Skip to content Skip to navigation

Uzay Araçları İçin Navigasyon Sistemi

Dr. Tuba Sarıgül
07/03/2018 - 16:29

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’nden (NASA) bilim insanları uzayın derinliklerinde hareket eden uzay araçlarının konumunu belirleyebilmek için pulsarları yani atarcaları kullanan bir sistem geliştirdi.

Küresel konumlama sistemi (GPS) yeryüzünde bulunduğumuz konumu bir metreden daha düşük hata ile belirleyebiliyor. Uzay araçlarının konumunu belirleyebilmek içinse günümüzde radyo dalgaları kullanılıyor. Ancak Güneş Sistemi’nin çok uzak noktalarında örneğin Satürn’ün yörüngesinin ötesinde hareket eden uzay araçlarının konumlarını yeterli hassasiyetle belirleyebilmek hayli zor.

NASA Goddard Space Flight Center

Haziran 2017’de Uluslararası Uzay İstasyonu’nda göreve başlayan NICER (Neutron Star Interior Composition Explorer) uzay aracının amacı nötron yıldızlarıyla ilgili ölçümler yapmak. Bu görev sırasında gerçekleştirilecek deneylerden birinde X-ışını pulsarları kullanılarak uzay araçlarının konumunun belirlenmesi amaçlanıyor.

Bilim insanları bu amaçla bir devrini milisaniye ölçeğinde tamamlayan dört farklı pulsara odaklandı. Pulsardan yayılan radyasyon atımları arasındaki zaman farkı belirlenerek -ışığın bir saniyede katettiği mesafe bilindiğinden- ölçüm yapılan noktanın pulsara olan uzaklığı tespit edildi.

Bilim insanları elde ettikleri sonuçların doğruluğunu, yeryüzündeki radyo teleskopları ile yapılan ölçümlerle karşılaştırdı. Uzay aracının üzerine yerleştirilen sistem sayesinde uzay aracının konumunun otonom ve gerçek zamanlı olarak tespit edilmesi hedefleniyor.

 

Pulsarlar

Nötron yıldızları, ömürlerinin sonuna gelen büyük kütleli (Güneş’ten 10-30 kat daha büyük) yıldızların çekirdeklerinin kütleçekim etkisiyle içe çökmesi sonucu oluşan çok yoğun nesnelerdir. Bazı nötron yıldızları kendi etraflarında çok yüksek hızlarla dönebilir.

Nötron yıldızları çok güçlü manyetik alana sahiptir. Nötron yıldızlarının manyetik kutuplarından yüksek enerjili parçacıklar ve radyasyon yayılabilir. Ancak nötron yıldızlarının dönme ekseni ile manyetik alan ekseni birbiriyle çakışmadığı için nötron yıldızından yayılan radyasyon, bir deniz fenerinden yayılan ışık gibi, dönerek hareket eder. Eğer nötron yıldızının manyetik kutbu görüş hizamızdaysa, nötron yıldızından yayılan radyasyon düzenli aralıklarla bize ulaşır.

Pulsarlar saniyede birkaç kez ila birkaç yüz kez kendi etraflarında dönebilir. Kendi etrafında çok hızlı dönen pulsarlar milisaniye pulsarları -bir devrini milisaniye süresinde tamamlayan pulsarlardır- olarak isimlendirilir.

 

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Türkiye’de tasarlanıp üretilen ilk yer gözlem uydusu olan RASAT, sekiz yıldır Dünya’nın çevresindeki yörüngesinde dolanarak görüntü almaya devam ediyor. TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) mühendisleri tarafından tasarlanıp büyük ölçüde ülkemizde üretilen RASAT, 17 Ağustos 2011’de Rusya’daki Yasny Fırlatma Üssü’nden uzaya fırlatılmıştı.

Gökbilim ve Uzay

Gezegenler yıldızların, uydular da gezegenlerin etrafında dolanır. Peki büyük uyduların küçük uydulara sahip olması da mümkün müdür? Eğer bu tür “altuydular” sadece etrafında dolandıkları uydunun kütleçekimi etkisinde hareket etseydi cevap kesinlikle evet olurdu. 

Gökbilim ve Uzay

Merkür, ağustos ayında, yıl içinde gün doğumundan önce gözlemlendiği zamanlar arasında en parlak görünümde. Jüpiter ve Satürn ise Güneş’in batışından sonra gökyüzünde görülebilir.

Gökbilim ve Uzay

Teknoloji mağazalarından bile kolayca satın alınabilen küçük boyuttaki döner kanatlı İHA’ların devasa yolcu uçaklarına büyük hasarlar vererek uçuş güvenliğini tehlikeye atabileceğini biliyor muydunuz?

Gökbilim ve Uzay

Konya Bilim Merkezi tarafından ilki 2018’de düzenlenen Astrofest gökyüzü gözlem etkinliği bu yıl 12-14 Temmuz tarihleri arasında Kapadokya’da gerçekleştirildi. “Herkese biraz gökyüzü!” sloganı ile düzenlenen etkinliğe gençler aileleriyle birlikte katıldı.

Gökbilim ve Uzay

20 yıldır Dünya’nın çevresindeki yörüngesinde dolanan Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) geçmişten günümüze birçok araştırmacı astronota ev sahipliği yapıyor. Çoğunlukla altı ay süren görevleri boyunca Dünya’dan uzakta kalan astronotlar, su ve hava gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak için ISS’nin özel sistemlerinden yararlanıyor.

Gökbilim ve Uzay

Şili’deki ALMA teleskoplarıyla gözlemler yapan bir grup gökbilimci, Dünya’ya yaklaşık 1500 ışık yılı mesafedeki genç bir yıldızın etrafında tuz molekülleri tespit etti. Dr. A. Ginsburg ve arkadaşları tarafından yapılan araştırmanın sonuçları Astrophysical Journal’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Ay, Güneş’ten sonra gökyüzündeki en parlak ikinci gökcismi. Ay gökyüzü gözlemcilerine çıplak gözle gerçekleştirebilecekleri birçok gözlem imkânı sunuyor. Örneğin her gece gökyüzünde Ay’ı farklı bir şekilde görürüz. Çünkü Dünya etrafındaki yörünge hareketi sırasında Ay’ın Güneş’e göre konumu sürekli değişir.

Gökbilim ve Uzay

“Şu an saat kaç?” sorusuna saatimize hemen cevap verebiliriz. Geçmişteyse zamanı ölçmek hiç de kolay değildi. Usturlap adı verilen alet, Güneş ve yıldız gibi gökcisimlerinin gökyüzündeki konumuna göre zamanı ölçmeyi sağlıyordu.

Gökbilim ve Uzay

Rus-Alman ortaklığı ile inşa edilen Spektrum Röntgen Gama (SRG) Uzay Gözlemevi'nin, 12 Temmuz 2019'da Kazakistan'da bulunan Baykonur Uzay Üssünden Proton roketiyle fırlatılması planlanıyor. Bu görevin temel amacı evrenin şimdiye kadar gerçekleştirilmemiş bir hassasiyetle X-ışını haritasını oluşturmak.