Skip to content Skip to navigation

Tasarımcı ve Mühendis Hayvanlar

Dr. Tuba Sarıgül
15/10/2018 - 12:00

İnsanların en temel ihtiyaçlarından biri barınmadır. Çünkü zorlayıcı çevre koşullarından ve tehlikeli canlılardan korunmak için güvenli bir yuvaya ihtiyaç duyarız. Geçmişte insanlar ağaç ve taş gibi doğal malzemeleri kullanarak barınaklar yapıyordu. Zaman geçtikçe barınma ihtiyacını karşılamanın ötesinde işlevlere sahip yapılar inşa edilmeye başlandı. Köprüler, devasa kubbeli ibadethaneler, barajlar, gökdelenler, stadyumlar tasarım ve mühendislik bilgilerinin birleştirilmesi sayesinde yapılabildi.

İnsanlar dışında başka canlılar da belirli ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yapılar inşa ediyor. Kuş yuvaları, örümcek ağları ve arı kovanı bu yapılardan bazıları. Bu yazıda size tasarım ve mühendislik alanında “uzman” bazı hayvanları tanıtmaya çalışacağız.

 

Çok Katlı Kuş Yuvaları

Kuş yuvaları hayvanların inşa ettiği yapılar arasında en aşina olduklarımızdan biri. Kuşlar yumurtalarını koruyabilecekleri ve yavruları büyütebilecekleri güvenli bir alan sağlamak için yuva yaparlar.

Güney Afrika’da yaşayan bir dokumacı kuş türü olan Philetairus socius çok sayıda bireyin birlikte yaşadığı yuvalar inşa eder. Tek bir yuvada 100’den fazla kuş çifti yaşayabilir. Afrika’daki dokumacı kuşlar yuvalarını kuru ot gibi ince malzemelerden yaparken, yuvanın üstü çalı dalları gibi daha kalın ve sert malzemelerle örtülür. 7,5 metre yüksekliğinde ve 3,5 metre genişliğinde olabilen yuvalar farklı bölümlerden oluşabilir. Her bölümde kuş çiftlerinin tüneyebileceği çok sayıda odacık vardır.

Yuvaların başka bir ilginç özelliği yuvanın içine girilen açıklıkların altta ya da yanda olmasıdır. Bu sayede kuşlar için tehlike oluşturan canlıların yuvaya girmesi zorlaşır. Afrika’daki dokumacı kuşlar yuvalarını birlikte inşa eder ve sadece üreme döneminde değil yıl boyunca kullanırlar. Isı yalıtımı sağlayan bu yuvalar soğuk kış gecelerinde ve çok sıcak yaz günlerinde kuşları zorlayıcı hava koşullarından korur. Afrika’daki dokumacı kuşların yuvalarının bazıları 100 yıldan fazla süre kullanılabilir.

 

Ağaçtan Yapılmış Baraj

Kunduzlar, mühendislik ve mimarlık becerileri açısından hayvanlar dünyasının en tanınmış üyelerinden biridir. Yarı sucul bir hayvan olan kunduzlar zamanlarının bir bölümünü suda geçirir. Çoğunlukla göl, gölet ve akarsu kenarlarında yaşarlar. Kunduzlar insanlara benzer şekilde çeşitli ihtiyaçlarını karşılamak için çevrelerini değiştirebilir.

Kunduzlar ağaç kabukları ve bitkilerle beslenir. Keskin ön dişleri sayesinde ağaçların kabuklarını soyabilir ve küçük ağaçları kesebilirler. Su kaynaklarının üzerine baraj, kanal ve barınak inşa edebilirler. Kunduzlar baraj inşa ederken ağaç kütüklerini, dalları, çalıları, çamur ve taşları kullanır. Ağaç gövdeleri barajın temelini oluşturur. Daha sonra dallar ve çalılar birbirinin içine geçmiş şekilde yerleştirilir. Çamur ve kuru otlar ile baraj duvarlarının dışı kaplanır.

Kunduzlar yuvalarını yaptıkları barajın içine inşa eder. Yuva su seviyesinin üzerinde olmasına rağmen girişi su altındadır. Böylece kendileri için tehlike oluşturan hayvanlardan korunabilirler. Kunduzların barajın içine açtıkları tüneller yuva ile çıkış arasındaki bağlantıyı sağlar. Suyun derinliği ve akış hızı çok önemlidir. Kunduzlar derinliği bir metrenin altında olan sularda baraj inşa eder. Daha derin sularda ise suyun dibine temas etmeyen yuvalar yaparlar.

