Skip to content Skip to navigation

Plüton’un Donmakta Olan Yer Altı Okyanusu

Dr. Mahir E. Ocak
21/07/2020 - 16:10

Bugün pek çok gökbilimci Plüton’un buzlu yüzeyinin altında bir okyanus olup olmadığı hakkında kafa yoruyor. Cüce gezegenin oluşumu ve gelişimi ile ilgili yaygın olarak kabul gören senaryoya göre, Plüton başlangıçta buzlardan ve kayalardan oluşan donmuş bir top hâlindeydi. Radyoaktif elementlerin zaman içinde bozunması sonucunda açığa çıkan enerji, buzların erimesine ve gezegenin yüzeyinin altında bir okyanusun ortaya çıkmasına yol açmış olabilir.

Carver Bierson, Francis Nimmo ve Alan Stern adlı üç araştırmacı, yakın zamanlarda Nature Geoscience’ta yayımladıkları bir makalede, yaygın kanının aksine Plüton’un başlangıç dönemlerinde bir okyanusa sahip olabilecek kadar sıcak olduğunu iddia ettiler. Araştırmacıların öne sürdüğü hipoteze göre bu okyanus halen yavaş yavaş donuyor olabilir.

Plüton’un zaman içindeki değişimiyle ilgili iki hipotezden hangisinin doğru olabileceği hakkında fikir edinmenin bir yolu, tektonik hareketlerin gezegenin yüzeyinde bıraktığı izlere bakmaktır. Su donarken genleşir, erirken büzüşür. Dolayısıyla Plüton başlangıçta soğuksa ve daha sonraları donmuş buzların erimesiyle bir yer altı okyanusu oluşmuşsa, gezegenin yüzeyinde çökmeler görmeyi beklersiniz. Aksine, gezegen başlangıçta sıcaksa ve halen donmakta olan bir yer altı okyanusuna sahipse gezegenin yüzeyinde çıkıntılar olmalıdır.

Araştırmacılar, 2015 yılında Plüton’un yakınından geçen Yeni Ufuklar uzay aracının çektiği fotoğraflarda gezegenin yüzeyinde çok sayıda çıkıntı görüldüğünü ancak hiçbir çökmeye rastlanmadığını söylüyorlar. Bu durum gezegenin başlangıçta sıcak olduğu hipotezini destekliyor.

Öne sürülen hipotezin doğru olması için açıklanması gereken bir diğer nokta, gezegenin başlangıçta okyanuslara sahip olabilecek kadar sıcak olup olmadığı. Kütleçekimi etkisinde küçülen sistemler giderek ısınır. Araştırmacıların yaptığı hesaplara göre eğer başlangıçta ısıya dönüşen kütleçekim enerjisinin tamamı korunmuşsa, kesinlikle bir okyanus ortaya çıkmış olmalı. Ancak gezgenin oluşumu sırasında ısıya dönüşen enerjinin tamamı korunmaz, bir kısmı uzaya yayılır. Araştırmacılar ne kadar ısının korunduğunu belirleyen temel etkenin gezegenin oluşum hızı olduğunu söylüyorlar. Plüton ne kadar kısa süre içinde oluşmuşsa ısıya dönüşen enerjinin de o kadar büyük kısmı korunmuş olmalıdır. Kuramsal hesaplar, eğer Plüton 30.000 yıldan daha kısa sürede oluşmuşsa başlangıçta okyanuslara sahip olabilecek kadar sıcak olabileceğini gösteriyor. Aksine eğer oluşum süreci milyonlarca yıla yayılmışsa, gezegenin başlangıçta sıcak olması ancak gezegene çarpan devasa kütlelerin sebep olduğu ısınmayla mümkün olabilir.

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Perseid göktaşı yağmuru 12-13 Ağustos’ta en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Bu tarihte Ay’ın %47’si aydınlanmış durumda.

Gökbilim ve Uzay

Çin tarihinde ilk kez Mars’a bir uzay aracı göndermeye hazırlanıyor.

Gökbilim ve Uzay

İngiltere’deki Manchester Üniversitesinden bir grup araştırmacı, matematiksel hesaplamalar yaparak uzaydan gelen kayaç parçalarının Dünya üzerinde nerelere düştüğünü tespit etmeye çalıştı.

Gökbilim ve Uzay

Bir grup gökbilimci Dünya’ya 1000 ışık yılı uzaklıkta bir karadelik keşfetti. 

Gökbilim ve Uzay

Temmuz ayında Güneş’in batısına geçen Merkür ayın ortalarına doğru gökyüzünde görülebilecek. 

Gökbilim ve Uzay

Avrupa Güney Gözlemevi’ndeki (ESO) Çok Büyük Teleskop (VLT), Dünya’dan 520 ışık yılı uzaklıktaki AB Aurigae yıldızının etrafında yeni doğmakta olan bir gezegen görüntüledi.

Gökbilim ve Uzay

Hubble Uzay Teleskobu ile yapılan gözlemler ilk yıldızların tahmin edilenden daha erken bir dönemde oluşmaya başladığını gösteriyor.

Gökbilim ve Uzay

Astronotlar ilk defa özel bir şirket tarafından geliştirilen uzay aracı ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na taşındı. 

Gökbilim ve Uzay

Bir grup Japon araştırmacı, Mars’tan Dünya’ya gelmiş bir meteoritin içinde azotlu organik bileşikler keşfetti. Dr. Mizuho Koike ve arkadaşları tarafından yapılan araştırmanın sonuçları Nature Communications’ta yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Haziran ayında çıplak gözle görülebilen tüm gezegenleri gözlemleme fırsatı bulabilirsiniz.