Skip to content Skip to navigation

Türkiye’nin Biyolojik Hazineleri

Prof. Dr. Latif Kurt, Dr. Ebru Özdeniz, Beste Gizem Özbey, Ayşenur Bölükbaşı
30/05/2018 - 11:28

Ankara çiğdemi (Crocus ancyrensis)

Bazı bitkiler vardır ki hazine niteliğindedir. Her yerde yetişmez, sadece belli bir ülkede ya da bölgede yaşarlar. Ender bulunan, sadece o bölgeye has bu bitkilere “endemik bitkiler” adı verilir.

Gelin, hep birlikte ülkemizin biyolojik hazinelerini keşfedelim!

Oymadere (Achillea gypsicola)

Ülkemizde yaklaşık 9500 çiçekli bitki türü var ve bu özelliğiyle ülkemiz ılıman kuşağın en zengin biyolojik çeşitliliğe sahip ülkelerinden biri. Avrupa kıtasında yaklaşık 11.000 bitki türü olduğunu düşünürsek Türkiye’nin bitki çeşitliliği bakımından bir kıta kadar zengin olduğunu söyleyebiliriz. Türkiye’nin bu özelliği bitkilerin yetişme ortamlarının çeşitliliği, kısa mesafelerde meydana gelen toprak tipi farklılıkları, iklim çeşitliliği, yükselti farkları gibi ekosistem çeşitliliğinden kaynaklanıyor.

Şah civanperçemi (Achillea ketenoglui)

Ülkemizde doğal olarak yetişen bitkilerin tamamı için ‘’Türkiye Florası’’ ifadesi kullanılır. Türkiye’deki bitki türlerinin yaklaşık üçte birini endemik bitkiler oluşturuyor. Bazı ülkelerde bir tane bile endemik bitki bulunmazken ülkemiz zengin bitki çeşitliliği ile dünyanın önemli bölgeleri arasında yer alıyor. Ancak ülkemizin bu ender hazineleri aşırı otlatma, yangın, bilinçsiz yapılaşma gibi nedenlerle tehlike altında. Bu olumsuz faktörler bitki türlerinin yok olmasına bile yol açabiliyor.

Ak kevke (Alyssum niveum)

Nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan türleri sınıflandırmak amacıyla Uluslararası Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nin (IUCN) geliştirdiği bir sistem kullanılıyor. Bu sistemde bitki türleri “tükenmiş”, “doğada tükenmiş”, “kritik”, “tehlikede”, “duyarlı”, “tehdide yakın”, “düşük riskli”, “yetersiz verili” ve “değerlendirilmedi” şeklinde sınıflandırılıyor.

Beypazarı geveni (Astragalus beypazaricus)

Ülkelerin ekonomik ve kültürel zenginliklerinin yanı sıra biyolojik zenginlikleri de hayli önemlidir. Bu nedenle Türkiye’nin bitki çeşitliliğinin özellikle endemik türlerin korunması ve bu türlerin nesillerinin devamlılığının sağlanması için hepimiz yapabileceği şeyler var. Bu güzelliklerin farkına varabilmek için bakmak yeterli değil, onları tanımamız da gerekli. Böylece sahip olduğumuz hazineyi koruyabiliriz.

Ankara çiğdemi (Crocus ancyrensis)

Ülkemizde yılda yaklaşık 50 bitki türü keşfediliyor. Bu, haftada bir yeni bitki türü bulunması demek. Henüz bilinmeyen ender bitkiler ise doğada keşfedilmeyi bekliyor.

Haydi siz de doğaya çıkın ve endemik bitkileri arayın. Belki bir gün siz de yeni bir tür keşfedebilirsiniz.

Verbascum ancyritanum

 

Fotoğraflar:
Prof. Dr. Latif Kurt
 
Kaynak:
Güner, A. ve ark., Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler), Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, 2012.
 
