Skip to content Skip to navigation

Birleşen Yıldız Çifti

Dr. Mahir E. Ocak
22/12/2014 - 08:53

Güneş, Samanyolu içinde yol alırken kütleçekimi ile kendisine bağlı gezegenleri ve diğer gökcisimlerini de beraberinde götürür. Fakat Güneş’in kütleçekimi ile bağlı olduğu başka bir yıldız yoktur. Güneş uzayda tek başına yol alır. Ancak bu durum neredeyse istisnaidir. Yıldızların büyük çoğunluğu, bir ya da daha fazla yıldızın birbirine kütleçekimi ile bağlı olduğu sistemlerin parçalarıdır. Bu yıldız grupları, uzayda yol alırken kendi ortak kütle merkezlerinin etrafında da döner.

Bilinen yıldız çiftlerinin bir örneği, MY Camelopardalis’tir. Kısaca MY Cam olarak da adlandırılan ve Zürafa takımyıldızında bulunan çok büyük kütleli bu sistem, 50 yıldan daha uzun bir süredir biliniyordu. Ancak aslında bir yıldız çifti olduğu sadece 10 sene önce anlaşılabilmişti. Dr. J. Lorenzo ve arkadaşlarının yakın zamanlarda yaptığı çalışmalar, bu sistemin özellikleri hakkında ilginç bilgiler sundu.

Calar Alto Gözlemevi’ndeki 2,2 metrelik teleskop ile yapılan gözlemler, yıldızların birbiri etrafında dönme süresinin sadece 1,2 gün olduğunu gösteriyor. Dolanma süresinin bu kadar kısa olması yıldızların birbirine çok yakın olduğuna işaret ediyor. Kütleleri Güneş’inkinin 32 ve 38 katı olan yıldızlar, saatte bir milyon kilometreden daha büyük hızlarla uzayda yol alıyor. Yıldızların kendi etraflarında dönmesi ise sadece bir gün kadar sürüyor. Bu sürenin bu kadar kısa olması da aynı şekilde yıldızların birbirine çok yakın olmasına bağlanıyor.

Araştırmacılar, Astronomy & Astrophysics’te yayımladıkları sonuçlardan iki yıldızın birleşme sürecinde olduğu çıkarımını yapıyor. Bu durumun nedeni yıldızların hem çok büyük hem de birbirine çok yakın olması. Çok büyük kütleli yıldızların küçük yıldızların birleşmesi ile oluştuğu, daha önceleri kuramsal olarak öne sürülmüştü. Ancak bu görüşü destekleyen herhangi bir gözlemsel veri yoktu. Dr. J. Lorenzo ve arkadaşlarının yaptığı çalışmalar, küçük yıldızların birleşerek daha büyük yıldızları oluşturduğu görüşünü destekleyen ilk gözlemsel verileri sundu.

İlgili İçerikler

Fizik

Deneyler köşesinin bu etkinliğinde basit bir kondansatör tasarlayıp birçok elektrik devresinde kullanılan bu elektronik devre elemanının çalışma prensibini öğreniyoruz.

Fizik

Yenilenebilir enerji kaynaklarının başında güneş enerjisi geliyor. Ancak güneş ışığından aldığı enerjiyi elektriğe dönüştüren geleneksel fotovoltaik gözeler sadece gündüzleri çalışıyor. Gündüzleri elde edilen enerjiyi geceleri kullanabilmek içinse başka enerji biçimlerine dönüştürüp depolamak gerekiyor.

Fizik

Fren pedalına hafif bir dokunmayla, yüklü bir kamyonun nasıl durduğunu öğrenmek ister misiniz? Sürücü tarafından fren pedalına uygulanan kuvvet, fren hidroliği tarafından balatalara iletilir. Balatalar da tekerleklerle bağlantılı fren disklerini sıkıştırarak aracın yavaşlamasını ve durmasını sağlar.

Fizik

Yarasalar ilgi çekici bir özelliğe sahip: Ses dalgalarını kullanarak tamamen karanlık bir ortamda çevrelerindeki nesnelerin yerini belirleyebiliyorlar. Görme engelli bazı insanların da bu özelliğe sahip olduğu biliniyor.

Fizik

Tasarla ve Yap köşesinin bu etkinliğinde maliyeti uygun malzemeler kullanarak elektrik enerjisi elde edip enerjiyi ışık, hareket ve ses enerjisine dönüştüren bir düzenek tasarlayacağız.

Fizik

Su, elektrik enerjisi kullanılmadan bulunduğu yerden daha yükseğe nasıl taşınabilir? Arşimet bu sorunu milattan önce üçüncü yüzyılda icat ettiği Arşimet vidası ile çözmüştü. Deneyler köşesinin bu etkinliğinde, Arşimet vidası tasarlayarak suyu yukarı taşımak amacıyla kullanılabilecek bir pompa yapıyoruz.

Fizik

Bilim Genç olarak ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı ve İVME-R’de yürütülen çalışmalarla ilgili ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi ve İVME-R Müdürü Prof. Dr. Bilge Demirköz ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Bundan yüzyıllar önce Dünya’nın kendi etrafında dönüp dönmediği, ayrıca Dünya’nın mı Güneş’in etrafında yoksa Güneş’in mi Dünya’nın etrafında dolandığı bilim insanları arasındaki en hararetli tartışma konularından biriydi. 

Fizik

Rice Üniversitesinde Prof. Dr. James M. Tour önderliğinde çalışmalar yapan bir grup araştırmacı, karbon içeren atıklardan grafen üretmeye imkân veren bir yöntem geliştirdi. Araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Fizik

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin Ankara’daki konuğu 2019 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’nü kazanan Dr. Öğr. Üyesi Emine Ülkü Sarıtaş.