Skip to content Skip to navigation

Basit Makineler Bir Araya Gelirse...

Namdar Gürsönmez
05/02/2019 - 16:57

Basit makineler, çok az parçadan oluşan ve genellikle tek bir kuvvetin kullanıldığı araçlardır. Ancak günlük hayatta sadece basit makinelerden yararlanmayız. Basit makinelerin bir araya getirilmesiyle oluşan makinelere bileşik makineler diyoruz. Örneğin makas iki kama ve iki kaldıraçtan; el arabası ise bir eğik düzlem, bir kaldıraç, bir de tekerlekten oluşur.

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak çıkrık, kaldıraç, sabit ve hareketli makaradan oluşan bir bileşik makine olan vinç düzeneği tasarlayacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 1 adet 9 x 17 cm boyutlarında duralit
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 22 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1 x 1 x 1,5 cm boyutlarında tahta
  • 2 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta (uçları 45 derece kesilmiş)
  • 6 adet 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarında tahta (yük oluşturmak için)
  • 3 adet 3 cm çapında plastik makara
  • 1 adet tahta çubuk (dondurma çubuğu ya da tahta dil basacağı)
  • 1 adet 20 cm uzunluğunda plastik kablo bağı (plastik kelepçe)
  • 2 adet 2 cm uzunluğunda metal mil
  • 2 adet 3 cm uzunluğunda vida
  • 3 adet 2 cm uzunluğunda vida
  • 1 adet 1 cm uzunluğunda vida
  • 2 adet 1,5 cm uzunluğunda çengelli vida
  • 1 adet “S” şeklinde metal kanca
  • 2 adet raptiye
  • 2 adet metal pul
  • 1 adet 2 cm uzunluğunda plastik kol
  • 70 cm uzunluğunda ip
  • Tutkal
  • Çift taraflı bant
  • Cetvel
  • Tornavida
  • Makas
  • Maket bıçağı

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.

 

Ne Yapıyoruz?

1. Önce, düzeneğimizde kaldıraç olarak kullanacağımız vinç kolunu oluşturalım.

 

. 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtanın ucunda makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak plastik kablo bağının geçebileceği yaklaşık 0,6 cm çapında bir delik açalım.

 

. 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarındaki tahta ile 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtayı 3 cm uzunluğundaki vidayı ve tornavidayı kullanarak büyük tahtanın yaklaşık 7 cm iç kısımda birleştirelim.

 

. Plastik kablo bağını 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtada açtığımız delikten geçirelim. Uçlarını raptiye ile 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarındaki tahtaya tutturalım.

 

2. Şimdi, düzeneğimizde kaldıracın destek kısmını ve vincin ayak kısmını  oluşturarak bağlantılarını yapalım.

 

. Vinç kolunun yaklaşık 10 cm iç kısmında makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak 3 cm uzunluğundaki vidanın rahatça dönebileceği bir delik açalım.

 

. Vincin kolu ile 1,5 x 1,5 x 22 cm boyutlarındaki tahtadan oluşturacağımız ayak kısmını birleştirirken görseldeki gibi 3 cm uzunluğundaki vida ile tahtaların arasına metal pulları koyalım. Bu işlemi yaparken vinç kolunun rahatça hareket edebilmesine dikkat edelim.

 

3. Plastik kolu 1 cm uzunluğundaki vida ile plastik makaraya tutturalım. 2 cm uzunluğundaki metal mili de plastik kola yerleştirelim. Böylece basit makinelerden bir çıkrık oluşturduk.

 

4. Oluşturduğumuz çıkrığı 2 cm uzunluğundaki vida ile vinç koluna bağlayalım. Aynı şekilde çengelli vida ve plastik makarayı 2 cm uzunluğundaki vida ile görseldeki gibi vinç kolunun diğer tarafına monte edelim. Plastik makara ve çıkrığın rahatça dönmesini sağlayalım.

 

5. Bu adımda vincin ayağının, taban kısmının ve destek kısımlarının bağlantılarını yapacağız.

 

. Vincin ayağını 2 cm uzunluğundaki vidayı kullanarak 9 x 17 cm boyutlarındaki duralitin ortasına monte edelim.

 

. Şimdi 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki, uçları 45 derece kesilmiş iki tahtayı çift taraflı bant ile vincin ayağı ile taban kısmının arasına sabitleyelim.

 

6. Bu adımda düzeneğimizin yükünün bağlanacağı hareketli makara bölümünü oluşturacağız.

 

. Tahta çubuğun uçlarından 5 cm uzunluğunda iki parça keselim, makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak parçaların üzerinde metal milin geçeceği birer delik açalım.