 

Güneş Enerjili Havalandırma Sistemine Sahip Termit Gökdelenleri

Beyaz karınca olarak da isimlendirilen termitler, arılar ve karıncalar gibi toplu halde yaşayan ve aralarında iş bölümü olan canlılardır. Bazı termit türleri yuvalarını tamamen toprağın altında yaparken bazılarının yaptığı yuvaların bir bölümü toprağın üstüne doğru yükselir. Bazı termit türleri ise nemli ve kuru ağaçların içinde yuva yapar. Termitler yuvaların yapımında, tükürük gibi salgılarıyla karıştırdıkları kil ve organik maddeleri kullanır.

Termitler çok küçük canlılar olmalarına rağmen (boyları genellikle 0,5-1,5 milimetre arasındadır) toprağın üstündeki bölümü birkaç metre yüksekliğinde olan yuvalar inşa edebilir. Bu şekilde yuva yapan termitler genellikle Afrika’da yaşar. Yuvanın toprağın üstündeki kısmı koni biçimindedir. Yapının dış kısmı çok basit görünse de tünel ağları ve galeri şeklinde boşluklar bulunan iç kısım hayli karmaşıktır.

Termit yuvalarında havadaki nemin, sıcaklığın ve karbondioksit seviyesinin kontrol edilmesini sağlayan doğal bir havalandırma sistemi vardır. Bu sistemde yuvanın dış kısmına temas eden güneş ışınları içeride sıcaklık farklarının oluşmasına neden olur. Yuvanın içindeki hava sıcaklık farkı nedeniyle hareket eder. Yuvanın dış malzemesinin gözenekli yapıda olması ve bazı yuvalarda dışarıya doğru açılan tüneller bulunması sayesinde havadaki gazlar dışarıdan içeriye ve içeriden dışarıya doğru geçebilir.

 

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Biyoloji

Yeryüzündeki en ağır organizma olan Titreyen Dev’in küçülmeye başladığı1990’lı yılların sonlarında fark edilmişti. Paul Rogers ve arkadaşları Titreyen Dev’in küçülmesinin sebeplerini belirlemek için bir çalışma yürüttü.

Biyoloji

2015 yılında Darıca Hayvanat Bahçesi’ne daha önce Türkiye’deki herhangi bir hayvanat bahçesinde karşılaşmadığımız bir hayvan geldi. Bu canlının adı tembel hayvan. Peki, tembel hayvanların neden bu şekilde isimlendirildiğini bilmek ister misiniz?

Biyoloji

Bir gün yolda yürürken düştünüz. Pantolonunuz yırtıldı, dizinizde ve ellerinizde yaralar oluştu. Pantolonu yama yaparak kullanılabilir hale getirdiniz. Peki ya diziniz ve elleriniz?

Biyoloji

Alışverişlerde vaktimizin çoğu gıda reyonlarında hangi ürünün daha sağlıklı olduğuna karar vermekle geçiyor. Kimi zaman doğru kararlar veriyor kimi zamansa “Acaba gerçekten ne yiyoruz?” sorusuyla eve dönüyoruz.

Biyoloji

Günümüzde olduğu gibi geçmiş yıllarda da genç bilim insanları önemli çalışmalara imza atıyordu. Hatta genç yaşlarda önemli çalışmalarda yer alarak en saygın bilim ödüllerinden biri olan Nobel Ödülü’nü kazanan bilim insanları da var.

Biyoloji

ABD’deki Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı’nda çalışan bir grup araştırmacı DNA dizileri üretmek için yeni bir yöntem geliştirdi. Dr. Sebastian Parluk, Dr. Daniel Arlow ve arkadaşlarının Prof. Dr. Jay Keasling önderliğinde yaptıkları araştırmanın sonuçları Nature Biotechnology’de yayımlandı.

Biyoloji

Geçmişte sıfırı kavrayacak düzeyde zekâya sadece insanların sahip olduğu düşünülürdü. Ancak bilimsel çalışmalar maymunların ve kuşların da sıfırı kavrayabildiğini gösterdi.

Biyoloji

Günlük hayatta birçok nesne veya duruma karşı korku duyabiliriz. Sinir sistemi, korku yaratan uyaranlara karşı organizmayı harekete geçirdiğinden yaşamın devamı için hayli önemlidir.

Biyoloji

Pek çok hayvan türü doğada sürüler ve kümeler oluşturuyor ve kolektif davranışlar sergiliyorlar. Hayvanların sürüler ve kümeler oluşturarak kolektif davranışlar göstermesini sağlayan, türden bağımsız genelgeçer yasalar olabilir mi?

Biyoloji

Keçiler dik yamaçlara tırmanma konusunda uzman canlılardır. En yetkin dağcılar bile kaya tırmanışı sırasında ip, kaya çivisi, çekiç, emniyet kemeri gibi güvenlik ekipmanlarına ihtiyaç duyar. Dağ keçileri ise 60 derece eğimli arazilere bile tırmanabilir.