Skip to content Skip to navigation

Torpidonun Keşfi

Osman Baran Kaplan
24/04/2019 - 17:02

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak, 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız. Prof. Dr. Fuat Sezgin anısına hazırladığımız diğer yazılara ulaşmak için tıklayın.

Su altında kendiliğinden hareket edebilen bir silah olan torpido 1866'da İngiliz mühendis Robert Whitehead tarafından icat edildi. Ancak bugün kullanılanlardan büyük farklılıkları olsa da torpidonun geçmişinin daha eskilere dayandığı söylenebilir.

Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam’da Bilim ve Teknik kitabında, 1270 ve 1280 yılları arasında Moğolların Bağdat’ı istilasının hemen ardından Arap mucit Hasan Rammah’ın Kitâbü’l Fürusiyye ve’l-Menasibü’l-Harbiyye adlı eserinde tarif ettiği ve “kendi kendine hareket eden ve yanan yumurta” olarak isimlendirdiği düzeneğin torpidonun tarihteki bilinen ilk örneği olduğundan bahsediyor.

Hasan Rammah’ın torpido tasarımında iki içbükey sacın birbirine bağlanıp keçeyle sıkıştırılmasıyla oluşturulan yassı armut şeklindeki içi boş kap neft (petrolden elde edilen yanıcı bir madde), metal talaşı ve güherçile (barut yapımı için ihtiyaç duyulan potasyum nitrat maddesi) ile dolduruluyor ve düzeneğe iki çubuk ekleniyordu. 1001 İcat: Dünyamızda İslam Mirası adlı kitapta bu iki çubuğun muhtemelen kuyruk dümeni görevi gördüğünden, ayrıca ön tarafa yerleştirilen mızrak sayesinde torpidonun patlamadan önce düşman gemisinin ahşap gövdesine saplanmasını sağladığından bahsediliyor. Son olarak büyükçe bir roketle desteklenen silaha böylece gerekli hareket enerjisi kazandırılabiliyordu.

Hasan Rammah'ın Bibliothèque Nationale De France'da bulunan Kitâbü’l Fürusiyye ve’l-Menasibü’l-Harbiyye isimli el yazmasındaki torpido çizimi

Hasan Rammah’ın en dikkat çeken çalışması olan torpidonun çizimi ve tasviri incelendiğinde bu düzeneğin suyun yüzeyinde hareket etmesinin amaçlandığı söylenebilir.

Prof. Dr. Fuat Sezgin, roket torpidoya dair başka bir tarifin İtalyan mühendis Giovanni Fontana tarafından 15. yüzyılın ilk yarısında yazılan Bellicorum Instrumentorum Liber adlı kitapta yer aldığından da söz ediyor. S. J. von Romocki gibi bazı tarihçiler ise Fontana’nın kitabında yer alan roket torpido tarifinin Hasan Rammah’ı kaynak aldığı görüşündeydi. Prof. Dr. Sezgin, Fontana’nın çalışmasının özgün bir çalışma olarak görülebileceğini ancak Arap-İslam bilginlerinin savaş sistemi ve silahlar konusunda yaptıkları çalışmaların büyük bir kısmının Haçlı Seferleri sırasında Avrupa’ya taşındığını aklımızda tutmamız gerektiğini belirtiyor.

Prof. Ahmed Y. El Hassan ve Donald R. Hill'in birlikte hazırladığı İslami Teknoloji: Bir Resimli Tarih adlı kitapta torpido gibi suda yüzebilen patlayıcı silahların, genellikle inanılageldiği üzere 1585 yılında Seksen Yıl Savaşları (1568-1648) sırasında değil, 13. yüzyılda Memlük Krallığı'nın bir parçası olan Suriye'de Hasan Rammah tarafından icat edildiğini ortaya koyuyor.

Hasan Rammah’ın askeri teknoloji konusunda en önemli eserlerden biri olan Süvarilik ve Askeri Mühendislik Aletleri Kitabı patlayıcı barut üretimine yönelik birçok tarif içeriyordu.

