Skip to content Skip to navigation

Ses Dalgalarında Hareket

Dr. Tuba Sarıgül
18/07/2014 - 16:59

İsviçre’deki bir laboratuvarda su damlacıklarını, kahve taneciklerini ya da bir kürdanı havada asılı dururken veya hareket ederken görürseniz şaşırmayın. Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü'nden (ETH) araştırmacılar, bir insanın duyabileceğinden biraz daha yüksek frekansta ses dalgaları kullanarak küçük parçacıkları ve sıvı damlacıklarını hem havada asılı tutmayı hem de hareket ettirmeyi başardı. Maddelerin havada asılı halde kalması ve kontrollü bir şekilde hareket ettirilebilmesi özellikle biyokimya ve ilaç sektöründe kullanılan malzemeler açısından yeni ve önemli uygulamaların geliştirilmesine imkân verebilir.

Maddelerin havada asılı kalmasını sağlamak için genellikle manyetik ya da elektrik alan kullanılıyor. Ancak bu yöntemler sadece manyetik özellik gösteren ya da metalik malzemelerde işe yarıyordu. Ses dalgalarının kütleçekiminin üstesinden gelebilmek için kullanılabileceği neredeyse 100 yıldan beri bilinmesine rağmen, havada asılı tutulan cismin kontrollü bir şekilde hareket ettirilebilmesini sağlamak zordu. Bu nedenle bugüne kadar yöntemin pratik uygulamalarını gerçekleştirmek mümkün olmamıştı.

Dimos Poulikakos ve arkadaşları bir potansiyel uygulandığında genişleyen ya da sıkışan piezoelektrik özellikte kristaller kullanarak ses dalgaları üreten platformlar oluşturdu. Bu platformlardan yayılan ses dalgaları üstteki yüzeye çarpana kadar yukarı doğru hareket ediyor. Yüzeye çarptıktan sonra tekrar aşağıya yansıyan ses dalgaları ile yukarı doğru hareket eden ses dalgaları çakıştığında, dalgalar birbirlerini düğüm noktası adı verilen bir bölgede sönümlendiriyor. Bu bölgeye yerleştirilen cisimler her iki yönden gelen ses dalgalarının oluşturduğu basınç nedeniyle bu noktada sıkışıp kalıyor. Böylece ağır cisimlerin havada asılı kalması mümkün oluyor.

Araştırmacılar cisimleri havada belli bir noktada asılı tutmanın yanı sıra platformlar arasında hareket ettirmeyi de başardı. Havada asılı duran parçacığı hareket ettirmek hassas bir denge gerektiriyor. Her biri ses dalgaları üreten platformlar satranç tahtası şeklinde bir araya getirildi ve yaydıkları ses dalgalarının frekansı değiştirilerek damlacığın akustik alan boyunca hareket etmesi sağlandı.

Farklı noktalardaki iki damlacığı hareket ettirerek üçüncü bir noktada bir araya getiren araştırmacılar bu yöntemle farklı uygulamalar da gerçekleştirdi. Örneğin çok net gözlemlenebilen kimyasal bir tepkime veren sodyum ve su, ses dalgalarıyla taşınarak bir araya getirildi. Katı ve sıvı parçacıklarını da ses dalgalarıyla hareket ettiren araştırmacılar, granül kahveyi havada asılı haldeyken su damlasında çözebildi.

Daha önce ses dalgalarını kullanarak çapı birkaç milimetreden büyük cisimleri hareket ettirmek mümkün olmamıştı. Bu yöntem sayesinde şu an sudan yaklaşık üç kat daha yoğun maddeler ses dalgaları üzerinde taşınabiliyor. Araştırmacılar bu sınırı yükseltmek için çalışıyor. Ayrıca ses dalgalarının yansıdığı yüzeyin şeklini değiştirerek gücü daha da artırmak ve böylece daha yoğun maddeleri hareket ettirmek mümkün olabilir.

Araştırmacılardan Chris Benmore cisimleri havada tutmak için ses dalgalarından faydalanan bu yöntemi, ilaç uygulamalarında kullanmak istiyor. Bu sayede kimyasal ilaç bileşenleri yüzeylerle temas nedeniyle oluşabilecek kirlilik riski olmadan bir araya getirilebilir. Bu yöntem ayrıca kendi kaplarına zarar verebilen, aşındırma gücü yüksek ya da zehirli kimyasal maddeler için de kullanışlı olabilir.

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Fizik

Bir katıyı başka bir katının üzerinde kaydırmak kolay değildir. Çok yüksek sürtünme kuvvetiyle baş etmeniz gerekir. Bu durumun bir istisnası ise buzdur. Buz o kadar kaygandır ki buz patencileri neredeyse hiçbir dirençle karşılaşmadan buzun üzerinde kayabilirler.

Fizik

Suyu yukarı yönde taşıyabilen aletlerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar James Watt'ın buhar motorunun keşfine öncülük etti.

Fizik

Suyun kaç derecede kaynadığını biliyor musunuz? Muhtemelen cevabınız 100°C olacaktır. Çünkü suyun deniz seviyesindeki kaynama noktası 100°C’dir. Peki, suyu daha düşük ya da yüksek sıcaklıklarda kaynatmak mümkün olabilir mi?

Fizik

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ekim ayında objektiflerinizi çevrenizdeki müze ve bilim merkezlerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #MüzelerveBilimMerkezleri etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. 

Fizik

Bir grup araştırmacı yeni bir mikromotor geliştirdi. Ultrason dalgalarıyla harekete geçirilen ve manyetizma etkisiyle idare edilen motor, zarar vermeden canlı hücreleri bir yerden başka bir yere taşıyabiliyor.

Fizik

Gaz termometrelerinde ise sıcaklığı ölçülecek malzeme, içerisinde gaz bulunan bir hazneye temas ettirilir ve gazın genleşmesinden ya da büzüşmesinden yararlanılarak sıcaklık ölçümü yapılır.  Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak bir hava termometresi düzeneği tasarlayacağız.

Fizik

Montreal Üniversitesindeki Ötegezegen Araştırmaları Enstitüsünden bilim insanları üç yıl önce keşfettikleri, Dünya’ya yaklaşık 111 ışık yılı mesafedeki K2-18 sistemindeki bir gezegenin atmosferinde su buharı tespit etti.

Fizik

Boğaziçi Üniversitesi Elektroteknoloji Kulübü ve IEEE Öğrenci kolu tarafından düzenlenen Boğaziçi Enerji Zirvesi’nin beşincisi 16 Kasım’da Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Kültür Merkezi’nde gerçekleştiriliyor.

Fizik

Çoğu zaman farkında olmasak da dalga ve dalga hareketinin yaşamın ve hayatımızın her alanında etkisi var. Bazen hayatımızı kolaylaştıran dalgaların bazı zaman da yıkıcı etkileri ile karşılaşıyoruz. Peki, dalgalar olmasaydı hayatımız nasıl olurdu?

Fizik

Nobel Fizik Ödülü’nün 2019 yılı sahipleri Princeton Üniversitesinden James Peebles, Cenova Üniversitesinden Michel Mayor ve Cambridge Üniversitesinden Didier Queloz oldu.