Skip to content Skip to navigation

Türkiye’nin Gelengisi Avrupa Yer Sincabı

Ayşenur Okatan
18/02/2019 - 16:01

Yerel adı Trakya gelengisi olan Avrupa yer sincabı (Spermophilus citellus), Türkiye’de bulunan üç yer sincabı türünden biri. Memeliler sınıfında yer alan bu canlılar doğurarak çoğalır ve yavrularını sütle beslerler. Sincaplarla aynı aileden gelmelerine rağmen farklı yapıdaki kürk, kuyruk ve yaşam şekilleri onları sincaplardan ayıran en önemli özelliklerdendir.

Genellikle çayır ve otlakların bulunduğu açık arazilerde ya da bozkırlarda yaşarlar. Bazıları ise dağlık arazilerde yaşar.

Boyları 18-24 cm arasında değişen küçük canlılardır. Kürkleri sincaplarınkinden daha sert ve kabadır. Vücutlarının üst tarafı sarımtırak kahverengimsi veya sarımtırak siyah, alt tarafı sarımsı kirli beyaz, yan tarafları ise açık renktedir. Çeneleri ve gerdanları beyazdır. Başları uzunca, geniş ve üstten basıktır, alınları burunlarına doğru daralır. Kulakları küçük ve geriye doğru kıvrık şekildedir. Gözleri iri ve parlak siyah renkte olup etrafı halka şeklinde beyaz ya da sarımsı tüylerle kaplıdır. Ağızlarının sağ ve sol iç kısmında avurt adı verilen yanak torbaları bulunur. Bu torbaları topladıkları besinleri yuvalarına taşımak için kullanırlar. Ön ayakları arka ayaklarından kısadır, parmaklarının ucunda sivri ve keskin tırnaklar bulunur. Kuyrukları ise sincaplardan farklı olarak kısa, düz, yere paralel ve sık tüylüdür.

Avrupa yer sincaplarının en bilinen özelliği arka ayaklarının üzerine kalkıp etrafı kolaçan etmeleridir.

Sincaplardan farklı olarak yuvalarını ağaç üzerine değil yeraltına oyuk açarak yaparlar. Yuvalarını üremek, saklanmak, dinlenmek ve kış uykusuna yatmak için kullanırlar. Yaz aylarında beslenme alanlarına yakın kumsal arazilere geçici sığınak ve dinlenme yeri olarak kullandıkları yuvalar kurarlar. Çoğunlukla koloni halinde yaşarlar. Avcılardan korunmak için yuvalarını birbirine yakın yaparlar.

Avrupa yer sincapları koloni halinde yaşamalarına rağmen her yuva tek bir bireye aittir.

Gündüzleri yiyecek aramaya çıkarlar. Besinlerinin çoğunu farklı bitkilerin tohum, kök, yaprak, gövde ve çiçek kısımları oluşturur. Meyve, ceviz ve fındıkla da beslenirler. Besini yuvalarına tüketmek ve yavrularını beslemek için getirirler. Yuvalarında besin depolamazlar.

Eylül başlarında kış uykusuna yatan Avrupa yer sincapları mart ayında uyanırlar.  Genellikle nisan veya mayıs ayında bir defada 2-9 yavru doğururlar.

Yavrular bir yılda olgunlaşır.

Dünyada Kuzey Amerika, Asya ve Avrupa’da yaşayan Avrupa yer sincabı Türkiye’de de İç Anadolu, Trakya ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür. İstilacı bitki popülasyonunu dengede tutan bu tür, yırtıcı kuşlar için de besin kaynağıdır. Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından hazırlanan Kırmızı Liste’nin “Duyarlı” kategorisinde yer alması bu türün doğada yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığını gösteriyor. Bunun sebepleriyse yaşam alanlarının tarım arazisine çevrilmesi ve bilinçsiz şehirleşme.

 

Kaynaklar:

 

İlgili İçerikler

Biyoloji

Doğada bazı hayvan türlerinin sayısı kıtlık, aşırı avlanma, iklim değişikliği ya da yaşam alanlarının daralması sonucu azalır. Hatta bu durum soylarının tamamen tükenmesine kadar gidebilir. Fakat bazen soyu tükendi diye düşündüğümüz türler uzun bir aradan sonra tekrar ortaya çıkar. Türkiye’deki bu türlerden biri de balık baykuşudur.

Biyoloji

Daha önce arıların sıfırı kavrayabildiği ve bu yüzden soyut matematikle ilgili kavramları anlamlandırabildiği üzerine gerçekleştirilen araştırmayı yürüten ekip arılar üzerinde çalışmaya devam etti ve arıların sembolleri sayılarla eşleştirebildiğini keşfetti.

Biyoloji

Bilim insanları, kuşların gagalarındaki bazı hücrelerin pusula işlevi gördüğünü ve bu durumun kuşların uzun ve karmaşık rotalarda yaptıkları yolculuklarda yön bulmalarına yardımcı olduğunu düşünüyordu. Fakat yakın zamanda yapılan bir araştırma, kuşların yönlerini kolaylıkla bulabilmesini sağlayan şeyin gözlerinde bulunan bir protein olduğunu gösterdi.

Biyoloji

ABD’deki Utah Sağlık Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, Clostridia (20-30 ayrı bakteriyi içine alan bir sınıf) ba

Biyoloji

Dünyanın birçok yerinde bulunan kırlangıçkuyruklar yaklaşık 560 türe sahip bir kelebek ailesidir. İsimlerini, bazı türlerin kanatlarının altındaki kuyruğa benzer uzantılardan alırlar. Çoğunlukla tropik bölgelerde yaşarlar.

Biyoloji

Nanomalzemelere dayalı elektrokimyasal biyosensörler ve aptasensör teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları nedeniyle 2015 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. K. Arzum Erdem Gürsan ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Biyoloji

Semenderlerin bacakları koptuğunda yeniden gelişir. Kertenkeleler düşmanlarını yanıltmak için kuyruklarını bırakır, daha sonra yeniden büyütür. Planarya solucanları, denizanaları ve denizşakayıkları ise bütün vücutlarını yeniden büyütebilir. 

Biyoloji

İnsan Genom Projesi ile insanların gen haritasının çıkarılması pek çok gelişmeye kapı araladı. Bunlardan biri de genetik testler. Genetik testler kan, tükürük gibi vücut sıvılarındaki hücrelerden elde edilen DNA’nın incelenmesine dayanıyor.

Biyoloji

Dünyada bilinen örümcek türlerinin sayısı 43.000’den fazladır. Bu örümcek türlerinin birçoğu zehirli olmasına rağmen zehirleri insanı öldürücü nitelikte değildir. Fakat 30 kadar türün zehrinin insanlar için tehlikeli olabileceği düşünülüyor.

Biyoloji

İnsan genomunun sadece %2’lik kısmı protein kodlar. Kodlamayan DNA ise geriye kalan %98’lik kısmı ifade etmek için kullanılan terimdir. Bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, kodlamayan DNA’daki mutasyonların otizme yol açabileceğini gösteriyor.