Skip to content Skip to navigation

Türkiye’nin Renk Değiştiren Sakinleri Bukalemunlar

Ayşenur Okatan
04/01/2019 - 23:54

Sürüngenler sınıfı içinde yer alan kertenkele grubunun üyesi olan bukalemunlar ülkemizde nadir bulunan sürüngen türlerinden biri. Farklı beden yapıları, yaşam biçimleri ve renk değiştirme yetenekleriyse onları kertenkelelerden ayıran en önemli özellikler.

Bukalemunların birçok türü tropik iklim kuşağında yaşar. Dünyada ise en çok Madagaskar Adası’nda bulunurlar. Ülkemizde de Akdeniz ve Ege kıyılarında görülürler.

Vücutları yanlardan basıktır, başlarının üstünde miğfer şeklinde bir çıkıntı vardır. Ön ayak parmaklarının üçü içte, ikisi dışta olacak biçimde kendi aralarında birleşmiştir. Arka ayaklarındaysa içte iki parmak, dıştaysa üç parmak birleşmiş haldedir. Ayakları ve kuyrukları sayesinde dalları kolayca kavrayabildikleri için ağaç üzerinde kolaylıkla hareket edebilirler. Genellikle ağaç ve çalıların üzerinde yalnız yaşarlar.

Bukalemunlar özelleşmiş yapıdaki ayakları sayesinde kötü hava koşullarında (örneğin yağmurlu ya da soğuk hava nedeniyle dalın kayganlaştığı durumlarda) bile dalların üzerinde sabit durabilirler.

Boyları 20-40 cm arasında değişen bukalemunların uzun ve yapışkan uçlu dilleri avlarını kolayca yakalayabilmelerini sağlar. Dilleri boylarının iki katı kadar uzayabilir.

Bukalemunlar uzun ve yapışkan dilleri sayesinde avlarını kolayca yakalayabilirler.

Birbirinden bağımsız hareket edebilen gözleri yaklaşık 360 derecelik keskin bir görüş alanına sahiptir. Çoğunlukla çekirge, kelebek, peygamber devesi, cırcır böceği, karınca ve diğer böceklerle beslenirler. Bölgelerini savundukları zamanlar dışında yavaş hareket ederler. Kışın hareketleri iyice yavaşlamasına rağmen kış uykusuna yatmazlar.

Özel göz yapıları bukalemunlara 360 derecelik bir görüş açısı sağlar.

Bukalemunların en önemli özelliklerinden biri de renk değiştirmeleridir. Bunun sebebi derilerinin altındaki özel renk hücreleridir. Bu hücrelerin uyaranlar karşısında birbirinden uzaklaşıp yakınlaşması sonucu derilerinden yansıyan ışık farklı renklerde görünmelerini sağlar. Bu sayede çok hızlı bir şekilde renklerini sarı, yeşil, kahverengi ve gri tonlarına dönüştürebilirler. Aynı zamanda vücutlarında çok sayıda benek ve bant da ortaya çıkarabilirler. Bu özelliklerini vücutlarının sıcaklık dengesini ayarlamak, karşı cinsi etkilemek ve duygularını belli etmek (örneğin sinirlendiklerini göstermek ya da rakipleri karşısında kaybettiklerinde artık tehdit oluşturmadıkları mesajını vermek) için kullanırlar.

Bukalemunlar dinlenme halindeyken genelde yeşil görünürler.

Bukalemunların özellikle Türkiye’de yaşayan türü olan bayağı bukalemun (Chamaeleo chamaeleon) Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından hazırlanan Kırmızı Liste’nin “Asgari Endişe” kategorisinde yer alıyor. Ancak evcil hayvan olarak yetiştirilmek üzere doğadan koparılmalarının yanı sıra kentleşme ve turizm amaçlı yapılaşma da türün yaşam alanlarını daraltıyor.

 

İlgili İçerikler

Biyoloji

Doğada bazı hayvan türlerinin sayısı kıtlık, aşırı avlanma, iklim değişikliği ya da yaşam alanlarının daralması sonucu azalır. Hatta bu durum soylarının tamamen tükenmesine kadar gidebilir. Fakat bazen soyu tükendi diye düşündüğümüz türler uzun bir aradan sonra tekrar ortaya çıkar. Türkiye’deki bu türlerden biri de balık baykuşudur.

Biyoloji

Daha önce arıların sıfırı kavrayabildiği ve bu yüzden soyut matematikle ilgili kavramları anlamlandırabildiği üzerine gerçekleştirilen araştırmayı yürüten ekip arılar üzerinde çalışmaya devam etti ve arıların sembolleri sayılarla eşleştirebildiğini keşfetti.

Biyoloji

Bilim insanları, kuşların gagalarındaki bazı hücrelerin pusula işlevi gördüğünü ve bu durumun kuşların uzun ve karmaşık rotalarda yaptıkları yolculuklarda yön bulmalarına yardımcı olduğunu düşünüyordu. Fakat yakın zamanda yapılan bir araştırma, kuşların yönlerini kolaylıkla bulabilmesini sağlayan şeyin gözlerinde bulunan bir protein olduğunu gösterdi.

Biyoloji

ABD’deki Utah Sağlık Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, Clostridia (20-30 ayrı bakteriyi içine alan bir sınıf) ba

Biyoloji

Dünyanın birçok yerinde bulunan kırlangıçkuyruklar yaklaşık 560 türe sahip bir kelebek ailesidir. İsimlerini, bazı türlerin kanatlarının altındaki kuyruğa benzer uzantılardan alırlar. Çoğunlukla tropik bölgelerde yaşarlar.

Biyoloji

Nanomalzemelere dayalı elektrokimyasal biyosensörler ve aptasensör teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları nedeniyle 2015 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. K. Arzum Erdem Gürsan ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Biyoloji

Semenderlerin bacakları koptuğunda yeniden gelişir. Kertenkeleler düşmanlarını yanıltmak için kuyruklarını bırakır, daha sonra yeniden büyütür. Planarya solucanları, denizanaları ve denizşakayıkları ise bütün vücutlarını yeniden büyütebilir. 

Biyoloji

İnsan Genom Projesi ile insanların gen haritasının çıkarılması pek çok gelişmeye kapı araladı. Bunlardan biri de genetik testler. Genetik testler kan, tükürük gibi vücut sıvılarındaki hücrelerden elde edilen DNA’nın incelenmesine dayanıyor.

Biyoloji

Dünyada bilinen örümcek türlerinin sayısı 43.000’den fazladır. Bu örümcek türlerinin birçoğu zehirli olmasına rağmen zehirleri insanı öldürücü nitelikte değildir. Fakat 30 kadar türün zehrinin insanlar için tehlikeli olabileceği düşünülüyor.

Biyoloji

İnsan genomunun sadece %2’lik kısmı protein kodlar. Kodlamayan DNA ise geriye kalan %98’lik kısmı ifade etmek için kullanılan terimdir. Bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, kodlamayan DNA’daki mutasyonların otizme yol açabileceğini gösteriyor.