Skip to content Skip to navigation

Demir Yağmurları Yağan Ötegezegen

Dr. Mahir E. Ocak
24/03/2020 - 14:32

Bir grup gökbilimcinin yaptığı çalışmalar WASP-76b adlı bir ötegezegenin atmosferinde demir yağmurları yağdığına işaret ediyor. Dr. D. Ehrenreich ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Güneş Sistemi dışındaki gezegenlere ötegezegen denir. WASP-76b adlı ötegezegen, Balıklar Takımyıldızı doğrultusunda yer alan, Dünya’ya 640 ışık yılı mesafedeki bir yıldızın etrafında dolanıyor. Ötegezegenin kendi etrafında dönme süresiyle yıldızının etrafında dolanma süresi aynı. Bir başka ifadeyle, ötegezegende günler ve yıllar aynı uzunlukta. Bu durum, tıpkı Ay’ın Dünya’dan hep aynı yüzünün görünmesine benzer biçimde, gezegenin bir tarafının sürekli yıldıza dönük olduğu, diğer tarafınınsa sürekli karanlıkta kaldığı anlamına geliyor.

Ötegezegenin aydınlık tarafı Dünya’nın Güneş’ten aldığının yaklaşık bin katı radyasyona maruz kalıyor. WASP-76b’nin aydınlık ve karanlık taraflarının ortalama sıcaklıkları sırasıyla 2500°C ve 1500°C civarında. Aydınlık ve karanlık taraflar arasındaki büyük sıcaklık farkı, atmosferde şiddetli rüzgârların ortaya çıkmasına sebep oluyor.

Aydınlık taraftaki aşırı yüksek sıcaklık atmosferdeki moleküllerin atomlarına ayrışmasına sebep oluyor. Hatta ötegezegenin yüzeyindeki demir ve diğer metaller buharlaşarak atmosfere karışıyor.

Araştırmacılar Şili’deki Çok Büyük Teleskop ve özel bir tayfçeker ile yaptıkları gözlemlerde atmosferdeki demir buharı miktarının gece-gündüz sınırlarının birinde yüksek, diğerinde ise düşük olduğunu tespit etmişler. Bu özel tayfçeker, Dünya benzeri ötegezegenlerin etrafında dolandıkları yıldızların kimyasal yapıları hakkında detaylı bilgi veriyor.

Tespit edilen durum, ötegezegenin karanlık tarafında demir yağmurları yağdığı şeklinde yorumlanıyor. WASP-76b’nin kendi etrafındaki dönüşü ve rüzgârlar sebebiyle aydınlık taraftan karanlık tarafa taşınan demir buharı soğuk havayla karşılaştığında yoğunlaşarak yağmur biçiminde yağmaya başlıyor. Bu yüzden diğer gece-gündüz sınırında, rüzgârlarla karanlık taraftan aydınlık tarafa taşınan havadaki demir miktarı düşük oluyor.

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Haziran ayında çıplak gözle görülebilen tüm gezegenleri gözlemleme fırsatı bulabilirsiniz.

Gökbilim ve Uzay

Uluslararası bir araştırma grubu, nötrinoların ve antinötrinoların birbirlerine dönüşme süreçleri arasında belirgin farklar tespit etti.

Gökbilim ve Uzay

Uluslararası Uzay İstasyonu’nda yapılan çalışmalar sonucunda mezosfer deliklerini aydınlatan yeni bir tür “kutup ışığı” keşfedildi.

Gökbilim ve Uzay

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsünde çalışan bir grup araştırmacı da 2012 yılında tamamlanan Rossi X-Işını Zamanlama Kâşifi (RXTE) görevi sırasında toplanan verilerde karadelikler tarafından hareket yönü tersine çevrilen ışık ışınlarının izlerine rastlamışlar. 

Gökbilim ve Uzay

Son günlerde gökyüzünde ip gibi dizilmiş parlak noktaların geçişine tanık olmuş olabilirsiniz. Bu durumun nedeni, fütüristik projeleriyle bildiğimiz Elon Musk’ın sahip olduğu SpaceX şirketi tarafından geliştirilen Starlink projesi.

Gökbilim ve Uzay

Mayıs ayında Merkür ve Venüs’ü gün batımından sonra; Mars, Satürn ve Jüpiter’i ise gün doğumundan sonra gökyüzünde görebilirsiniz.

Gökbilim ve Uzay

TÜBİTAK tarafından düzenlenen canlı bilim söyleşilerinin dördüncüsü, 7 Mayıs 2020 tarihinde saat 17.00’de TÜBİTAK Bilim Genç YouTube kanalında canlı olarak yayınlanacak. 

Gökbilim ve Uzay

Güneş panellerinden yansıyan ışıklar sayesinde uyduları geceleri gökyüzünde rahatça görmek mümkün. Uydulardan yansıyan bu ışık, ışığa duyarlı gözlem aletleri tarafından da algılanıyor ve bu durum bazen verilerde bozulmalara sebep olabiliyor.

Gökbilim ve Uzay

Dünya’dan Mars’a gitmek için neden belirli zamanlar daha uygun diye merak etmiş miydiniz?

Gökbilim ve Uzay

Bu soruyu cevaplayabilmek için ilk olarak ısının nasıl yayıldığını anlamamız gerekir. Isı ışıma, iletim ve konveksiyon olmak üzere üç yolla yayılır.