Skip to content Skip to navigation

Ocak Ayında Gökyüzünde Neler Görebilirsiniz?

Dr. Tuba Sarıgül
02/01/2019 - 15:25

Ocak ayı iki tutulma olayına ev sahipliği yapıyor.

6 Ocak’ta parçalı Güneş tutulması gerçekleşecek. Tutulma sırasında Ay, Güneş’in yaklaşık %70’ini örtecek. Kuzeydoğu Asya’dan ve Kuzey Pasifik’ten gözlemlenebilecek tutulma Türkiye’den görülemeyecek.

Yılın ilk tam Ay tutulması 21 Ocak’ta gerçekleşecek. Tutulma Türkiye’den de görülebilecek. Ancak Ay, tam tutulmanın başlamasından kısa süre sonra batı ufkundan batacak.

 

Kış Üçgeni

Kış aylarında Kuzey Yarımküre’deki gözlemciler için gökyüzündeki çıplak gözle fark edilebilen en ilgi çekici şekillerden biri Kış Üçgeni’dir. Küçük Köpek Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Prokyon, Avcı Takımyıldızı’nın en parlak ikinci yıldızı Betelgöz ve Büyük Köpek Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Akyıldız (Sirius) Kış Üçgeni’ni oluşturur.

 

Yılın İlk Göktaşı Yağmuru

Dörtlük (Quadrantid) göktaşı yağmuru 3-4 Ocak’ta en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Bu tarihte saatte en fazla 40 göktaşı görülebilir. Dörtlük göktaşı yağmurunun kaynağının 2003 EH1 asteroidi olduğu tahmin ediliyor. Göktaşı yağmuru adını Quadrans Muralis Takımyıldızı’ndan alıyor. Ancak bu takımyıldız Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından oluşturulan takımyıldız listesinde bulunmuyor. Dörtlük (Quadrantid) göktaşı yağmuru sırasında göktaşlarının gökyüzünde ortaya çıktığı nokta Çoban ve Ejderha takımyıldızları arasında yer alıyor.

3 Ocak’ta Dünya, Güneş etrafındaki yörünge hareketi sırasında 2019’daki Güneş’e en yakın (yani günberi) konumuna ulaşacak. Bu konumdayken Dünya ile Güneş arasındaki mesafe 147.099.761 km. Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesi elips şeklindedir. Dünya’nın Güneş’e en yakın ve en uzak konumda olduğu zamanlar iki gökcismi arasındaki mesafe yaklaşık %3 değişir.

Ay 9 Ocak’ta Dünya’ya en uzak, 21 Ocak’ta ise Dünya’ya en yakın konumda. Bu konumlardayken iki gökcismi arasındaki mesafe sırasıyla 406.117 km ve 357.342 km.

Ocak ayında akşam saatlerinde gökyüzünde olan tek gezegen Mars. Venüs ve Jüpiter ay boyunca Güneş’in doğuşundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde görülebilir. Merkür ayın ilk haftası, Satürn ise ayın son haftası şafak vakti gökyüzünde ortaya çıkıyor.

Merkür, ocak ayının ilk günlerinde Güneş’in doğuşundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde kısa süreliğine görülebilir. Bu günlerde Merkür'e Jüpiter ve Venüs de eşlik ediyor. Merkür ile Güneş arasındaki açısal mesafe ayın ilerleyen günlerinde giderek azalıyor ve Merkür Güneş’in parlaklığında kaybolmaya başlıyor. Merkür, 30 Ocak’ta Güneş’in arkasından geçecek.

Venüs, ocak ayında Güneş’in doğuşundan önce gökyüzünde. Ayın ilk günlerinde Güneş’ten yaklaşık üç saat önce doğan Venüs ayın ilerleyen günlerinde daha geç doğmaya başlıyor. Ocak ayının başında Terazi Takımyıldızı’nda olan Venüs ayın sonunda Yılancı Takımyıldızı’na geçiyor. Venüs, 6 Ocak’ta en büyük batı uzanımı konumunda. Bu konumdayken Venüs’ün uzanım açısı (yani Dünya’dan Venüs’e ve Dünya’dan Güneş’e giden doğrultular arasındaki açı) 47 derece.

Mars, Güneş’in batışından sonra güneybatı ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor ve gece yarısına yakın saatlerde batı ufkundan batıyor. Ocak ayında Balıklar Takımyıldızı’nda olan Mars’ın parlaklığı ve görünür büyüklüğü ayın ilerleyen günlerinde azalıyor.