 

. Tahta çubukların arasına plastik makarayı yerleştirelim. Metal mili tahta çubuklardaki ve plastik makaradaki deliklerden geçirerek tutkalla birbirlerine sabitleyelim. Bu işlemi yaparken makaranın rahatça hareket etmesini sağlayalım. Aynı şekilde 1 x 1 x 1,5 cm boyutlarındaki tahtayı, tahta çubukların arasına görseldeki gibi tutkalla sabitleyelim. 1,5 cm uzunluğundaki çengelli vidayı ise tahtaya monte edelim.

 

7. 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarındaki tahtalardan bir yük hazırlayalım ve yükü görseldeki gibi “S” şeklindeki kancaya bağlayalım.

 

8. İp kullanarak çıkrık, sabit makara ve hareketli makara arasındaki bağlantıları yapalım.

Düzeneğimiz artık çalışmaya hazır.

 

 

Ne OIdu?

Kaldıraç, çıkrık, sabit makara ve hareketli makara gibi birden fazla basit makineyi bir araya getirerek bir bileşik makine hazırladık.

Düzeneğimizdeki çıkrığın kolunu döndürdüğümüzde uyguladığımız kuvvet ip vasıtası ile vinç kolunun ucundaki sabit makaraya, oradan da yükün bağlı olduğu hareketli makaraya iletilir. Böylece yükü istediğimiz yüksekliğe çıkarabiliriz. Ayrıca düzeneğimizle yükü yatay olarak da bir noktadan başka bir noktaya taşıyabiliriz.

Sonuç olarak vinçte bulunan birden fazla basit makine sayesinde çok ağır cisimleri daha az kuvvetle kaldırabilir, indirebilir ve yatay olarak taşıyabiliriz.

 

Kaynak:

  • Komisyon, 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, 2012.

 

Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Fizik

Söz konusu elektronlar, protonlar gibi “noktasal” parçacıklar olduğunda aynı işaretli elektrik yüklerinin birbirini ittiği, zıt işaretli elektrik yüklerinin birbirini çektiği bilinir. Ancak çok sayıda elektrik yüklü noktasal parçacığın bir araya gelmesiyle oluşan “bileşke” parçacıklarda durum farklıdır. 

Fizik

Danimarkalı gökbilimci Ole Christensen Romer, ışık hızını belirlemek için çalışmalar yapan ilk bilim insanlarından biridir. Romer, yaptığı uzun süreli gözlemler sonucunda Jüpiter’in uydularından Io’nun iki tutulması arasında geçen zamanlarda farklılıklar tespit etti.

Fizik

Bu etkinliğimizde yenilenebilir enerji kaynaklarından güneş enerjisinin farklı enerji türlerine dönüştüğünü gözlemleyebileceğimiz bir düzenek tasarlayacağız.

Fizik

James Watt’ın buhar motorunu keşfetmesi Sanayi Devrimi’nin başlangıcı olarak kabul edilir. James Watt, buhar motorunu madenlerde ortaya çıkan suyun dışarı pompalanması için etkili bir yöntem ararken geliştirdi. İlk yazımızda Arşimet, 12. yüzyılda yaşayan el-Cezeri ve 16. yüzyılda yaşayan Takiyüddin’in suyun yukarı taşınması için geliştirdikleri düzenekleri anlatmıştık.

Fizik

Uluslararası bir araştırma grubu, araçların arka kısımlarına hava püskürten cihazlar yerleştirerek hava sürtünmesini azaltmayı başardı. Dr. Ruiying Li ve arkadaşları tarafından yapılan araştırmanın sonuçları Physical Review Fluids’te yayımlandı.

Fizik

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemelerden güneş enerjisi ile çalışan bir yel değirmeni düzeneği tasarlayarak enerji dönüşümünü gözlemleyeceğiz.

Fizik

Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü ve Zürih Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacı, aşırı derecede düşük sıcaklıklara soğutulduğunda bile suyun donmasını engelleyen bir yöntem geliştirdi. 

Fizik

Nano ölçekteki malzemelerin özelliklerinin anlaşılması için gerçekleştirdiği uluslararası düzeyde üstün nitelikli çalışmalarıyla 2018 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’ne layık görülen Doç. Dr. Hasan Şahin ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Gözümüz karanlık veya aydınlık ortamlarda, nesnelerin çok uzakta ya da çok yakında olduğu durumlarda net görüntüler oluşturabiliyor. Etkileyici fotoğraflar çekebilmek içinse fotoğraf makinesinde doğru ayarların yapılması gerekiyor. Gelin, görüntü oluşturma özelliğine sahip olan insan gözü ile fotoğraf makinesini karşılaştıralım.

Fizik

İletken, yüksüz iki levhanın birbirine paralel biçimde boşlukta konumlandırıldığını düşünelim. Klasik elektromanyetik kuram levhalara net bir elektriksel kuvvet etki etmeyeceğini söyler. Ancak gerçekte durum çok daha farklıdır.