Skip to content Skip to navigation

Ozon Deliği Neden Antarktika’nın Üzerinde Oluşuyor?

Dr. Tuba Sarıgül
25/08/2016 - 15:16

Ozon deliği atmosferin stratosfer tabakasının bir bölümü olan ozon tabakasında oluşan incelmeye verilen isim. Ozon tabakasındaki incelme çoğunlukla Antarktika’da ilkbahar aylarında belirginleşiyor. Bu olayın Antarktika üzerinde oluşmasının nedeni bu bölgedeki koşulların ozon tabakasında incelmeye sebep olan kimyasal tepkimelerin gerçekleşmesini kolaylaştırması.

Doğal süreçler ve insan kaynaklı etkinlikler sonucu açığa çıkan bazı maddeler ozon molekülleri ile tepkimeye girerek parçalanmalarına neden olabilir. Ancak ozon tabakasındaki incelmenin başlıca sebebi, insan kaynaklı etkinlikler sonucu atmosferdeki miktarı aşırı yükselen klor ve brom. Bu elementler, kararlı yani uzun süre yapısında değişiklik olmadan kalabilen bazı kimyasal bileşiklerde (örneğin deodorantlarda ve buzdolaplarında kullanılan kloroflorokarbonda) bulunabiliyor. Gaz halindeki bu maddeler atmosfere büyük oranda Kuzey Yarımküre’de salınıyor. Stratosfer tabakasına ulaşan bu gazlar atmosferde uzun mesafeler boyunca taşınabiliyor.

Ozon tabakasındaki incelmenin Antarktika üzerinde görülmesinin nedeni, kutup bölgelerinde oluşan stratosferik bulutların (PSC) kimyasal tepkimelerin oluşması için uygun bir yüzey sağlamasıdır. Ozon molekülleri ile tepkimeye girerek parçalanmalarına neden olan maddeler stratosferik bulutların içindeki katı ve sıvı taneciklerin yüzeyinde oluşur.

Bunun yanı sıra Antarktika ile benzer koşullara sahip olmasına rağmen ozon deliğinin neden Kuzey Kutup Bölgesi’nde görülmediği sorusu akla gelebilir. Kutup bölgelerinde stratosferik bulutların oluşabilmesi için hava sıcaklığının -78 santigrat derecenin altına düşmesi gerekiyor. Antarktika’da günlük en düşük ortalama sıcaklık -90 santigrat dereceye kadar düşebiliyor. Kuzey Kutbu’nda ise bu değer yaklaşık -80 santigrat derece. Kuzey Kutbu’nda sıcaklıklar stratosferik bulutların oluşması için gerekli olan sıcaklıklara nadiren ulaşabiliyor. Antarktika’da ise sıcaklıklar yıl içinde çok daha uzun süre bu değerin altında kalabiliyor.

Ozon tabakasındaki incelme hava sıcaklığının çok düşük olduğu dönemlerde ve güneş ışınlarının varlığında ortaya çıkıyor. Bu nedenle ozon deliğinin büyüklüğü Antarktika’da kış aylarında değil, ilkbaharda en büyük boyutlara ulaşıyor.

İlgili İçerikler

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç sesli yayınının yeni bölümünde Prof. Dr. Levent Kurnaz küresel ısınmanın iklim üzerindeki etkilerinden bahsediyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Sarı, turuncu, kırmızı, kahverengi, yeşil, mavi… Çin’in Danxia bölgesinde bulunan Gökkuşağı Dağları fırçayla boyanmış gibi duran renklerin çeşitliliği ile dikkat çekiyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Dışarıdayken susadığımızda hemen bir büfeden ya da marketten plastik şişede su satın alıyoruz. Ancak plastik şişeler sağlığımızı ve çevreyi olumsuz etkileyebiliyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Fotoğrafçılık çoğunlukla sanatsal bir etkinlik olarak düşünülse de doğa fotoğrafları aynı zamanda gözlemlerimizin bulunulan coğrafyaya ve zamana göre kayda geçirilmesini sağlayan bir belge niteliği taşır.

Ekoloji / Çevre Bilim

Güvenli ve rahat bir doğa yürüyüşü için yürüyüşümüzü ve doğaya uyum sağlamamızı kolaylaştıracak bazı ekipmanlara ihtiyaç duyarız. Yanımıza almamız gereken malzemeler doğa yürüyüşünün günübirlik mi, konaklamalı mı olacağına göre değişebilir.

Ekoloji / Çevre Bilim

Doğa fotoğrafçılığı son yıllarda doğaseverlerin yoğun ilgisini çekiyor. Fotoğraf teknolojileri ve dijital teknolojilerdeki ilerlemeler sayesinde çektiğimiz fotoğrafları geçmiştekinden daha kolay paylaşabiliyoruz. Bu sayede doğa fotoğrafları çok daha geniş kitlelere ulaşabiliyor ve çok daha fazla ilgi çekiyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Şehir hayatının gürültüsü, koşturmacası ve karmaşasının üzerimizde oluşturduğu stresin yanı sıra doğaya ve yeşile duyulan özlem içimizde doğaya çıkma isteği uyandırır. Ayrıca doğal hayatı gözlemleme, daha önce ziyaret etmediğimiz yerleri görme ya da yeryüzündeki sıradışı oluşumları keşfetme isteği duyarız. Bu nedenlerle yaşadığımız çevreden uzaklaşıp doğada çeşitli etkinlikler gerçekleştiririz.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ağustos ayında objektiflerinizi su altındaki yaşama, ışık oyunlarına ve ilgi çekici detaylara odaklamanızı istiyoruz.

Ekoloji / Çevre Bilim

Lagünler deniz ya da okyanus gibi büyük su kütlelerine bağlantısı olan sığ göllerdir. “Deniz kulağı” olarak da isimlendirilirler. Dalgaların ve akıntıların taşıdığı kum ve çakıl gibi katı maddeler durgun alanlarda birikerek bir set oluşturur.

Ekoloji / Çevre Bilim

Yakın zamanlara B. Z. Houlton, S. L. Morford ve R. A. Dahlgren tarafından Science’ta yayımlanan bir çalışma, topraktaki azotun yaklaşık dörtte birinin kaynağının kayalar olabileceğine işaret ediyor. Elde edilen sonuçlar azot döngüsünü anlamanın yanı sıra iklim modelleri açısından da önemli olabilir.