Skip to content Skip to navigation

Sinemada Değişim Yılları ve Özel Efektler

Dr. Vedat Güntay
30/09/2019 - 16:35

Dünyalar Çarpıştığında (1951) filmindeki roket sahnesi

1950’li yıllardan 1960’lara gelinirken değişen sinema seyircisi ve salonlar sinemanın bugüne kadar olan dönüşümünün de habercisi olmuştu. Aynı dönemde özellikle bilim kurgu türündeki filmlerin sayısında artış yaşandı. Yönetmenliğini Rudolph Mate’in yaptığı Dünyalar Çarpıştığında (1951), yine aynı yıl izleyiciyle buluşan ve yönetmenliğini Robert Wise’ın üstlendiği Dünyanın Durduğu Gün, Byron Laskin’in yönettiği Dünyanın Savaşı (1953) ve Godzilla (1954) gibi filmler bu dönemde seyirciyle buluştu. Richard Fleischer tarafından yönetilen Denizler Altında 20.000 Fersah (1954) adlı film, dönemin en pahalı yapımlarından biri oldu. Aynı yıl Akademi Ödülü’ne (Oscar Ödülü) layık görülen film, 1870 yılında ünlü Fransız yazar Jules Verne tarafından yayımlanan aynı adlı klasik bir bilim kurgu-macera romanından uyarlanmıştı.

Denizler Altında 20.000 Fersah (1954) adlı filmden bir sahne

O yıllarda çekilen bilim kurgu filmleri, Hollywood film stüdyolarının özel efekt departmanları için büyük çapta iş potansiyeli anlamına geliyordu. Maket ve model tasarımcıları, çoğu zaman klasik uçan daire tasarımıyla meşgul oldular ya da devasa yaratıklar tasarlayarak akıllara kazınan sahneleri inşa ettiler. Diğer taraftan tasarlanan yaratıkları kauçuk kıyafetlerin içine giren dublörler canlandırdı. Yönetmenliğini Fred. M. Wilcox’un yaptığı Yasak Gezegen (1956) filmindeki mekanik yaratık Robot Robby aynı yöntemle hayat bulmuştu. Filmde elle çizilmiş sekanslar, özellikle yaratığa saldırı anı, ünlü animasyon sanatçısı Joshua Meador tarafından özel efekt tasarımı olarak tasarlandı.

Yasak Gezegen (1956) filmindeki yaratık sahnesi

Cecil B. DeMille tarafından yönetilen On Emir (1956) filminde kullanılan özel efekt teknikleri, minyatürler, piroteknik efektler (film setinde yanıcı, ısı ve ışık yayan kimyasal maddeler kullanarak gaz, duman, bomba gibi özel efektler üretme yöntemi), arka projeksiyon tekniği, mat boyama gibi karmaşık efekt tasarımı teknikleri filme aynı yıl Akademi Ödülü’nü getirdi. Filmde özellikle son sahnelerden biri olan Kızıldeniz’in ortadan ikiye ayrılma sekansı, sinema tarihinin en karmaşık sahnelerinden birisi olarak hafızalara kazındı.

On Emir (1956) filmindeki Kızıldeniz’in ikiye ayrılma sahnesi

1950’ler ile 1960’lar arasındaki on yıllık sürede yeni efekt tasarımları ortaya çıktı. Daha sonra bir çeşit buhar aydınlatma yöntemi olan sodyum buhar lambası kullanarak görüntünün bir bölümünü kolayca kesip çıkarma sistemi geliştirildi. Bu sistem Walt Disney tarafından da kullanıldı. Ayrıca bu dönemde Paramount Pictures firması tarafından mekanik hareket kontrol sistemleri tasarlandı. Bu kontrol sistemi hareketli bir şekildeyken kayıt altına alınan görüntülerin gerçek modellerin bulunduğu görüntülerle birleştirilmesine imkân sağladı.

1960’lı yıllara gelinirken film stüdyoları bu değişim ve dönüşümün kendilerine ve sinema seyircisine neler getireceğinden emin değildi. Yeni bir on yılın neler getireceğini ise yine teknoloji ve görsel efekt tasarımcıları belirleyecekti.

Bu yazımızda 1950’li yıllarda sinemada değişim rüzgârları yaratan özel efekt teknikleri ve film yapım yöntemlerine değindik. Gelecek yazımızda 1960’lı yıllar ve sonrasında film endüstrisinde yaşanan gelişmelerle devam edeceğiz.

 

Yazar Hakkında:
Dr. Vedat Güntay
TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Görsel İletişim Tasarımı Bölümü

İlgili İçerikler

Sosyal Bilimler

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ocak ayında objektiflerinizi müziğin hayatınızdaki yerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #HayatımdakiMüzik etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. Oylamalar sonucunda ocak ayının en beğenilen fotoğrafı Mehmet Aziz Çakmak’a ait Hayatımdaki Müzik olarak belirlendi.

Sosyal Bilimler

11 Şubat Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde kız öğrenciler Bilim Genç Kafe etkinlikleri kapsamında Ankara, İstanbul ve Samsun’da genç bilim insanlarımız ile buluştu.

Sosyal Bilimler

Bu yıl altıncısı düzenlenen Bilim ve Teknolojide Lider Kadınlar Zirvesi, 22 Şubat 2020 tarihinde Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilecek. Zirve ile ilgili detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Sosyal Bilimler

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin Samsun’daki konuğu Ondokuz Mayıs Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ayşenur Büyükgöze Kavas.

Sosyal Bilimler

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin İstanbul’daki konuğu Yıldız Teknik Üniversitesi Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Neslihan Karakuş.

Sosyal Bilimler

Yollar, caddeler, sokaklar ve parklar sokak lambalarıyla aydınlatılıyor. Geçmişte aydınlatma için gaz lambası ve fener gibi gaz veya mum ile çalışan basit sokak lambaları kullanılsa da günümüzde elektrikle ya da güneş enerjisi ile çalışan sokak lambaları kullanılıyor. Bazı sokak lambaları ise ilginç ve estetik tasarımlarıyla dikkat çekiyor. Biz de Bilim Genç olarak şubat ayında objektiflerinizi çevrenizdeki sokak lambalarına odaklamanızı istiyoruz.

Sosyal Bilimler

Bilimsel çalışmalar, görsel algı sırasında beynin dil ile ilgili kısımlarının da etkinleştiğini gösteriyor. Dikkatimizi nereye yönlendireceğimizi konuştuğumuz diller belirliyor. Hatta kelimelerin telaffuz edilmediği durumlarda bile farklı dilleri bilen insanların gözleri farklı biçimlerde hareket ediyor.

Sosyal Bilimler

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde kasım ayında objektiflerinizi çevrenizdeki kapılara odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #Kapılar etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. Seçilen fotoğraflar aynı zamanda Instagram’da, Twitter’da ve Facebook’ta Bilim Genç okurları tarafından oylandı.

Sosyal Bilimler

Sinemada Yeni Hollywood dönemi olarak adlandırılan 1960’lı yıllarda sinema tarihine damgasını vuran evrensel filmler çekildi.

Sosyal Bilimler

1960’lı yıllarda sinema endüstrisinde büyük değişimler yaşandı. Adlarını sinema tarihine kazımış, vizyona girdikleri dönemde yoğun ilgi gören filmlerin üretildiği bu dönem “Sinemada Yeni Hollywood” olarak anılır.