Skip to content Skip to navigation

ODTÜ Tasarım Fabrikası

Prof. Dr. Arzu Gönenç Sorguç
29/09/2018 - 08:00

Problem çözmek ve tasarlamak yaşamın her alanında farklı biçimlerde bilerek ya da bilmeyerek yaptığımız bir eylem. Örneğin bugün ne giyeceğimize karar vermek, annemizin elindeki malzemelerle hangi yemeği yapacağına karar vermesi, bir ressamın yeni tablosuna başlaması veya bir mühendisin uçak kanadının aerodinamik performansını artırmaya çalışması, yeni bir yazılım geliştirmek gibi sayısını artırabileceğimiz örnekler birer problem çözme eylemi. Peki, tasarım ne demek? Her çözdüğümüz problem birer tasarım olarak düşünülebilir mi?

Tasarlama insanın ileri düzey düşünme eylemlerinden biri olarak tanımlanır. Tasarlamak sadece bir problem çözmek değil; problemi yaratıcı, yenilikçi ve kimsenin göremediği bir yoldan çözmektir. Tasarlamak için tasarımcının “bilgili” olması gerekir. Peki, “bilgili tasarımcı” her şeyi bilen kişi midir? Günümüzde her türlü bilgiye farenin bir tık uzağında olduğumuza göre acaba kendimize bilgili diyebilir miyiz? Bu soruların cevabı: “Hayır”. Bugün öğrenmek, sorgulamak, eleştirel düşünebilmek ve öğrendiğimiz bilgiyi doğru kullanabilmek çok önemli. Her şeyi bilmek mümkün değil ancak farklı alanlarda bilgi sahibi olanların bir araya gelerek takım çalışması yapması, bilgilerini bir potada eriterek çok daha geniş bir bakış açısı ile yenilikçi, yaratıcı çözümler bulması mümkün. ODTÜ Tasarım Fabrikası işte tam bu amaçla kurulmuş bir merkez. Fabrikamız Stanford ve Aalto üniversitelerinin öncülüğünde kurulan Küresel Tasarım Örgütleri Ağı’nda ülkemizi temsil ediyor.

Küresel Tasarım Örgütleri Ağı

ODTÜ Tasarım Fabrikası’nda farklı alanlardan akademisyeneler, öğrenciler bir araya geliyor ve fabrikaya getirilen farklı sorunlar için projeler tasarlıyor.

Otomotiv, savunma sanayii, beyaz eşya, havacılık, uzay vb. büyük endüstri kuruluşları, enerji şirketleri, KOBİ’ler (küçük ve orta büyüklükteki işletmeler), sivil toplum örgütleri, hastaneler ya da yaptığı işte farklılık yaratmak isteyen herhangi bir üniversite dışı paydaşın getirdiği bu sorular ODTÜ Tasarım Fabrikası’nda ele alınıyor. Her projede farklı alanlardan akademisyenler, öğrenciler ve problemin sahibi olan dış paydaştan bir ya da iki temsilci ile kurulan takımlar ortalama 12 hafta birlikte çalışıyor.

Disiplinlerarası Tasarım Stüdyosu’nda detaylı tasarım aşaması için çalışmalar devam ediyor.

Fabrikaya getirilen her problem takımlar tarafından altı aşamada ele alınıyor: anlama, gözlemleme, bakış açısı geliştirme, fikir geliştirme, model geliştirme ve test etme. Bu çalışma biçimine “tasarım odaklı düşünme” diyoruz. İlk aşama çok önemli. Bu aşamada bize getirilen problemi yeniden ve farklı bilgi, gözlem ve deneyimlerimizle yani bir disiplinler arası bakış açısı ile takım olarak yeniden tanımlıyoruz. Tanımlarken “Bu problemi kim veya kimler için ya da ne için çözmemiz gerekiyor?” sorusunu soruyoruz. Takım olarak problemi yerinde görüyor, anlamaya çalışıyor ve empati kuruyoruz. Bu aşamadan sonra problemin çözümü için çok sayıda fikir ortaya atıyoruz. Biliyoruz ki tasarım aşamasında her fikir değerli ve başlangıçta çok gerçekçi görünmeyen bir fikir bize yepyeni bir çözüm için yol gösterebilir. Bu yüzden tüm fikirleri hiçbir önyargı olmadan, iyi veya kötü diye nitelemeden dikkatle değerlendiriyor ve ardından ortak karar verdiğimiz çözüm için çalışmaya başlıyoruz.

Fikirlerimizi tasarıma dönüştürürken çok fazla üretim yapıyoruz, fabrikamızda bulunan tüm üretim araçlarını, elektrik elektronik laboratuvarımızı, atölyemizi kullanarak, yazılımlarını geliştirerek modeller üretiyoruz. Modeller bizler için çok öğretici; öğrenme ve anlamada deneyimin ve gözlemin önemini biliyoruz. Tasarımın ilk aşamalarından başlayarak ürettiğimiz modelleri sahada test ediyoruz, fikrimizin işe yarayıp yaramadığını yerinde gözlemliyor ve bu gözlemlerden öğrendiklerimizi tasarımımızı geliştirmek için kullanıyoruz.

