Skip to content Skip to navigation

Sinemada Özel Efektler: 1915-1925 Yılları Arasında Film ve Animasyon Endüstrisinin Yükselişi

Dr. Vedat Güntay
31/01/2019 - 08:47

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından film endüstrisinde değişim ve gelişim süreci olarak adlandırılan 1920’li yıllar başladı. 1940’lı yıllara kadar devam eden süreçte, hareketli görüntü olarak isimlendirilen film yapımında, yeni özel efekt tasarım teknikleri ve yapım yöntemleri ortaya çıktı. Bu yenilikler yalnızca film alanında değil, animasyon ya da canlandırma olarak tanımlanan alanda da farklı icatları ve ilkleri de beraberinde getirdi. Film yapımcıları sanatsal ve teknik kısıtlamaları bu dönemde aşarak, daha önceki dönemde bu alana katkı sağlayan öncülerin on yıllık dönem içinde sinemaya kazandırdığı ve hikâye anlatımında sıklıkla kullanılan özel efekt tasarımını daha da geliştirdiler. ABD’deki Hollywood yapımcıları, film yapım sürecinin olmazsa olmazlarından kamera ve ışık ekipmanlarını daha verimli ve hızlı bir şekilde kullandılar.

1920'lerdeki Bell & Howell marka kamera reklamı

1910’lu yılların başında animasyon sanatçısı Max Fleischer, karakter hareketlerini daha hızlı çizmek istedi ve kardeşleri ile birlikte hareketli görüntü üzerine nesne hareketlerini kare kare çizerek 1915’te patentini aldığı ve “rotoskopi” olarak tanımlanan tekniği icat ettiler. O yıla kadar yapılan animasyonlardaki nesne ve karakterlerin hareketleri doğal ve akıcı görünmüyordu. Bir animasyon tekniği olarak ortaya çıkan rotoskopi o yıllarda elle kare kare çizim yapılan zahmetli bir uygulama iken, günümüzde bilgisayar teknolojileri yardımıyla çekilen ve gişe rekorları kıran filmlerin yapımında animasyon ve görsel efekt tasarımcıları tarafından kullanılıyor. Max Fleischer’in ilk animasyon karakteri Palyaço Koko, rotoskopi tekniğiyle hayat buldu. Evrensel bir karakter oluşturmak isteyen Fleischer, pandomim (sözsüz oyun) aracılığıyla izleyiciyle iletişim kuran palyaço benzeri bir figür yarattı. Bu, görüntüde aşırı metin kullanma ihtiyacını ortadan kaldırmanın yanı sıra rotoskopi tekniğinin gelişimine de katkı sağladı.

Max Fleischer’in ilk animasyon karakteri Palyaço Koko

Max Fleischer, Temel Reis ve Superman gibi ünlü animasyon karakterlerini rotoskopi tekniğiyle yarattı. Fleischer Stüdyoları, ayrıca, rotoskopi ile ürettiği görüntülere hem müzik hem de ses ekleyerek izleyicilere sunan ilk animasyon şirketiydi. Bu zaman dilimi sadece sinemanın değil animasyon sanatının da giderek güçlendiği, özellikle bazı sanatçıların filmlerde hayali hikâyeler ve durumlar yaratmak için animasyonları kullandığı bir dönemdi. Çizgi roman sanatçısı Émile Cohl kısa filmi Fantasmagorie için basit el çizimleri yaptı, yüzlerce çizimi filme aldı ve tamamen animasyonlu karikatürler oluşturdu. 1914 yılında Winsor McCay tarafından yaratılan Dinozor Gertie, kişilik kazandırılan dinozor karakteri olarak ilk defa bir çizgi filmde gösterildi. Çizgi film alanında günümüze de damgasını vuran Walt Disney Animasyon Stüdyosu 1923 yılında Walt Disney tarafından kuruldu.

