Skip to content Skip to navigation

Türkiye’nin Gelengisi Avrupa Yer Sincabı

Ayşenur Okatan
18/02/2019 - 16:01

Yerel adı Trakya gelengisi olan Avrupa yer sincabı (Spermophilus citellus), Türkiye’de bulunan üç yer sincabı türünden biri. Memeliler sınıfında yer alan bu canlılar doğurarak çoğalır ve yavrularını sütle beslerler. Sincaplarla aynı aileden gelmelerine rağmen farklı yapıdaki kürk, kuyruk ve yaşam şekilleri onları sincaplardan ayıran en önemli özelliklerdendir.

Genellikle çayır ve otlakların bulunduğu açık arazilerde ya da bozkırlarda yaşarlar. Bazıları ise dağlık arazilerde yaşar.

Boyları 18-24 cm arasında değişen küçük canlılardır. Kürkleri sincaplarınkinden daha sert ve kabadır. Vücutlarının üst tarafı sarımtırak kahverengimsi veya sarımtırak siyah, alt tarafı sarımsı kirli beyaz, yan tarafları ise açık renktedir. Çeneleri ve gerdanları beyazdır. Başları uzunca, geniş ve üstten basıktır, alınları burunlarına doğru daralır. Kulakları küçük ve geriye doğru kıvrık şekildedir. Gözleri iri ve parlak siyah renkte olup etrafı halka şeklinde beyaz ya da sarımsı tüylerle kaplıdır. Ağızlarının sağ ve sol iç kısmında avurt adı verilen yanak torbaları bulunur. Bu torbaları topladıkları besinleri yuvalarına taşımak için kullanırlar. Ön ayakları arka ayaklarından kısadır, parmaklarının ucunda sivri ve keskin tırnaklar bulunur. Kuyrukları ise sincaplardan farklı olarak kısa, düz, yere paralel ve sık tüylüdür.

Avrupa yer sincaplarının en bilinen özelliği arka ayaklarının üzerine kalkıp etrafı kolaçan etmeleridir.

Sincaplardan farklı olarak yuvalarını ağaç üzerine değil yeraltına oyuk açarak yaparlar. Yuvalarını üremek, saklanmak, dinlenmek ve kış uykusuna yatmak için kullanırlar. Yaz aylarında beslenme alanlarına yakın kumsal arazilere geçici sığınak ve dinlenme yeri olarak kullandıkları yuvalar kurarlar. Çoğunlukla koloni halinde yaşarlar. Avcılardan korunmak için yuvalarını birbirine yakın yaparlar.

Avrupa yer sincapları koloni halinde yaşamalarına rağmen her yuva tek bir bireye aittir.

Gündüzleri yiyecek aramaya çıkarlar. Besinlerinin çoğunu farklı bitkilerin tohum, kök, yaprak, gövde ve çiçek kısımları oluşturur. Meyve, ceviz ve fındıkla da beslenirler. Besini yuvalarına tüketmek ve yavrularını beslemek için getirirler. Yuvalarında besin depolamazlar.

Eylül başlarında kış uykusuna yatan Avrupa yer sincapları mart ayında uyanırlar.  Genellikle nisan veya mayıs ayında bir defada 2-9 yavru doğururlar.

Yavrular bir yılda olgunlaşır.

Dünyada Kuzey Amerika, Asya ve Avrupa’da yaşayan Avrupa yer sincabı Türkiye’de de İç Anadolu, Trakya ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür. İstilacı bitki popülasyonunu dengede tutan bu tür, yırtıcı kuşlar için de besin kaynağıdır. Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından hazırlanan Kırmızı Liste’nin “Duyarlı” kategorisinde yer alması bu türün doğada yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığını gösteriyor. Bunun sebepleriyse yaşam alanlarının tarım arazisine çevrilmesi ve bilinçsiz şehirleşme.

 

 

Kaynaklar:

 

İlgili İçerikler

Biyoloji

Türkiye doğasında zehirli ve zehirsiz birçok büyük mantar türü bulunuyor. Mantarların zehirli olup olmadığını anlamak ise hiç kolay değil. Çünkü aynı ortamda yaşayabilen mantarlar şekillerine, renklerine ve kokularına göre kolayca ayırt edilemezler.

Biyoloji

Hücrelerimizde genetik bilgiyi taşıyan molekül olan DNA’nın keşfinden bu zamana kadar hayli yol alındı. Bu yıl 66.’sı kutlanan 25 Nisan DNA Günü’nde, 1860’lardan bugüne kadar genler üzerinde yapılan araştırmalara ve bu alanda yürütülen büyük projelere göz atmaya ne dersiniz? 

Biyoloji

TÜBİTAK Bilim ve Toplum Daire Başkanlığı, 2014’ten beri yürüttüğü ve 40.000’den fazla öğrenciye ulaştığı TÜBİTAK Bilim Söyleşileri’ni tüm Türkiye’ye ulaştırmak için bir portal hazırladı.

Biyoloji

Kemiriciler takımında yer alan su kemesi (Arvicola terrestris), Avrupa’dan Batı Sibirya ve Güneybatı Asya’ya kadar geniş bir bölgede yaşar. Ülkemizde de birçok bölgede görülür. Su kemesi yarı sucul yani su kenarında yaşayan fakat suya doğrudan bağımlı olmayan bir kemirici türüdür. 

Biyoloji

Atmacagiller ailesinin bir üyesi olan şah kartal dünyada Kıbrıs da dâhil olmak üzere Güney Avrupa’dan Güney Rusya’ya kadar geniş bir alanda yaşar. Türkiye’de ise özellikle İç Anadolu ve Ege taraflarında görülür.

Biyoloji

Chicago Illinois Üniversitesi’nden iki araştırmacı artan karbondioksit miktarını azaltmak için yapay yaprakların doğal ortamda da fotosentez yapabilmesi sağlayan yeni bir yöntem geliştirdi. 

Biyoloji

Bir besin zincirinin halkalarını farklı canlı grupları oluşturur. Zincirin ilk halkasında her zaman kendi besinlerini kendileri üreten canlılar vardır. Bitkilerin fotosentez adını verdiğimiz bir olayla besin ürettiğini biliyoruz. Peki, fotosentez için bitkiler neye ihtiyaç duyar? Fotosentez sonucunda hangi ürünler oluşur? “Fotosentez ve Gazların Dansı” adlı etkinliğimizde bu soruların cevaplarını bulmaya çalışacağız.

Biyoloji

Finlandiya’daki Aalto Ünivesitesi’nden Dr. Matilda Backholm ve Almanya’daki Max Plank Enstitüsü’nden Dr. Oliver Baumchen, canlı hücrelerin ve mikroorganizmaların uyguladığı kuvvetleri ölçmek için bir yöntem geliştirdi. 

Biyoloji

Yediğimiz birçok meyvenin çekirdeği içindedir. Peki öyleyse çileği ikiye böldüğümüzde ortaya çıkması gereken çekirdek nerede?

Biyoloji

Washington Üniversitesi’nden araştırmacılar havadaki kloroformu ve benzeni uzaklaştırabilen, genetiği değiştirilmiş bir ev bitkisi üretti.