Yazarlar Hakkında:
Prof. Dr. Latif Kurt
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü
 
Dr. Ebru Özdeniz
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Araştırma Görevlisi
 
Beste Gizem Özbey
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Araştırma Görevlisi
 
Ayşenur Bölükbaşı
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Araştırma Görevlisi

İlgili İçerikler

Biyoloji

Pek çok hayvan türü doğada sürüler ve kümeler oluşturuyor ve kolektif davranışlar sergiliyorlar. Farklı türlerin oluşturduğu grupların yapılarının ve davranışlarının birbirine benzediği söylenemez. Örneğin arı kümelerinin ve göç eden kuş sürülerinin yapıları ve davranışları birbirinden hayli farklıdır. Ancak hayvanların sürüler ve kümeler oluşturarak kolektif davranışlar göstermesini sağlayan, türden bağımsız genelgeçer yasalar olabilir mi?

Biyoloji

Keçiler dik yamaçlara tırmanma konusunda uzman canlılardır. En yetkin dağcılar bile kaya tırmanışı sırasında ip, kaya çivisi, çekiç, emniyet kemeri gibi güvenlik ekipmanlarına ihtiyaç duyar. Dağ keçileri ise 60 derece eğimli arazilere bile tırmanabilir.

Biyoloji

İç Anadolu Bölgesi’ndeki bitki türlerinden bazıları sadece Ankara’da bulunuyor. Haydi gelin, Ankara’dan başka yerde yaşayamayan bu bitkilerin bazılarıyla tanışalım!

Biyoloji

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde kış ile yaz mevsimi arasındaki geçişin etkilerini gözlediğimiz nisan ayında objektiflerinizi doğada yaşanan değişimlere odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #CanlananTabiat etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar değerlendirildi ve ayın en beğenilen fotoğrafları belirlendi.

Biyoloji

Yeni Zelanda’da yüksek volkanik etkinliğe sahip bir bölgedeki bitkiler üzerinde yapılan incelemeler sonucunda aşırı sıcak topraklarda yaşayabilen bitkilere rastlandı. Yeni Zelanda’daki Landcare Research’ten Mark Smale ve ekibi Yeni Zelanda’nın North Adası’ndaki Taupao Volkanik Alanı’nda incelemeler yaptı.

Biyoloji

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde mayıs ayında objektiflerinizi yaşadığınız bölgeye özgü bitki türlerine odaklamanızı istiyoruz. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #EndemikBitkiler etiketini eklemeyi unutmayın.

Biyoloji

Balinaların ses çıkarabildiği ve birbirleriyle iletişim kurabildiği biliniyor. Ancak bugüne kadar bu canlıların nasıl duyduğu anlaşılamamıştı. Balinaların hem büyüklükleri hem de okyanuslarda yaşamaları bilimsel araştırmaları zorlaştırıyordu.

Biyoloji

Avustralya’nın Sidney şehrindeki Garvan Enstitüsü araştırmacıları ilk defa i-motifi adı verilen farklı bir yapıdaki DNA’nın da insan vücudunda var olduğunu gösterdi. 

Biyoloji

Bir bölgede yaşayan belirli bir canlı türünün sayısını nasıl hesaplayabilirsiniz? “Canlıların tamamını tek tek yakalayıp sayarak” şeklinde bir çözüm aklınıza gelmiş olabilir. Ancak canlıların tamamını yakalamak, özellikle canlı sayısının çok yüksek ve canlıların yaşadığı bölgenin çok geniş olması durumda, mümkün değildir.

Biyoloji

Balinalar suda yaşayan memeli türlerinden biridir. Deniz memelilerinin karada yaşayan memeli türlerinden önemli bir farkı var. Suyun altında çok uzun süre nefeslerini tutabiliyorlar. Örneğin insanlar en fazla birkaç dakika nefeslerini tutabilirken, bazı balina türleri iki saat nefes almadan suyun altında kalabiliyor.