Skip to content Skip to navigation

Hava Termometresi

Namdar Gürsönmez
13/11/2019 - 14:45

Maddeyi oluşturan tanecikler çarpışmalar sırasında birbirlerine enerji aktarır. Bu yüzden farklı taneciklerin anlık enerjileri birbirinden farklıdır ve sürekli değişir.

Sıcaklık tanım olarak maddeyi oluşturan taneciklerin ortalama hareket enerjisinin bir ölçüsüdür. Farklı sıcaklıktaki maddeler birbirine temas ettiğinde, sıcaklıkları eşitlenene kadar, sıcak olandan soğuk olana ısı akışı gerçekleşir.

Sıcaklığı ölçmek için kullanılan termometreler maddelerin genleşme ve büzülme özelliklerinden yararlanılarak üretilir.

Katı, sıvı ve gazlardan yararlanılarak çeşitli termometreler yapılabilir. Günümüzde sıvılı ve metal termometreler daha yaygındır.

Sıvılı termometrelerdeki hazne cıva veya alkol gibi sıvılarla doldurulur. Termometre bir malzemeye temas ettirildiğinde ısı akışı başlar. Eğer malzeme termometreden daha sıcaksa termometre ısınmaya başlar ve bu sırada haznedeki sıvı genleşir. Aksi durumdaysa termometre soğumaya başlar ve bu sırada haznedeki sıvı büzüşür. Malzemenin sıcaklığı, bu değişimler gözlemlenerek tespit edilir.

Gaz termometrelerinde ise sıcaklığı ölçülecek malzeme, içerisinde gaz bulunan bir hazneye temas ettirilir ve gazın genleşmesinden ya da büzüşmesinden yararlanılarak sıcaklık ölçümü yapılır. Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak bir hava termometresi düzeneği tasarlayacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 42 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 9 x 9 cm boyutlarında duralit
  • 2 adet 1,5 x 1,5 x 9 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 2 cm uzunluğunda vida
  • 1 adet 5 mm çapında, 15 cm uzunluğunda uçları açık cam boru
  • 1 adet 1,5 x 15 cm uzunluğunda yapışkanlı kâğıt şerit
  • 1 adet 250 ml’lik beherglas veya su bardağı
  • 1 adet kapaklı, 330 ml’lik PET şişe
  • Kırmızı gıda boyası
  • Makas
  • Tornavida
  • Çift taraflı bant
  • Silikon tabancası ve silikon
  • Saç kurutma makinesi

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.

 

Ne Yapıyoruz?

. Bu aşamada hava termometresinin taban kısmını hazırlıyoruz.

 

Çift taraflı bant kullanarak 1,5 x 1,5 x 9 cm boyutlarındaki tahta parçalarını duralitin tabanına sabitleyelim.

 

. 1,5 x 1,5 x 42 cm boyutlarındaki tahtayı, görseldeki gibi, taban kısmına vidalayarak sabitleyelim.

 

. Bu aşamada cam boruyu PET şişenin kapağına sabitliyoruz.

 

PET şişenin kapağında, makas kullanarak, cam borunun geçebileceği bir delik açalım.

 

Yaklaşık 1,5 cm’si kapağın altında kalacak şekilde cam boruyu delikten geçirelim.

 

Cam boru ile kapak arasındaki bölümü silikon ile hava geçirmeyecek şekilde dolduralım. Kapağı şişeye takalım.

 

Bu aşamada, PET şişeye yerleştirdiğimiz cam boru ve yapışkanlı kâğıt şeridi düzeneğimize ekliyoruz.

 

Çift taraflı banttan 10 cm keselim ve görseldeki gibi tahtaya yapıştıralım.

 

Aynı şekilde yapışkanlı kâğıt şeridi görseldeki gibi tahtaya yapıştıralım

 

Yapışkanlı kâğıt şeridi cetvel ve kalem kullanarak eşit aralıklarla işaretleyelim.

 

Çift taraflı bandın koruyucusunu sökerek şişeyi düzeneğimize yapıştıralım.

. Cam borunun boşta kalan ucunu 250 ml’lik beherglas veya su bardağının içinde kalacak şekilde düzeneğin taban kısmına yerleştirelim.

 

. Beherglasın içine 250 ml su dolduralım ve kırmızı renkli gıda boyası ekleyelim. Artık düzeneğimiz hazır.

