Skip to content Skip to navigation

Pîrî Reis:16. Yüzyılın Dâhi Denizcisi

Dr. Tuba Sarıgül
27/12/2019 - 17:24

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele aldık. Prof. Dr. Fuat Sezgin anısına hazırladığımız diğer yazılara ulaşmak için tıklayın.

Orta Çağ’da Müslümanlar yeni yerler fethetmek ve ticaret ağlarını genişletmek amacıyla ilk olarak Akdeniz’de, daha sonra ise özellikle Hint Okyanusu’nda kapsamlı deniz yolculukları yaptı. Bu dönemde Müslüman denizciler hangi enlemde bulunduklarını anlamak için gökyüzündeki bazı sabit yıldızların, örneğin Kutup Yıldızı’nın, yüksekliğini ölçmeyi sağlayan aletler geliştirmiş ve kullanmıştı. Bulutlu bir gökyüzünde gökcisimlerini gözlemleyerek yön bulmak ise mümkün değil. Müslüman denizcilerin bu amaçla kullandığı başka bir araç ise pusulaydı. Prof. Dr. Fuat Sezgin, İslam Uygarlığında Astronomi, Coğrafya ve Denizcilik kitabında Çinliler tarafından keşfedilen pusulanın Müslümanlar tarafından 9.-10. yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlandığını söylüyor.

Bu dönemde denizcilik alanının en önemli isimlerinden biri ise Pîrî Reis’ti. Pîrî Reis’in 1513’te tamamladığı Kitabı-ı Bahriye adlı eserinde Akdeniz kıyıları (örneğin koylar, körfezler, yarımadalar, adalar, geçitler, boğazlar), Akdeniz’deki şehirler ve limanlar hakkında ayrıntılı bilgiler yer alıyordu. Kitabı-ı Bahriye’de aynı zamanda denizcilikle ilgili teknik bilgiler de bulunuyordu. Örneğin pusulaların nasıl kullanılacağı, yıldızlar kullanılarak nasıl yön bulunacağı, limanlara nasıl yaklaşılacağı, nerede demir atılacağı açıklanıyordu.

Pîrî Reis’in haritasında yer alan tabloda Marmara Denizi’ndeki bir adada vinçle kaldırılan bir kayık görülüyor.

Pîrî Reis kitabında Türk, Portekiz, İspanyol, İtalyan ve Arap denizciler tarafından elde edilen bilgileri bir araya getirdi. Pîrî Reis dünya haritasını hazırlarken yirmi kadar bölge haritası, Araplar tarafından hazırlanan Hindistan haritası, Portekizliler tarafından hazırlanan dört Pakistan, Hindistan ve Çin haritası, Atlantik Okyanusu’nun batı bölümlerinin Kolomb tarafından çizilen haritası olmak üzere farklı dünya haritalarından yararlanmıştı.

Pîrî Reis’in haritasında Avrupa ve Kuzey Afrika kıyıları görülüyor.

Pîrî Reis’in haritasının en önemli özelliği ise Amerika kıtasını gösteren ve günümüze ulaşan en eski harita olması. Pîrî Reis, dünya haritasını Kristof Kolomb’un Amerika kıtasını keşfinden yaklaşık 20 yıl sonra oluşturmuştu. Pîrî Reis’in haritasında İber Yarımadası’nın kıyıları ve Afrika kıtasının batı kıyıları doğruya hayli yakın bir şekilde çizilmişti.

Pîrî Reis’in Kitabı-ı Bahriye adlı eseri 1929’da Topkapı Sarayı’nda keşfedildi. 2017’de ise UNESCO Dünya Belleği Kütüğü’ne kaydedildi.

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Ekoloji / Çevre Bilim

NASA tarafından alınan uydu görüntüleri Çin’deki hava kirliliğinde çok büyük düşüş yaşandığını gösteriyor. Yaşanan değişim kısmen de olsa koronavirüsün yayılmasını önlemek için alınan önlemlere bağlanıyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Her canlı kendine en uygun yaşam koşullarında varlığını sürdürür. Örneğin bir kutup ayısı çölde yaşayamazken çölde büyüyüp gelişen bir kaktüs kutuplarda hayatta kalamaz. Okyanusta yaşayan canlıların da büyüyüp gelişebilmesi için deniz suyunun asitlik derecesinin belirli bir seviyede olması gerekiyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Uluslararası bir araştırma grubunun Nature Reviews’ta yayımladıkları bir makaleye göre, küresel ısınmanın ana nedeni olan atmosferdeki karbondioksit artışı, aynı zamanda yeryüzündeki bitki örtüsünün çoğalmasına sebep oluyor. 

Ekoloji / Çevre Bilim

İlki 2017 yılında gerçekleştirilen Antarktika bilim seferi yolculuğumuzun dördüncüsüne (TAE-IV) katılacak 24 kişilik ekip 9 Şubat’ta yolculuklarına başlıyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Günümüzde küresel ısınmanın da etkisiyle orman yangınları günlerce hatta aylarca sürebiliyor. Yangınları kontrol altına almak ise gitgide zorlaşıyor. Orman yangınları sonucunda yangının büyüklüğüne bağlı olarak birçok hayvan yaşamını kaybediyor ve çok sayıda bitki yok oluyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bitkiler atmosferdeki karbondioksiti kullanarak fotosentez yapar. Fotosentez sonucu hem besin üretilir hem de oksijen açığa çıkar. Canlıların solunum yapması için gerekli oksijenin büyük kısmı bitkilerden sağlanır. Bu bakımdan ormanlar en önemli oksijen kaynağıdır.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde aralık ayında objektiflerinizi çevrenizdeki hayvan desenlerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #HayvanDesenleri etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi.

Ekoloji / Çevre Bilim

Ülkemizin üç tarafı denizlerle çevrilidir. Kendi karasularımızda çok sayıda farklı canlı türü yaşar. Bunun yanı sıra Akdeniz ve Kızıldeniz’den birçok tür denizlerimize ulaşır. Kızıldeniz’den sularımıza ulaşan türlerden biri de balon balıkları.

Ekoloji / Çevre Bilim

3. Ulusal Antarktika Bilim Seferi’ne katılan 17 kişilik Türk araştırma ekibinde yer alan Dr. Öğr. Üyesi Korhan Özkan ile Antarktika seferi üzerine bir söyleşi gerçekleştirdik.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç olarak aralık ayında objektiflerinizi çevrenizdeki hayvanlara odaklamanızı istiyoruz. Fotoğrafınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #HayvanDesenleri etiketini eklemeyi unutmayın.