Jüpiter, ocak ayında Güneş’ten yaklaşık bir saat önce güneydoğu ufkunun üzerinden doğacak. Ayın ilerleyen günlerinde parlaklığı hafifçe artan Jüpiter ocak ayı boyunca gün doğumundan önce Venüs’le birlikte gökyüzünde olacak. Jüpiter ve Venüs 22 Ocak’ta gökyüzünde birbirine çok yakın görünecek. Jüpiter, 3 Ocak’ta ve 31 Ocak’ta Ay ile yakın görünümde. Bu tarihlerde Jüpiter ve Ay’ı gün doğumundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde birlikte görebilirsiniz.

Satürn, 2 Ocak’ta Güneş’in arkasından geçecek. Bu nedenle birkaç hafta boyunca gözlenemeyecek Satürn, ocak ayının son haftası Güneş’in doğuşundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkmaya başlayacak.

1 Ocak saat 23.00, 15 Ocak saat 22.00 ve 31 Ocak saat 21.00’de gökyüzünün genel görünümü

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Erboğa Takımyıldızı’nın bir üyesi olan Proxima Centauri, Güneş Sistemi’ne en yakın yıldızdır. 2016 yılında gökbilim alanında yaşanan en önemli gelişmelerden biri, yıldızın etrafında dolanan bir gezegen keşfedilmesi olmuştu. Üstelik Proxima b adı verilen gezenin yaşama elverişli koşullara sahip olma ihtimali de var.

Gökbilim ve Uzay

Antik Çağ’ın Yunan filozoflarından ünlü matematikçi Pisagor, “Tellerin kıpırtısında geometri vardır, küreler arasındaki boşlukların hesaplanmasında da müzik” demiştir. Bundan dolayı, müzik aletlerindeki tellerin uzunluğu ile çıkardıkları sesler arasında bağlantı olduğunu öne süren ilk kişinin de MÖ 6. yüzyılda yaşayan Pisagor olduğu düşünülür.

Gökbilim ve Uzay

2020 yılı Dörtlük (Quadrantid) göktaşı yağmuruyla açılış yapıyor. Yılın ilk göktaşı yağmuru 3-4 Ocak’ta en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Dörtlük göktaşı yağmurunun en yüksek etkinliğe ulaştığı tarihte Ay ilkdördün evresinde. Bu tarihte berrak bir gökyüzünde ve şehir ışıklarından uzakta saatte maksimum 120 göktaşı görülebilir.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimci Tycho Brahe’nin ani ölümü özellikle, gökyüzündeki hareketine kimsenin akıl sır erdiremediği Mars’la ilgili gözlemlerine bir süredir devam eden 30 yaşındaki asistanı Johannes Kepler için büyük bir fırsat demekti.

Gökbilim ve Uzay

Kırımlı amatör gökbilimci Gennady Borisov, 30 Ağustos’ta bir kuyrukluyıldız keşfetmişti. Daha sonraları yapılan gözlemler kuyrukluyıldızın yıldızlararası uzaydan gelen bir “ziyaretçi” olduğunu gösterdi.

Gökbilim ve Uzay

Prof. Dr. Berahitdin Albayrak hocamız geçen yıl 13 Aralık’ta gerçekleşen tren kazası sonucu aramızdan ayrılalı tam bir yıl oldu. Bir insanın hayatını kaybetmesi sevenleri ve ailesi için büyük bir üzüntü kaynağı olmasının yanı sıra bilim dünyası için de büyük bir kayıptır.

Gökbilim ve Uzay

Ay’a giden astronotların Ay’a ulaşması yaklaşık üç gün sürmüştü. İnsanların uzaydaki bir sonraki hedefi Mars. Mars’ın ötesindeki gökcisimlerine örneğin Güneş Sistemi’ndeki diğer gezegenlere ya da Güneş Sistemi’nin dışındaki yıldızlara ulaşmak ise çok daha uzun sürecek.

Gökbilim ve Uzay

Hulk çizgi romanında bilim insanı Dr. Bruce Banner laboratuvarda deneyler yaparken bir kaza geçirir ve gama ışınlarına maruz kalan DNA’ları mutasyona uğrar. Bu yüzden Dr. Banner artık her sinirlendiğinde Hulk adı verilen yeşil bir deve dönüşür.

Gökbilim ve Uzay

Türkiye'nin ilk uzay radyasyonu test altyapısı olma özelliği taşıyan ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı’nın açılışı yapıldı. Test merkezi Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun Sarayköy Nükleer Araştırma Merkezinde kuruldu.

Gökbilim ve Uzay

Yılın son ayında gökyüzünde çıplak gözle gözleyebileceğiniz beş gezegeni de görme fırsatı bulabilirsiniz. Mars ve Merkür aralık ayında Güneş’in doğuşundan önce gökyüzünde. Ayın ilk yarısında Merkür ve Mars'ı Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Spika ile birlikte doğu-güneydoğu ufkunun üzerinde görebilirsiniz.