Winsor McCay tarafından yaratılan Dinozor Gertie karakteri

Film endüstrisinin ilk günlerinden bu yana yapımcılar, film sahnelerini küçük model ve nesneler kullanarak tasarladıkları özel stüdyolarda çektiler. Çünkü çekim mekânlarını yerinde görüntülemek hem pahalıydı hem de pratik değildi. Özel efekt tasarımcıları zamanla bu nesne ve modelleri kullanarak sahne oluşturmada kendilerini geliştirdiler. Binbir Gece Masalları’ndan esinlenilerek çekilen 1924 yapımı Bağdat Hırsızı filmi, göz kamaştırıcı zengin özel efekt sahneleri ile doludur. Bazı sahneleri çok iyi bir şekilde sahnelenen filmde özellikle uçan halı sekansı, özel efekt tasarımcılarının o zamanın üretim tekniklerini kullanarak tasarladıkları çok büyük setlerde çekildi.

Bu yazımızda 1915-1925 yılları arasında üretilen animasyon filmlerine, icat edilen tekniklere, film ve animasyon endüstrisinin yükselişine yer verdik. Gelecek yazımızda 1925 yılı ve sonrasında film endüstrisinin 1940’lı yıllara kadar uzanan döneminde yaşanan gelişmeleri ele alacağız.

 

Yazar Hakkında:
Dr. Vedat Güntay
TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Görsel İletişim Tasarımı Bölümü

İlgili İçerikler

Sosyal Bilimler

James Watt’ın buhar motorunu keşfetmesi Sanayi Devrimi’nin başlangıcı olarak kabul edilir. Watt, buhar motorunu madenlerde ortaya çıkan suyun dışarı pompalanması için bir yöntem ararken geliştirdi. Ancak bu amaçla geliştirilen sistemlerin geçmişi çok daha eskilere dayanıyor.

Sosyal Bilimler

Hollywood’un önde gelen görsel efekt tasarımcıları, stüdyoda üretilen film yapımlarında kullanılan birtakım teknikler geliştirdiler.Bununla birlikle renkli görüntüler film yapım endüstrisinde önemli değişikliklere yol açtı.

Sosyal Bilimler

TÜBİTAK, sergi düzenekleri ve eğitim atölyeleriyle ziyaretçilere bilimi uygulayarak ve deneyerek eğlenceli bir şekilde keşfetme imkânı sunan bilim merkezleri ile ilgili tüm bilgilere internet üzerinden en kolay şekilde ulaşılabilmesi için TÜBİTAK Bilim Merkezleri portalını yayına aldı.

Sosyal Bilimler

Descartes düşünmenin insanı diğer canlılardan ayıran en temel özellik olduğunu ifade etmek için “Düşünüyorum, öyleyse varım” demişti. Ancak çoğu zaman davranışlarımızın sebebi olarak duygularımızı gösteririz. 

Sosyal Bilimler

Minyatür çok ince işlenmiş, küçük boyutlu, kendine has boyama tekniği ve anlatım dili olan geleneksel bir resim sanatıdır. El yazması eserlerde konuya açıklık getirmek amacıyla metni desteklemek için uygulanır. Bu sanatı yapan kişilere nakkaş denir.

Sosyal Bilimler

Spor, sanat, bilim ya da başka birçok alanda başarılı olmanın sırrının tekrar, alıştırma, pratik ya da antrenman yapmaktan geçtiğini biliriz. Peki, bir alanda üst düzey bir başarı elde etmek için ne kadar süre çalışmak gerekir? 

Sosyal Bilimler

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak, 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız.

 

Sosyal Bilimler

Her yıl Almanya’nın Lindau şehrinde ekonomi, fizyoloji veya tıp, kimya, fizik alanlarında Nobel Ödülü kazanmış saygın bilim insanları ile genç araştırmacılar Lindau Nobel Ödüllü Bilim İnsanları Toplantısı’nda bir araya geliyor.

Sosyal Bilimler

Dünya’nın manyetik kutupları sabit değildir, zamanla konum değiştirirler. Manyetik kuzey kutbu, 1831 yılında ilk kez konumu tespit edildiğinde Kuzey Kutbu’nun Kanada sınırları içinde kalan bir bölgesindeydi. Aradan geçen zamanda yaklaşık 2300 kilometre Sibirya’ya doğru sürüklendi. 

Sosyal Bilimler

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı tarafından düzenlenen  Üniversite Öğrencileri Araştırma Proje Yarışmaları başvuruları başladı. Başvurular 10 Mayıs 2019 tarihine kadar devam edecek.