Skip to content Skip to navigation

Türkiye’nin Renk Değiştiren Sakinleri: Bukalemunlar

Ayşenur Okatan
04/01/2019 - 23:54

Sürüngenler sınıfı içinde yer alan kertenkele grubunun üyesi olan bukalemunlar ülkemizde nadir bulunan sürüngen türlerinden biri. Farklı beden yapıları, yaşam biçimleri ve renk değiştirme yetenekleriyse onları kertenkelelerden ayıran en önemli özellikler.

Bukalemunların birçok türü tropik iklim kuşağında yaşar. Dünyada ise en çok Madagaskar Adası’nda bulunurlar. Ülkemizde de Akdeniz ve Ege kıyılarında görülürler.

Vücutları yanlardan basıktır, başlarının üstünde miğfer şeklinde bir çıkıntı vardır. Ön ayak parmaklarının üçü içte, ikisi dışta olacak biçimde kendi aralarında birleşmiştir. Arka ayaklarındaysa içte iki parmak, dıştaysa üç parmak birleşmiş haldedir. Ayakları ve kuyrukları sayesinde dalları kolayca kavrayabildikleri için ağaç üzerinde kolaylıkla hareket edebilirler. Genellikle ağaç ve çalıların üzerinde yalnız yaşarlar.

Bukalemunlar özelleşmiş yapıdaki ayakları sayesinde kötü hava koşullarında (örneğin yağmurlu ya da soğuk hava nedeniyle dalın kayganlaştığı durumlarda) bile dalların üzerinde sabit durabilirler.

Boyları 20-40 cm arasında değişen bukalemunların uzun ve yapışkan uçlu dilleri avlarını kolayca yakalayabilmelerini sağlar. Dilleri boylarının iki katı kadar uzayabilir.

Bukalemunlar uzun ve yapışkan dilleri sayesinde avlarını kolayca yakalayabilirler.

Birbirinden bağımsız hareket edebilen gözleri yaklaşık 360 derecelik keskin bir görüş alanına sahiptir. Çoğunlukla çekirge, kelebek, peygamber devesi, cırcır böceği, karınca ve diğer böceklerle beslenirler. Bölgelerini savundukları zamanlar dışında yavaş hareket ederler. Kışın hareketleri iyice yavaşlamasına rağmen kış uykusuna yatmazlar.

Özel göz yapıları bukalemunlara 360 derecelik bir görüş açısı sağlar.

Bukalemunların en önemli özelliklerinden biri de renk değiştirmeleridir. Bunun sebebi derilerinin altındaki özel renk hücreleridir. Bu hücrelerin uyaranlar karşısında birbirinden uzaklaşıp yakınlaşması sonucu derilerinden yansıyan ışık farklı renklerde görünmelerini sağlar. Bu sayede çok hızlı bir şekilde renklerini sarı, yeşil, kahverengi ve gri tonlarına dönüştürebilirler. Aynı zamanda vücutlarında çok sayıda benek ve bant da ortaya çıkarabilirler. Bu özelliklerini vücutlarının sıcaklık dengesini ayarlamak, karşı cinsi etkilemek ve duygularını belli etmek (örneğin sinirlendiklerini göstermek ya da rakipleri karşısında kaybettiklerinde artık tehdit oluşturmadıkları mesajını vermek) için kullanırlar.

Bukalemunlar dinlenme halindeyken genelde yeşil görünürler.

Bukalemunların özellikle Türkiye’de yaşayan türü olan bayağı bukalemun (Chamaeleo chamaeleon) Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından hazırlanan Kırmızı Liste’nin “Asgari Endişe” kategorisinde yer alıyor. Ancak evcil hayvan olarak yetiştirilmek üzere doğadan koparılmalarının yanı sıra kentleşme ve turizm amaçlı yapılaşma da türün yaşam alanlarını daraltıyor.

 

İlgili İçerikler

Biyoloji

Atmacagiller ailesinin bir üyesi olan şah kartal dünyada Kıbrıs da dâhil olmak üzere Güney Avrupa’dan Güney Rusya’ya kadar geniş bir alanda yaşar. Türkiye’de ise özellikle İç Anadolu ve Ege taraflarında görülür.

Biyoloji

Chicago Illinois Üniversitesi’nden iki araştırmacı artan karbondioksit miktarını azaltmak için yapay yaprakların doğal ortamda da fotosentez yapabilmesi sağlayan yeni bir yöntem geliştirdi. 

Biyoloji

Bir besin zincirinin halkalarını farklı canlı grupları oluşturur. Zincirin ilk halkasında her zaman kendi besinlerini kendileri üreten canlılar vardır. Bitkilerin fotosentez adını verdiğimiz bir olayla besin ürettiğini biliyoruz. Peki, fotosentez için bitkiler neye ihtiyaç duyar? Fotosentez sonucunda hangi ürünler oluşur? “Fotosentez ve Gazların Dansı” adlı etkinliğimizde bu soruların cevaplarını bulmaya çalışacağız.

Biyoloji

Finlandiya’daki Aalto Ünivesitesi’nden Dr. Matilda Backholm ve Almanya’daki Max Plank Enstitüsü’nden Dr. Oliver Baumchen, canlı hücrelerin ve mikroorganizmaların uyguladığı kuvvetleri ölçmek için bir yöntem geliştirdi. 

Biyoloji

Yediğimiz birçok meyvenin çekirdeği içindedir. Peki öyleyse çileği ikiye böldüğümüzde ortaya çıkması gereken çekirdek nerede?

Biyoloji

Washington Üniversitesi’nden araştırmacılar havadaki kloroformu ve benzeni uzaklaştırabilen, genetiği değiştirilmiş bir ev bitkisi üretti.

Biyoloji

Hayvanlar neden göç eder? Göçlerini bu kadar ilginç kılan nedir; hayvanların uzun mesafeler katetmesi mi yoksa sürüler halinde hareket etmesi mi?

Biyoloji

Yerel adı Trakya gelengisi olan Avrupa yer sincabı (Spermophilus citellus), Türkiye’de bulunan üç yer sincabı türünden biri. Dünyada Kuzey Amerika, Asya ve Avrupa’da yaşayan Avrupa yer sincabı Türkiye’de de İç Anadolu, Trakya ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür.

Biyoloji

Günümüzde geleneksel sokak aydınlatmaları yerini yavaş yavaş LED lambaların kullanıldığı yeni sokak aydınlatma teknolojilerine bırakıyor. Bu değişimin doğaya etkisi ise araştırmacıların zihninde yeni soru işaretleri oluşturuyor.

Biyoloji

Kışın gelmesiyle havalar soğur ve çevredeki besin kaynakları azalır. Bu yüzden kış gelince kimi hayvanlar sıcak yerlere göç eder, kimi kış için yuvalarında yiyecek depolar, kimi de kış uykusuna yatar.