek ve bu yıldan itibaren çevrimiçi olarak yapılacak. Yarışma 15 - 20 Eylül 2020 tarihleri arasında Gaziantep Alleben Göleti’nde gerçekleştirilecek.

Gökbilim ve Uzay

Bu yıl 23.’sü düzenlenen Uluslararası Gökyüzü Gözlem Şenliği’nin başvuruları başladı. Başvurular 31 Mart’a kadar devam edecek. Etkinliğe bu yıl ilk defa yurt dışından da başvuru yapılabilecek. Şenliğe katılacak 1000 kişi nisan ayının ikinci haftasında kura ile belirlenecek.