Skip to content Skip to navigation

Beynin Genetik Kodu Kırıldı

Dr. Özlem Kılıç Ekici
24/02/2015 - 09:57

Beyin bölgelerinin büyüklüğüyle bilişsel yeteneğin derecesi arasında bir bağlantı olduğu düşünülür. Büyük beyinleriyle dolayısıyla da gelişmiş bilişsel yetenekleriyle dikkat çeken insanların beyin yapıları kişiden kişiye farklılık gösterir. Bunun neden böyle olduğuyla ilgili yapılan araştırmalardan elde edilen sonuçlar yeni ipuçlarını gözler önüne seriyor. Araştırmacılar önemli beyin bölgelerinin büyüklüğünün bazı genetik değişimler sonucu belirlendiğini ve farklılaştığını söylüyor.

Güney Kaliforniya Üniversitesi sinirbilimcilerinin liderliğini üstlendiği ENIGMA (Enhancing Neuro Imaging Genetics Through Meta Analysis) projesi kapsamında, sinir ve genom görüntüleme alanının geliştirilmesine yönelik olarak insan beyinleri arasındaki genetik çeşitliliğinin nedenleri üzerine çalışmalar yapılmış.

Proje kapsamında 33 ülkeden 300 bilim insanı beynin yapısını, işlevlerini ve hastalıklarını birtakım genetik bilgiler ve beyin görüntüleme işlemleri yardımıyla araştırmış. Sonuçları Nature dergisinde yayımlanan projede 30.000’den fazla insanın beyin MRI (manyetik rezonans görüntüleme) görüntüleri ve genetik bilgileri kullanılmış.

Beynin bir bölgesinin büyümesinin altında yatan en temel nedenin genetik etkenler olduğu belirtiliyor. Uzmanlar, genetik materyalimiz olan DNA üzerinde incelemeler yaparken beynin zekâyla ilişkili kilit bölgelerinin DNA’larındaki tek harf (nükleobaz) değişikliklerine bakmış. Beyin dokusunda bireyler arası fark yaratabilecek sekiz harfte değişiklik olduğu bulunmuş. Bu değişikliğin beyin dokusunda yaklaşık %1,5 oranında küçülmeye neden olduğu ve küçülmenin derecesinin de mutasyona uğrayan gene bağlı olarak değiştiği belirtiliyor.

DNA dizilimindeki sekiz genetik değişikliğin hepsinin ön beyinde olduğu belirlenmiş. Ön beyin, kafatasının büyük bir bölümünü kaplar. Her türlü duyu, algı, duygu, motivasyon, dil, öğrenme, düşünme gibi ileri düzey zihinsel işlevlerden sorumludur. DNA harflerinin mutasyona uğradığı genlerden bir tanesi olan KTN1 geni, sinir hücrelerinin nereye gideceğini ve hangi sinir hücreleriyle bağlantı yapacağını belirliyormuş. Bunun dışında kalan iki DNA harfi değişiminin de kolon veya bağışıklık sistemi kanserlerinde görev alan ve bu bölgedeki hücrelerin sayısını düzenleyen genlerle bağlantılı olduğu görülmüş. Diğer beş genetik değişimin ise programlanmış hücre ölümü engelleme gibi çok sayıda temel hücresel işlevlerle bağlantılı olduğu belirlenmiş. Keşfedilen sekiz değişimin yer aldığı genlerin çoğunun beyin gelişimi esnasında faaliyette olduğu ve şizofreni, otizm gibi çok sayıda sinir hastalığıyla ilişkili olabileceği düşünülüyor. Araştırmanın sonuçları bazı önemli hastalıkların mekanizmasının daha iyi anlaşılması ve etkin tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi açısından hayli önemli.

Kaynaklar:

1

İlgili İçerikler

Biyoloji

Üç tarafı denizlerle çevrili Türkiye binlerce deniz canlısı türüne ev sahipliği yapıyor. Bu canlılardan biri de denizanası. Ülkemizdeki denizlerde sekiz denizanası türü yaşıyor. Bu türler ay denizanası, pusula denizanası, maviş denizanası, mor sokar denizanası, deniz ciğeri denizanası, ters-düz denizanası, göçmen denizanası ve beyaz noktalı denizanası.

Biyoloji

Papağanlar ve kargalar, vücutlarının büyüklüklerine nazaran görece büyük beyinlere sahiptir ve sosyal zekâya sahip olmalarıyla bilinir. Geçmişte yapılan bilimsel çalışmalar kargaların birbirleriyle yardımlaşmadığını göstermişti. Yakın zamanda yapılan araştırmada ise bu kez papağanların birbirleriyle yardımlaşıp yardımlaşmadığı incelenmiş.

Biyoloji

Göz renginiz annenizden, saç şekliniz ise babanızdan... Peki ama bu özellikler nesilden nesile nasıl aktarılıyor?

Biyoloji

Günümüzde birçok canlı şehirleşme, tarım, endüstri gibi nedenlerle yaşam alanlarını kaybediyor. Bu canlılardan biri de Toros kurbağaları (Rana holtzi).

Biyoloji

Mitokondrilerin hücrelerin enerji santralleri olduğu biliniyordu. Yakın zamanlarda yapılan araştırmalar, mitokondrilerin daha önceleri bilinmeyen yeni bir işlevini ortaya çıkardı. Dr. Zheng Wu ve arkadaşlarının Nature Metabolism’de yayımladıkları sonuçlara göre, mitokondriler DNA’ya zarar veren etkenleri algılayarak çekirdekteki DNA’nın daha iyi korunmasını sağlıyor.

Biyoloji

Uluslararası bir araştırma grubu sıradan nesnelerin içinde bilgi depolamak için bir yöntem geliştirdi. Dr. Julian Koch ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma Nature Biotechnology’de yayımlandı.

Biyoloji

“Birincil düzenleme” adı verilen yeni yöntem DNA sarmalındaki iplikçiklerin ikisinin birden kesilmesini gerektirmiyor. Üstelik bu yöntem temel düzenleme gibi sadece belirli türdeki nokta mutasyonları değil herhangi bir türdeki nokta mutasyonu düzeltmek için kullanılabiliyor.

Biyoloji

2017’de Madagaskar’da keşfettiği yeni çekirge türleri ile tanınan, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Zooloji Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olan Prof. Dr. Mustafa Ünal ile araştırmaları üzerine bir söyleşi gerçekleştirdik.

Biyoloji

DNA yani deoksiribonükleik asit bütün canlı organizmaların hücrelerinde bulunan ve canlının tüm genetik özelliklerini taşıyan moleküldür. DNA ikili sarmal yapıdadır. Yani DNA’nın yapısında birbirine dolanmış şekilde iki zincir bulunur.

Biyoloji

Yıldız Teknik Üniversitesi IEEE Öğrenci Kulübü tarafından düzenlenen 7. BioForm etkinliği, 27-29 Kasım tarihleri arasında Yıldız Teknik Üniversitesi Davutpaşa Kampüsü Elektrik-Elektronik Fakültesi Konferans Salonu’nda gerçekleştiriliyor.