Ozon Tabakasındaki İyileşmeye Dair İlk Veriler

NASA

Bilim insanları Antarktika bölgesinde ozon tabakasındaki deliğin küçüldüğünü belirledi.

Atmosferin stratosfer tabakasında bir bölge olan ozon tabakası Güneş’ten gelen zararlı morötesi ışınları soğurarak yeryüzüne ulaşmalarını engeller. Bazı kimyasal maddeler ozon molekülleri ile tepkimeye girerek ozon tabakasının incelmesine neden olur. Bu maddeler insan kaynaklı etkinlikler ya da volkanik patlamalar sonucu açığa çıkabilir.

Ozon tabakasındaki incelme ilk olarak 1985 yılında keşfedildi. Ozon tabakasının incelmesine neden olan kimyasal maddelerden kloroflorokarbonların (buzdolaplarında ve deodorantlarda kullanılıyordu) üretimi ise 1987 yılında Montreal Protokolü ile aşamalı olarak yasaklandı.

NASA

Farklı yıllarda ozon tabakasındaki deliğin büyüklüğündeki değişim

Bu önlemlerin ozon tabakasındaki hasarın iyileştirilmesinde etkisinin olup olmadığı uzun zamandır merak ediliyordu. Temmuz ayında Science dergisinde yayımlanan araştırmada bilim insanları Antarktika bölgesinde ozon tabakasındaki incelmenin azalmaya başladığını belirledi.

Araştırmada eylül aylarında uydu ve hava durumu balonları kullanılarak yapılan ölçümlere göre 2000 yılından itibaren ozon tabakasındaki deliğin yaklaşık 4 milyon km² (Hindistan’ın yüzölçümünden daha büyük bir alan) küçüldüğü tespit edildi. Araştırmacılar üretimi yasaklanan kimyasal maddelerin ozon tabasının iyileşmesindeki etkisini belirleyebilmek için kullandıkları modellemede, ölçümlerin başladığı tarihten itibaren doğal süreçlerin etkisinin aynı kaldığını kabul etti. Bu durumda delikteki küçülmenin yaklaşık yarısının kimyasal maddelerin miktarındaki azalmadan kaynaklandığı anlaşıldı.

Araştırmacıların kullandığı modelleme ayrıca Antarktika bölgesinde ozon tabakasındaki deliğin 2015 yılı Ekim ayında rekor büyüklüğe (25,3 milyon km²) ulaşmasının nedeninin Calbuco Yanardağı’nın patlamasıyla ilişkili olduğunu gösteriyor. Çünkü volkanik patlamalar sonucu açığa çıkan parçacıklar da ozon tabakasının incelmesine dolaylı olarak da olsa katkı sağlıyor.

Kaynaklar:

• http://www.sciencemag.org/news/2016/06/ozone-layer-mend-thanks-chemical-ban
• http://news.mit.edu/2016/signs-healing-antarctic-ozone-layer-0630