Disiplinlerarası Tasarım Stüdyosu’nda final tasarım sunumları yapılıyor.

Tüm bu süreçte farklı bilgileri ve uzmanlıkları olan bir takımın nasıl farklı çözümler üretebildiğini görüyoruz. Birbirimizden bir şeyler öğreniyor ve böylece kendi uzmanlık alanımıza da farklı bir pencereden bakmaya başlıyoruz. ODTÜ Tasarım Fabrikası’ndaki akademisyenler, öğrenciler, uzmanlar ve fabrikamıza problemleri ile konuk olan herkes, sadece farklı bir tasarım süreci değil, farklı bir çalışma anlayışını da deneyimliyor ve her fikrin anlamlı yönetilirse, iyi bir takım çalışması ile bir projeye dönüşebileceğini görüyor.

 

Yazar Hakkında:
Prof. Dr. Arzu Gönenç Sorguç
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü
Tasarım Fabrikası Direktörü

İlgili İçerikler

Teknoloji

Pekin Üniversitesi’nde çalışan Prof. Dr. Zhiyong Zhang ve öğrencileri, anne karnındaki bebeklerin Down sendromlu olup olmadığını tespit edebilen, transistör (elektrik sinyallerini yükseltmede kullanılan bir tür devre elemanı) tabanlı bir DNA sensörü geliştirdi.

Teknoloji

Atıkların sebep olduğu kirlilik günümüzün en önemli çevre sorunlarından biri. Bu nedenle araştırmacılar doğaya zarar veren atıkların yeniden kullanılabilmesi üzerine çalışmalar yapıyor. Her yıl milyonlarca atık geri dönüştürülmek amacıyla insan gücüyle ayrıştırılsa da artık bu işi otonom olarak yapabilecek robotlar geliştiriliyor.

Teknoloji

Hibrit enerjili uçak BEHA’nın (biyoelektrikli hibrit hava aracı) 2025’te yolcu taşımaya başlayarak hizmete girmesi hedefleniyor. 18 yolcu kapasiteli uçak, özgün kanat tasarımı sayesinde 300 metre uzunluğundaki çok kısa pistlerde kalkış ve iniş yapabilecek.

Teknoloji

Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam’da Bilim ve Teknik kitabında, 1270 ve 1280 yılları arasında Moğolların Bağdat’ı istilasının hemen ardından Arap mucit Hasan Rammah’ın Kitâbü’l Fürusiyye ve’l-Menasibü’l-Harbiyye adlı eserinde tarif ettiği ve “kendi kendine hareket eden ve yanan yumurta” olarak isimlendirdiği düzeneğin torpidonun tarihteki bilinen ilk örneği olduğundan bahsediyor.

Teknoloji

1928’de Walt Disney en büyük çizgi film yapım şirketlerinden biriydi. Dönemin en önemli yapımlarından biri olan Buharlı Gemi Willie (Steamboat Willie - 1928) yönetmen Ub Iwerks ve Walt Disney imzasıyla perdeye yansıdı. Başrolde ününü günümüzde de devam ettiren Disney kahramanı Mickey Mouse vardı.

Teknoloji

11-13 Nisan tarihleri arasında İTÜ Ayazağa Kampüsü Süleyman Demirel Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilecek İstanbul Teknik Üniversitesi Robot Olimpiyatları İTÜRO 2019’un başvuruları başladı.

Teknoloji

Bursa Bilim ve Teknoloji Merkezi tarafından bu yıl “Dijital Türkiye” ana temasıyla düzenlenecek 8. Science Expo, 2-5 Mayıs 2019 tarihleri arasında Bursa’da gerçekleştirilecek.

Teknoloji

Uçsuz bucaksız derin denizlerde yaşayan canlıları incelemek, günümüzde kullanılan gelişmiş teknolojilere rağmen, araştırmacılar için hâlâ zorlu bir süreç. Bu süreci kolaylaştırmak isteyen araştırmacılar yeni yöntemler geliştiriyor.

Teknoloji

İtalya’daki Ferrara Üniversitesi’nden Dr. Giovanna Paolone ve arkadaşları epilepsi tedavisi için bir beyin implantı geliştirdi. Beynin hastalıklı bölgelerine yerleştirilen cihaz, epilepsi tedavisinde kullanılan bir tür protein salgılıyor.

Teknoloji

TÜBİTAK Popüler Bilim Dergileri, hem Dünya Kadınlar Günü’nü hem de Pi Günü’nü kapsayan 8-14 Mart Bilim ve Teknoloji Haftası için Türkiye’nin dört bir yanında farklı temalarda bilim söyleşileri etkinlikleri düzenliyor.