Skip to content Skip to navigation

Tükenmez Kalem: Kim, Ne Zaman İcat Etti?

Mehmet Sığırcı
25/07/2020 - 09:30

1930’lu yıllarda yaşadığınızı düşünün. Ailenize ya da bir arkadaşınıza mektup yazacaksınız. Dolma kalemi aldınız elinize ve başladınız yazmaya. Derken... Hay aksi! Kalemden mürekkep sızıyor. Mektubunuz mahvoldu! Yeni bir kâğıt alıp başka bir dolma kalemle tekrar başladınız yazmaya. Aman! Bu kez de elinizi yanlışlıkla kâğıda sürdünüz ve mürekkep geç kuruduğu için kâğıdın her tarafına dağıldı. Canınızı sıkmayın! Dünyanın başka bir yerinde benzer sıkıntıları yaşayan Biro kardeşler icatlarıyla hem kendilerinin hem de sizin sorununuza çare buldu bile: tükenmez kalem.

Günümüzden binlerce yıl önce insanlar ucu sivri aletlerle taşların ve kil tabletlerin üzerine yazılar yazdı. Zaman geçtikçe bu malzemeler yerini papirüs, parşömen ve bugünkü kâğıda bıraktı. Eski Mısırlılar yazı yazmak için ince kamış şeritlerinden yapılmış ucu sivri kalemler kullanıyordu. Kalem ucunu, ezilen çeşitli bitkilerin suyla karıştırılmasından elde ettikleri mürekkep benzeri sıvıya batırarak yazıyorlardı. Zamanla yazı yazmak için kullanılan aletler de giderek çeşitlendi. Bugün kullandığımız tükenmez kalemin icadı içinse 20. yüzyılı beklemek gerekiyordu.

ABD’li John J. Loud 1880’li yıllarda tükenmez kaleme benzer bir kalem geliştirmişti. Loud bunu deri üzerine işaretleme yapmak için kullanıyordu. Ama bu kalem deri üzerinde işe yarasa da iş kâğıt gibi pürüzsüz bir yüzeye yazmaya gelince mürekkep sızdırmaya başlıyordu. Dolayısıyla çok da kullanışlı bir ürün değildi.

1930’lu yıllarda Macar gazeteci Laszlo Biro işi gereği dolma kalemi çok fazla kullanıyordu. Mürekkebin kalemin içinden sık sık kâğıda akmasından ve kâğıt üzerinde geç kurumasından usanan Biro bu soruna çare aramaya başladı. 

Farklı denemeler yapan Laszlo Biro, kalemin ucuna bir döner bilye yerleştirmeyi düşündü. Bilyenin mürekkebin sızmaması için yuvasına kolayca oturması ama bir yandan da rahatça dönebileceği bir alana sahip olması gerekiyordu. Laszlo Biro düşüncesini başarıyla hayata geçirdi. Kimyager olan kardeşi George Biro ise daha yoğun olan ve daha hızlı kuruyan mürekkep geliştirdi. Biro kardeşlerin icat ettiği tükenmez kalemin bilyesi, içinde mürekkep bulunan ince bir tüpe bağlanıyordu. Kalem, kâğıdın üzerinde hareket ettikçe bilye dönüyor ve tüpten topladığı mürekkebi kâğıdın üzerine yavaş yavaş bırakıyordu. Böylece mürekkep kâğıdın üzerine düzgün bir şekilde dağılıyordu.

Biro kardeşler tarafından tasarlanan tükenmez kalem

1938 yılında patenti alınan tükenmez kalem satışa sunulduktan sonra büyük ilgi gördü ve çok sayıda sipariş aldı. 1950 yılında Marcel Bich tükenmez kalemin lisans haklarını Biro kardeşlerden alarak kendisi üretmeye başladı. Bich’in şirketi şu an dünya çapında her gün 20 milyondan fazla tükenmez kalem satıyor.

Her ne kadar hayatımızı kolaylaştırsa da tükenmez kalemin olumsuz bir yönü var. Mürekkebi bittikten sonra atılmak üzere yani tek kullanımlık şekilde üretilen bu kalemlerin plastik kısımları doğada kendiliğinden parçalanmıyor. Bu da çevreyle ilgili ciddi endişelere yol açıyor.

 

Kaynaklar:

  • Stoyles, P., Pentland, P., A’dan Z’ye İcatlar ve Mucitleri, Çev.: T. Parlak, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, 2019.
  • Turner, T., Mills, A., Gifford, C., Tarih Yazan 100 İcat Dünyamızı Şekillendiren Parlak Buluşlar, Çev.: F. C. Dansuk, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, 2019.
  • Ferris, J. ve ark., Dünyayı Değiştiren Fikirler, Çev.: Z. Arık Tozar, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, 2017.
  • Ellyard, D., Kim Neyi Ne Zaman İcat Etti, Çev.: U. Mutlu, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, 2017.

İlgili İçerikler

Teknoloji

Üç boyutlu yazıcılar günümüzde farklı alanlarda parça üretiminde kullanılıyor. Fakat bu süreçte bazı zorluklarla karşılaşılabiliyor.

Teknoloji

Bir grup araştırmacı esnek, renk değiştirebilen fotonik kristaller üretti. Isı, ışık, gerilme ya da diğer fiziksel ve kimyasal etkenlere maruz kaldıklarında renk değiştiren bu kristallerden çeşitli alanlarda sensör olarak faydalanılabilir.

Teknoloji

Kayıtlara geçmiş en eski mızrak MÖ. 40.000’lerde kullanılmış. Dolayısıyla savunma araçlarının da en az o kadar uzun bir tarihi olduğu söylenebilir.

Teknoloji

Uluslararası bir araştırma grubu, elektronik cihazları soğuturken atık ısıyı elektriğe dönüştürebilen bir hidrojel film geliştirdi.

Teknoloji

ABD’den bir grup araştırmacı robotlar ve benzeri elektronik cihazların enerji ihtiyacına çare olabilecek bir tür “metal hava yiyici” (MAS) geliştirmişler.

Teknoloji

Son yıllarda ülkemizde sağlık, çevre, ulaşım gibi pek çok alanda kullanılmak üzere yerli ve millî teknolojiler geliştiriliyor.

Teknoloji

T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının önderliğinde Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, Türkiye Vagon Sanayii Anonim Şirketi ve ASELSAN iş birliği ile yürütülen çalışmalar sonucunda geliştirilen Millî Elektrikli Tren Seti’nde yakın zamanda test aşamasına gelindi.

Teknoloji

2000’li yıllarda dijital görsel efekt tasarımı sinemada hayli popüler hâle geldi.

Teknoloji

Dışarıya çıktınız ve bir süre sonra yağmur yağmaya başladı. O da ne? Yağmur bulutları… Sağanak şeklinde yağmaya başlayan yağmura yakalandınız. Hay aksi, şemsiyeniz yanınızda yok! Peki, “Şemsiyeyi kim, ne zaman icat etti acaba?” diye düşündünüz mü?

Teknoloji

Hong Kong Politeknik Üniversitesinden Guijun Li ve arkadaşları da grafen kullanarak hidrofobik cerrahi maskeler üretmişler.