 

Havanın genleşmesi için saç kurutma makinesini sıcak hava üfleyecek şekilde ayarlayıp şişeye 30-40 saniye boyunca tutalım ve neler olduğunu gözlemleyelim.

 

Ne OIdu?

Hava termometremiz, havanın genleşmesi veya büzüşmesi sonucu, renklendirdiğimiz suyun cam boruda yükselmesi veya alçalması ile bize havanın sıcaklığındaki değişimi gösterir.

PET şişeyi ısıttığımızda genleşen bir miktar hava beherde bulunan sudan dışarı çıkar ve bir miktar renkli su cam boruda yukarıya doğru yükselir. PET şişedeki hava soğumaya başladığında cam borudaki su tekrar aşağı doğru iner.

 

 

Hava termometremizi önce güneşli bir ortama götürelim ve yükselen sıvı seviyesini bir duvar termometresinden yararlanarak işaretleyelim. Sonra soğuk bir ortama götürüp yine sıcaklık değerini işaretleyelim. İki işaret arasındaki boşluğu eşit aralıklara bölerek hava termometremizi ölçeklendirebilir ve böylece termometremizi kullanarak sıcaklık değişimlerini ölçebiliriz.

Gazlar sıvılara göre daha çabuk genleştikleri için gaz termometreleri sıvılı termometrelere göre daha hassas ölçümler yapar.

 

Kaynak:
  • Komisyon,8. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2012.
 
Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Fizik

Bir katıyı başka bir katının üzerinde kaydırmak kolay değildir. Çok yüksek sürtünme kuvvetiyle baş etmeniz gerekir. Bu durumun bir istisnası ise buzdur. Buz o kadar kaygandır ki buz patencileri neredeyse hiçbir dirençle karşılaşmadan buzun üzerinde kayabilirler.

Fizik

Suyu yukarı yönde taşıyabilen aletlerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar James Watt'ın buhar motorunun keşfine öncülük etti.

Fizik

Suyun kaç derecede kaynadığını biliyor musunuz? Muhtemelen cevabınız 100°C olacaktır. Çünkü suyun deniz seviyesindeki kaynama noktası 100°C’dir. Peki, suyu daha düşük ya da yüksek sıcaklıklarda kaynatmak mümkün olabilir mi?

Fizik

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ekim ayında objektiflerinizi çevrenizdeki müze ve bilim merkezlerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #MüzelerveBilimMerkezleri etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. 

Fizik

Bir grup araştırmacı yeni bir mikromotor geliştirdi. Ultrason dalgalarıyla harekete geçirilen ve manyetizma etkisiyle idare edilen motor, zarar vermeden canlı hücreleri bir yerden başka bir yere taşıyabiliyor.

Fizik

Montreal Üniversitesindeki Ötegezegen Araştırmaları Enstitüsünden bilim insanları üç yıl önce keşfettikleri, Dünya’ya yaklaşık 111 ışık yılı mesafedeki K2-18 sistemindeki bir gezegenin atmosferinde su buharı tespit etti.

Fizik

Boğaziçi Üniversitesi Elektroteknoloji Kulübü ve IEEE Öğrenci kolu tarafından düzenlenen Boğaziçi Enerji Zirvesi’nin beşincisi 16 Kasım’da Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Kültür Merkezi’nde gerçekleştiriliyor.

Fizik

Çoğu zaman farkında olmasak da dalga ve dalga hareketinin yaşamın ve hayatımızın her alanında etkisi var. Bazen hayatımızı kolaylaştıran dalgaların bazı zaman da yıkıcı etkileri ile karşılaşıyoruz. Peki, dalgalar olmasaydı hayatımız nasıl olurdu?

Fizik

Nobel Fizik Ödülü’nün 2019 yılı sahipleri Princeton Üniversitesinden James Peebles, Cenova Üniversitesinden Michel Mayor ve Cambridge Üniversitesinden Didier Queloz oldu.

Fizik

Bilim insanları, günlük hava tahmini için çeşitli gözlemler ve ölçümler yapar. Bunların arasında rüzgâr hızı ölçümleri de vardır. Rüzgârın hızını ölçen aletlere anemometre (rüzgârölçer) denir. Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak bir rüzgârölçer tasarlayacağız.