Çinliler barutu keşfetmelerine rağmen patlayıcı yapımında kullanamamışlardı. Çünkü barutun ateşli silahlarda kullanılabilmesi için potasyum nitratın saflaştırılması ve doğru karışım oranlarının hesaplanması gerekiyordu. Hasan Rammah’ın barut tariflerinden en az birinin bugünkü ideal barut karışımına çok yakın olduğu düşünülüyor.

Kaynaklar:

  • Hasan, A. Y., Hill, D. R.. “Islamic technology: An illustrated history”, Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
  • Sezgin, F., “İslam’da Bilim ve Teknik – 5.Cilt”, İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2008.
  • 1001 İcat: Dünyamızda İslam Mirası, Ed. Salim T S Al-Hassani, Foundation fo Science Tecnology and Civilisation, 2010.
  • https://airandspace.si.edu/collection-objects/model-rocket-torpedo-hassa...
Yazar Hakkında:
Osman Baran Kaplan
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Felsefe Bölümü Lisans Öğrencisi

İlgili İçerikler

Teknoloji

İnsan derisinden ilham alan Münih Teknik Üniversitesinden araştırmacılar yapay deriye sahip insansı bir robot geliştirdi. Geliştirilen yapay deri sayesinde robot insan dokunuşlarını hissedebiliyor.

Teknoloji

Sürücüsüz araçlara yönelik geliştirdiği teknolojilerle bilinen Tesla Motor şirketinin sahibi Elon Musk, Tesla araçların bu yılın sonunda tam otonom sürüş özelliği kazanabileceğini açıkladı.

Teknoloji

Mikroçip (üzerinde farklı işlevlere sahip elektronik devreler bulunan çok küçük boyuttaki birleşik devreler), küresel konumlama sistemi (GPS), kablosuz internet, sensör gibi teknolojiler tüm dünyayı hızla değiştiriyor. Bu değişimin son yıllardaki ürünlerinden biri de giyilebilir teknolojiler. Giyilebilir teknolojiler vücuda bağlı oldukları için günlük işler yapılırken de rahatça kullanılabiliyor.

Teknoloji

 TEKNOFEST İstanbul Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali 17-22 Eylül tarihleri arasında İstanbul Atatürk Havalimanı’nda düzenleniyor.

Teknoloji

Bir grup araştırmacı çok sayıda ufak robotun bir araya gelmesiyle oluşan, herhangi bir merkezî kontrol birimi olmaksızın çevredeki uyaranlara tepki verebilen ve hareket edebilen bir robot geliştirdi.

Teknoloji

Günümüzün aktif araştırma alanlarından biri esnek elektronik cihazlar. Michigan Üniversitesinden Nicholas Kotov önderliğinde çalışmalar yapan bir grup araştırmacı yakın zamanlarda esnek, iletken malzemeler üretmek için yeni bir yöntem geliştirdi.

Teknoloji

1950’ler sinemada seyirci sayısının azaldığı yıllar olarak tarihe geçer. Bunun en önemli nedeni, şehirlere taşınan ailelerin, ucuz ve erişilebilir olmasından dolayı televizyonu eğlence aracı olarak seçmesiydi. Televizyon o yıllarda toplumda hızlı bir şekilde yaygınlaşıyordu ve birçok aile tarafından satın alınıyordu.

Teknoloji

Hassas Tarım ve Sürdürülebilir Uygulamaların Yaygınlaştırılması Projesi (HASSAS) sayesinde havacılık ve uzay teknolojileri kullanılarak çiftçilerimiz yenilikçi tarım uygulamalarından biri olan hassas tarım uygulamalarından yararlanabilecek.

Teknoloji

Hızla değişen ve yayılan bilgiyi takip etmek isteyenler için internete bağlı bilgisayar, mobil telefon ve tablet, giyilebilir teknoloji ürünü cihazlar gibi yeni medya araçları vazgeçilmez bir ihtiyaç hâline geldi.

Teknoloji

Japon otomobil üreticisi Toyota, yeni geliştirdikleri bir hibrit aracın test sürüşlerine başlayacaklarını açıkladı. Güneş paneliyle kaplı olan araç sadece elektrik motoruyla 56,3 kilometre yol yapabilecek.