Skip to content Skip to navigation

Demir Yağmurları Yağan Ötegezegen

Dr. Mahir E. Ocak
24/03/2020 - 14:32

Bir grup gökbilimcinin yaptığı çalışmalar WASP-76b adlı bir ötegezegenin atmosferinde demir yağmurları yağdığına işaret ediyor. Dr. D. Ehrenreich ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Güneş Sistemi dışındaki gezegenlere ötegezegen denir. WASP-76b adlı ötegezegen, Balıklar Takımyıldızı doğrultusunda yer alan, Dünya’ya 640 ışık yılı mesafedeki bir yıldızın etrafında dolanıyor. Ötegezegenin kendi etrafında dönme süresiyle yıldızının etrafında dolanma süresi aynı. Bir başka ifadeyle, ötegezegende günler ve yıllar aynı uzunlukta. Bu durum, tıpkı Ay’ın Dünya’dan hep aynı yüzünün görünmesine benzer biçimde, gezegenin bir tarafının sürekli yıldıza dönük olduğu, diğer tarafınınsa sürekli karanlıkta kaldığı anlamına geliyor.

Ötegezegenin aydınlık tarafı Dünya’nın Güneş’ten aldığının yaklaşık bin katı radyasyona maruz kalıyor. WASP-76b’nin aydınlık ve karanlık taraflarının ortalama sıcaklıkları sırasıyla 2500°C ve 1500°C civarında. Aydınlık ve karanlık taraflar arasındaki büyük sıcaklık farkı, atmosferde şiddetli rüzgârların ortaya çıkmasına sebep oluyor.

Aydınlık taraftaki aşırı yüksek sıcaklık atmosferdeki moleküllerin atomlarına ayrışmasına sebep oluyor. Hatta ötegezegenin yüzeyindeki demir ve diğer metaller buharlaşarak atmosfere karışıyor.

Araştırmacılar Şili’deki Çok Büyük Teleskop ve özel bir tayfçeker ile yaptıkları gözlemlerde atmosferdeki demir buharı miktarının gece-gündüz sınırlarının birinde yüksek, diğerinde ise düşük olduğunu tespit etmişler. Bu özel tayfçeker, Dünya benzeri ötegezegenlerin etrafında dolandıkları yıldızların kimyasal yapıları hakkında detaylı bilgi veriyor.

Tespit edilen durum, ötegezegenin karanlık tarafında demir yağmurları yağdığı şeklinde yorumlanıyor. WASP-76b’nin kendi etrafındaki dönüşü ve rüzgârlar sebebiyle aydınlık taraftan karanlık tarafa taşınan demir buharı soğuk havayla karşılaştığında yoğunlaşarak yağmur biçiminde yağmaya başlıyor. Bu yüzden diğer gece-gündüz sınırında, rüzgârlarla karanlık taraftan aydınlık tarafa taşınan havadaki demir miktarı düşük oluyor.

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Filmlerde görmüşsünüzdür, uzay boşluğuna koruyucu kıyafeti olmadan çıkmak zorunda kalan astronotun kolları ve bacakları donmaya başlar, sonra porselen gibi kırılır. O hâlde uzay çok soğuk olmalı değil mi?  Zavallı uydularımız uzayda donuyor olmalı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimci bilinen en büyük kozmik patlamayı gözlemledi. Dünya’ya 390 milyon ışık yılı mesafedeki Yılancı Gökada Kümesi’nde meydana gelen patlama sırasında yayılan enerjinin daha önceleri bilinen en büyük patlamadakinin beş katı kadar olduğu belirtiliyor.

Gökbilim ve Uzay

Bir yıldan uzun süredir Mars’ta görev yapan InSight, bulunduğu bölgede daha önceleri tahmin edilenden on kat daha büyük manyetik alan tespit etti. Uzay aracının gönderdiği veriler, Mars’ın yüzeyindeki manyetik alanın günlük hatta saniyelik olarak değiştiğini gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Mars’ın jeolojik yapısını incelemek için özel olarak tasarlanan InSight aracı, 26 Kasım 2018’de Kızıl Gezegen’in yüzeyine inmişti. InSight’ın topladığı verilerin analiz edilmesiyle elde edilen ilk bilgiler Nature Geoscience’ın özel bir sayısında yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Mart ayında gökyüzünde görebileceğiniz takımyıldızlardan biri, ters soru işaretine benzeyen şekliyle dikkat çeken Aslan Takımyıldızı. Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus -Aslan’ın Kalbi olarak da isimlendirilir- ise bu soru işaretinin noktasını oluşturur.

Gökbilim ve Uzay

2011 yılında uzay mekikleri emekliye ayrıldığından beri NASA astronotları Rusya’nın Soyuz uzay araçları ile uzaya gidiyor. SpaceX şirketinin geliştirdiği Dragon uzay aracı ile yakın zamanda bu durum değişebilir.

Gökbilim ve Uzay

Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda Güneş ile ilgili araştırmaların altın çağının yaşanacağını düşünüyor. Hem yakın geçmişte hayata geçirilen hem de yakın gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projeler sayesinde Güneş bugüne kadar eşi benzeri görülmemiş bir hassasiyetle incelenebilecek.

Gökbilim ve Uzay

1. TÜBİTAK Liseler Arası İnsansız Hava Araçları Yarışması’nın başvuruları başladı. Başvuru için son tarih 23 Mart 2020.

Gökbilim ve Uzay

5. TÜBİTAK Uluslararası İnsansız Hava Araçları Yarışması başvuruları başladı. Başvurular 23 Mart’a kadar devam edecek ve bu yıldan itibaren çevrimiçi olarak yapılacak. Yarışma 15 - 20 Eylül 2020 tarihleri arasında Gaziantep Alleben Göleti’nde gerçekleştirilecek.

Gökbilim ve Uzay

Bu yıl 23.’sü düzenlenen Uluslararası Gökyüzü Gözlem Şenliği’nin başvuruları başladı. Başvurular 31 Mart’a kadar devam edecek. Etkinliğe bu yıl ilk defa yurt dışından da başvuru yapılabilecek. Şenliğe katılacak 1000 kişi nisan ayının ikinci haftasında kura ile belirlenecek.