Skip to content Skip to navigation

Hubble Uzay Teleskobu’nun Halefi: James Webb Uzay Teleskobu

Doç. Dr. Timur Şahin
22/02/2019 - 14:26

Northrop Grumman CC BY-NC-ND 2.0

James Webb Uzay Teleskobu’nun (JWST) Hubble Uzay Teleskobu’nun yerini alması planlanıyor. Teleskobun adını aldığı James Edwin Webb bir bilim insanı veya mühendis değildi. Ancak James E. Webb 1961-1968 yılları arasında ABD Ulusal Uzay ve Havacılık Dairesi’nin (NASA) yöneticiliğini yaptı. Aynı zamanda birçok profesyonel araştırmacıya uzay araştırmaları için mali destek sağlayan NASA Üniversite Programı’nın kurucusuydu.

Kızılötesi ışığı algılayacak olan James Webb Uzay Teleskobu; NASA, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Kanada Uzay Ajansı’nın (CSA) iş birliğiyle yürütülen bir proje kapsamında üretiliyor.

Teleskobun birincil aynası 18 parçadan oluşuyor. Teleskobun kurulumu tamamlandığında bu parçalar bir araya getirilerek çapı 6,5 metre olan yekpare bir ayna halini alacak.

JWST

Birincil ayna son derece hafif ancak çok zehirli bir malzeme olan berilyum (Be) elementinden üretiliyor. Periyodik tabloda lityumun (Li) hemen ardından gelen bu element yoğunluğu düşük, hafif, dayanıklı ve erime sıcaklığı yüksek bir malzemedir. Ortam sıcaklığında çok büyük değişimler olsa bile yapısı bozulmaz. Bu nedenle berilyum havacılık ve uzay alanlarında kullanılan önemli bir malzemedir. Berilyumun bir diğer önemli özelliği X-ışınlarına karşı geçirgen olmasıdır. Bu yüzden X-ışınlarını odaklayan merceklerin yapımında berilyum kullanılır.

NASA - E. Wheatley (STScI)

Birincil aynanın sıcaklığının -220ºC’de sabit tutulması bilimsel gözlemler için hayli önemli. Beş katmanlı olarak tasarlanan, tenis kortu büyüklüğündeki ısı kalkanı teleskobu Güneş’ten gelen ısıdan ve ışınlardan koruyor.

NASA - Chris Gunn - James Webb Uzay Teleskobu’nun beş katmanlı ısı kalkanı

Uzay teleskobu üzerindeki cihazlar (toplam dört kamera ve tayfölçer) yeryüzünde tespit edilmesi son derece güç olan kızılötesi dalga boyundaki çok zayıf sinyallerin bile kaydedilmesini sağlayacak. Teleskobun üzerinde yer alacak NIRspec adı verilen cihaz ile aynı anda 100 kadar gökcismini gözlemlemek mümkün olacak.

Herhangi bir sorun yaşanmaması durumunda James Webb Uzay Teleskobu'nun 2021’de Fransız Guyana’sından uzaya fırlatılması planlanıyor. James Webb Uzay Teleskobu Büyük Patlama’dan Güneş Sistemi’nin oluşumuna kadar daha birçok konuda önemli bilgiler sağlayacak.

 

Yazar Hakkında:
Doç. Dr. Timur Şahin
Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Scott S. Sheppard, David Jewitt ve Jan Kleyna, Hawaii’deki Mauna Kea Dağı’ndaki Subaru Teleskobu’yla yaptıkları gözemler sonucunda Satürn’ün 20 yeni uydusunu keşfetti. Böylece Satürn’ün bilinen uydularının sayısı 82’ye çıktı.

Gökbilim ve Uzay

Mars, 2 Eylül’de yörünge hareketi sırasında Güneş’in arkasından geçmişti. Bu süreçte Güneş ile aralarındaki açısal mesafe küçük olduğundan Mars’ı Güneş’in parlaklığı nedeniyle birkaç hafta boyunca gözlemlemek mümkün olmadı. Mars ekim ayının ortasından itibaren doğu ufkunun üzerinde tekrar ortaya çıkıyor.

Gökbilim ve Uzay

Trigonometri lisede matematik dersinde karşılaştığınız ve belki de anlamakta zorlandığınız konulardan biri. Dik üçgenlerin iç açıları ve kenar uzunlukları arasındaki bağlantılarla ilgili matematiğin bu dalı size soyut gelebilir. Geçmişte insanlar denizcilikte, haritacılıkta ve astronomi yani gökbilimde karşılaştıkları problemleri çözmek için trigonometriden faydalandı. 

Gökbilim ve Uzay

İlk kez geçtiğimiz yıl düzenlenen TEKNOFEST İstanbul Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali, 17-22 Eylül tarihleri arasında Atatürk Havalimanı’nda gerçekleştirildi. Bu yıl 1.720.000 kişinin katıldığı etkinlik dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivali oldu.

Gökbilim ve Uzay

NASA Space Apps Challenge’ın (NASA Uluslararası Uzay Uygulamaları Yarışması) Türkiye ayağı bu yıl Ankara, Elazığ ve Şanlıurfa’da düzenleniyor. Ankara’daki organizasyona 19-20 Ekim tarihlerinde ODTÜ Genç Girişimciler Topluluğu ev sahipliği yapıyor.

Gökbilim ve Uzay

Geçmişten günümüze birçok araç uçsuz bucaksız evreni keşfetmek için uzaya gönderildi. Bu araçlar Merkür, Venüs, Mars, Neptün, Satürn, Plüton ve Ay hakkında veriler topladı ve bugün de toplamaya devam ediyor. 

Gökbilim ve Uzay

Satürn ve ilkdördün evresindeki Ay 8 Eylül’de gökyüzünde birlikte görülebilir. 20 Eylül’de ise Ay ve Boğa Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Aldebaran yakın görünümde. Her iki gökcismini gece yarısına yakın saatlerde batı ufkunun üzerinde görebilirsiniz. 23 Eylül sonbahar ılımı yani gece ve gündüz sürelerinin eşit olduğu tarih.

Gökbilim ve Uzay

Maden cevherlerinden metalleri özütlemek için mikroorganizmalardan yararlanılan yöntemler biyomadencilik olarak adlandırılır. Biyomadenciliğin yeryüzündeki tarihi 1950’lere kadar gider. Günümüzde bazı araştırmacılar Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) uzayda biyomadencilikle ilgili çalışmalar yapıyor.

Gökbilim ve Uzay

Türkiye’de tasarlanıp üretilen ilk yer gözlem uydusu olan RASAT, sekiz yıldır Dünya’nın çevresindeki yörüngesinde dolanarak görüntü almaya devam ediyor. TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) mühendisleri tarafından tasarlanıp büyük ölçüde ülkemizde üretilen RASAT, 17 Ağustos 2011’de Rusya’daki Yasny Fırlatma Üssü’nden uzaya fırlatılmıştı.

Gökbilim ve Uzay

Gezegenler yıldızların, uydular da gezegenlerin etrafında dolanır. Peki büyük uyduların küçük uydulara sahip olması da mümkün müdür? Eğer bu tür “altuydular” sadece etrafında dolandıkları uydunun kütleçekimi etkisinde hareket etseydi cevap kesinlikle evet olurdu.